Współcześnie w Polsce obserwuje się zmiany demograficzne wpływające na zjawisko, jakim jest starzenie się społeczeństwa. Oznacza to, że odnotowuje się wśród ludzi coraz wyższą liczbę osób starszych, a wraz z tym zwiększa się zapotrzebowanie na opiekunów seniorów. Starzenie się społeczeństwa, będące zjawiskiem obserwowanym w rozwiniętych krajach na całym świecie, sprawia, że praca jako opiekun osób starszych - choć niezwykle wymagająca - jest pracą bardzo perspektywiczną. Potwierdzają to prognozy ONZ, które mówią, że w nadchodzących dekadach będziemy świadkami wyraźnej zmiany demograficznej. Jej skutkiem będzie między innymi potrzeba świadczenia wysokiej jakości opieki nad seniorami. Opiekun osób starszych kolejny rok z rzędu znajduje się na liście zawodów deficytowych w Polsce, stworzonej przez ogólnokrajowe badanie Barometr zawodów. W czym upatrywać przyczyn takiego stanu rzeczy? Praca w opiece nad osobą starszą jest wymagająca i wiąże się z odpowiedzialnością za stan zdrowia i jakość życia podopiecznego. Codzienne czynności pielęgnacyjne i pomoc osobie starszej bywają wyczerpujące. Praca może być również bardzo obciążająca psychicznie, dlatego w zawodzie tym istotne są predyspozycje nie tylko fizyczne, ale i osobowościowe.
Rosnący liczba seniorów oznacza, że rosnąć będzie również zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze i osoby je świadczące, czyli opiekunów osób starszych. Tych na rynku pracy jednak brak. Jak wygląda praca opiekuna osób starszych i jak nim zostać?
Kim jest opiekun seniora?
Opiekunem osoby starszej jest pracownik mający za zadanie opiekować się, pielęgnować i organizować czas wolny seniorowi. Taka osoba ponadto przyrządza posiłki dla siebie i osoby, którą się opiekuje; dotrzymuje jej towarzystwa na co dzień. Praca opiekuna może być łatwiejsza i trudniejsza - wszystko zależy od kondycji fizycznej i psychicznej seniora. Bez wątpienia jednak opiekun powinien być przygotowany na różne scenariusze. W przypadku, gdy podopieczny jest przewlekle chory bądź też zmaga się z dolegliwościami wieku starczego - do pracy potrzebne są dodatkowe umiejętności medyczne i pielęgnacyjne. Decydując się na bycie opiekunem osoby starszej, przede wszystkim należy mieć odpowiednie kwalifikacje. Wykształcenie nie musi być koniecznie medyczne. Poszukiwane są zarówno pielęgniarki, jak i fizjoterapeuci, psychologowie, czy też pedagogowie. Tak naprawdę w zupełności wystarczy doświadczenie w pracy z osobami starszymi. Jednakże dla większości ośrodków zatrudniających opiekunów ważne jest, aby mieli oni ukończony kurs pierwszej pomocy oraz inne kursy o charakterze medycznym. Często zwraca się również uwagę, czy potencjalny pracownik posiada prawo jazdy. Wszystkie wymagania dotyczące wykształcenia, ukończonych kursów zależą w dużej mierze od danego pracodawcy i jego polityki.
Opiekun osób starszych pełni kluczową rolę dbając o zdrowie, komfort i bezpieczeństwo seniorów. Może się więc wydawać, że jego podstawowym zadaniem jest podawanie leków, posiłków oraz monitorowanie stanu zdrowia podopiecznego i jego samopoczucia. Tymczasem warto wiedzieć, że seniorzy mogą mieć różne potrzeby, różny stopień samodzielności, ale także mogą mierzyć się z różnymi dolegliwościami. W zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego, w zakresie obowiązków opiekuna osoby starszej mogą być czynności związane z codzienną pielęgnacją i higieną. Senior może wymagać pomocy przy myciu, ubieraniu i codziennej toalecie. Podejmując pracę w opiece nad osobą starszą prywatnie, do obowiązków zatrudnionego może należeć także prowadzenie gospodarstwa domowego, czyli zajmowanie się zakupami, gotowaniem, praniem czy porządkami w domu seniora. Nie zapominajmy jednak o kluczowej kwestii, czyli o obecności - po prostu. Samotność, której doświadcza wiele osób starszych, także jest dotkliwą dolegliwością. Wtedy, gdy niemożliwa jest opieka nad osobą starszą przez członka rodziny, w życiu seniora pojawia się obcy człowiek, który od tej pory będzie towarzyszem jego codzienności. Dlatego warto pamiętać, że pojawienie się opiekuna w życiu seniora to niemałe wydarzenie. Obcy dotąd człowiek staje się jego wsparciem, opoką i towarzyszem.
Gdzie można znaleźć zatrudnienie jako opiekun seniora?
Nie ma wskazanego jednego miejsca, w którym może być wykonywana praca opiekunki osób starszych. Zawód ten umożliwia znalezienie zatrudnienia w wielu różnorodnych placówkach. Wśród nich wymienia się m.in.: dom opieki społecznej, hospicjum, placówkę opieki paliatywnej. Warto dodać, że pracę opiekunki osób starszych można wykonywać nie tylko w kraju, ale także poza granicami Polski. Zdarza się również tak, że potrzebna jest opieka nad seniorem w domu. Oczywiście istnieje możliwość pracy w miejscu zamieszkania osoby starszej.
Praca jako opiekun osób starszych - choć coraz bardziej popularna w Polsce - triumfy święci tak naprawdę za naszą zachodnią granicą. Ogłoszenia dotyczące opieki nad osobami starszymi możemy znaleźć na portalach internetowych z ofertami pracy lub kontaktując się z agencjami pośrednictwa pracy specjalizującymi się w opiece. Wówczas możemy również liczyć na wsparcie we wszystkich formalnościach związanych z podjęciem zatrudnienia - od znalezienie pracodawcy, poprzez załatwienia zakwaterowania czy przejście kursów doszkalających. Kolejną opcją ułatwiającą znalezienie zatrudnienia jest również nawiązanie współpracy z domami opieki i ośrodkami medycznymi, które stale poszukują opiekunów.
Zazwyczaj na taki rodzaj sprawowania opieki decydują się opiekunki osób starszych, które prowadzą własną działalność gospodarczą. Aby pracować w ten sposób, należy zarejestrować swoją działalność do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).
Prawa i obowiązki opiekuna seniora
Jak każdy pracownik, tak i opiekunka osób starszych, ma pewne prawa ustanowione przez Kodeks pracy. Według nich pracodawca ma obowiązek szanować godność i inne dobra osobiste pracownika, a jakakolwiek dyskryminacja jest niedopuszczalna. Co więcej, opiekunka osób starszych ma prawo do godziwego wynagrodzenia. Zarobki, a także czynności, jakie ma wykonywać, powinny zostać określone w umowie. Warunki powinny zostać potwierdzone zarówno przez pracodawcę, jak i pracownika.
Tak samo, jak w przypadku praw, ustanowione zostały również obowiązki pracowników. Opiekun seniora musi przestrzegać zasad etyki zawodowej, ergonomii, bezpieczeństwa i higieny pracy, a także stosować się przepisów prawa dotyczących ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska. Do obowiązków wynikających bezpośrednio z zadań zawodowych opiekuna seniora zalicza się świadczenie usług opiekuńczo-wspierających. Oznacza to, że osoba na tym stanowisku tworzy plan pomocy i opieki nad seniorem w domu lub placówce, który konsekwentnie wdraża podczas współpracy. Opiekun seniora dba o zorganizowanie czasu wolnego i aktywizację osób starszych do samodzielności życiowej w zależności od ich możliwości.
Legalne zatrudnienie - klucz do bezpieczeństwa
Praca jako opiekunka osób starszych może być wspaniałą zawodową przygodą i okazją do samorozwoju. Niestety, wciąż wiele osób, które podejmują ten rodzaj zatrudnienia, nie zdaje sobie sprawy, jak ważne jest zadbanie o to, by wszystko odbywało się legalnie i decyduje się pracować na czarno. To, czy pracodawca zapewnia swoim pracownikom legalną formę zatrudnienia, okazuje się już w pierwszych chwilach kontaktu, gdy zapytamy o podpisanie i warunki umowy. Dokument ten zawiera m.in. oznaczenie stron, rodzaj i miejsce wykonywania pracy oraz warunki pracy i obowiązki pracodawcy, normując wzajemne prawa i obowiązki.
Jeśli takiej umowy nie podpisano, w świetle prawa nie ma w ogóle pracodawcy i pracownika, a więc pracodawca nie ma żadnych obowiązków, a pracownik praw. Pracodawca nie musi prowadzić żadnej dokumentacji, zapewniać pracownikowi badań lekarskich czy odprowadzać składek na ubezpieczenie społeczne oraz podatków.
Osoba podejmująca po raz pierwszy pracę jako opiekunka za granicą znajduje się w nowej, niecodziennej dla niej sytuacji. Przyjeżdża sama do obcego kraju - często bez znajomości języka obcego, obyczajów, prawa - i musi poradzić sobie z dala od swoich bliskich. W takiej sytuacji ogromne znaczenie ma komfort psychiczny, a tego jest pozbawiona osoba zatrudniona na czarno. Przede wszystkim takiemu pracownikowi nieustannie towarzyszy świadomość łamania prawa i strach, że sytuacja wyjdzie na jaw. Grozi to problemami z urzędem skarbowym, problemami z prawem i karą finansową. Co więcej, pracownik przez cały czas jest pozostawiony sam sobie i nie jest w żaden sposób chroniony ani przepisami prawa, ani przez żadną umowę. Jeśli pracodawca nie wypłaci wynagrodzenia lub nałoży na pracownika obowiązki wykraczające ponad wcześniejsze ustalenia (np. dotyczące czasu pracy - w pracy opiekuna częste są nadużycia, takie jak sytuacje, w których rodzina zostawia go z podopiecznym na całą dobę czy też nie informuje o wszystkich niedogodnościach opieki), pracownik nie może zgłosić się po pomoc do żadnej instytucji. Nie ma też ubezpieczenia, nie nabywa prawa do emerytury, a co równie ważne - jest na przegranej pozycji w sytuacjach konfliktowych.
Opisanych wyżej problemów pozwala uniknąć legalna praca opiekunki w Niemczech, Anglii, lub Polsce podjęta za pośrednictwem profesjonalnej firmy. Taką formę zatrudnienia oferuje na przykład Promedica24, która nie tylko dba o dopełnienie wszystkich formalności określonych przepisami prawa, ale również oferuje pracownikowi wsparcie na każdym etapie kontraktu. Promedica24 nie tylko pomaga zorganizować samą podróż do domu podopiecznego, ale również umożliwia kontakt z Menadżerem Kontraktu przez cały czas pobytu w miejscu pracy. Daje to niezwykle cenny komfort psychiczny, spokój i bezpieczeństwo osobie wykonującej obowiązki opiekuna. Co więcej, w trudnych sytuacjach, wymagających pilnej interwencji, istnieje możliwość zadzwonienia na infolinię alarmową. Jest ona czynna całą dobę, również poza godzinami pracy biura. Pozwala to uniknąć nadmiaru stresu związanego z wypadkiem lub nagłą potrzebą powrotu do kraju zarówno samemu pracownikowi, jak i rodzinie podopiecznego.
Zagrożenia pracy nielegalnej
- Brak pewności co do wypłaty i wysokości wynagrodzenia.
- Brak odprowadzania składek, w tym na ubezpieczenie społeczne.
- Czas pracy nie wlicza się do stażu pracy.
- Brak pomocy ze strony państwowych instytucji ds. zatrudnienia.
- Ciągły strach, brak poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji.
Zagrożenie nr 1 - Praca nielegalna: Jak już wspomnieliśmy, tzw. praca na czarno jest w świetle polskiego prawa wykroczeniem. Opiekunka, decydując się na taką formę zatrudnienia, ryzykuje dosyć sporo - może otrzymać niższe wynagrodzenie, niż to było mowa przy negocjacjach; nie będzie też ubezpieczona. Niestety wciąż wiele jest przypadków, że osoba pracuje bez umowy na piśmie i odprowadzanych składek do ZUS, dodatkowo nie otrzymuje potem wynagrodzenia.
Jeżeli na pracę w roli opiekunki decyduje się cudzoziemka, na przykład z Ukrainy, ryzykuje jeszcze przymusowym powrotem do kraju. Tylko praca legalna, z podpisaną umową, jest podstawą do podjęcia pracy na terenie Polski.
Dlaczego opiekunki decydują się na zatrudnienie na czarno? Przeważnie chodzi o kłopot ze znalezieniem pracy na normalnych zasadach. Ponadto ta forma pozwala podjąć pracę właściwie od ręki, co jest ratunkiem dla osób w kłopotliwej sytuacji finansowej. Pracodawca zyskuje natomiast ogromne oszczędności finansowe, ponieważ nie ma obowiązku odprowadzania podatków i składek na ubezpieczenia pracownika. Do tego odchodzą takie sprawy formalne jak przeprowadzenie szkoleń BHP, prowadzenia akt osobowych i dokumentacji pracowniczej. Co zyskuje pracownik? Czasem tylko nieznacznie wyższe wynagrodzenie, które w dłuższej perspektywie może nie okazać się tak atrakcyjne w obliczu innych zagrożeń, które omawiamy poniżej.
Zagrożenie nr 2 - Zarobki: Głównym powodem podejmowania się pracy na czarno są zarobki. Jeżeli porównamy oferty na rynku dla opiekunek osób starszych, może okazać się, że ta forma zatrudnienia może być wprawdzie związana z wyższym wynagrodzeniem, jednak nie daje poczucia bezpieczeństwa i gwarancji praw pracowniczych, które zapewnia legalna umowa. Dodajmy, że takim prawem pracowniczym jest też terminowa wypłata wynagrodzenia.
Inną kwestią jest to, że przy ustaleniach słownych bez podpisywania umowy może okazać się, że proponowane wynagrodzenie jest brutto, a nie netto. Oznacza to, że fizycznie opiekunka dostanie na rękę mniej, dlatego każdorazowo należy upewnić się, z jaką formą rozliczania mamy tu do czynienia, a najlepiej - podpisać umowę, która będzie to jasno precyzować.
Zagrożenie nr 4 - Ubezpieczenie: Legalna zatrudnienie związane jest ze zgłoszeniem osoby zatrudnionej do ubezpieczenia społecznego. Nielegalna zatem pozbawia opiekunkę praw do tego ubezpieczenia, co ma z kolei dalsze negatywne konsekwencje, chociażby z punktu widzenia zasiłków chorobowych czy macierzyńskich, czy też wypracowanie emerytury.
Zagrożenie nr 3 - Warunki zatrudnienia: Sporym zagrożeniem jest niepewność, zarówno co do zakresu obowiązków, jak i warunków, w jakich przyjdzie opiekunce pracować. Ważną kwestią nie tylko jest pewność, do jakiego seniora się udaje, ale także jasność co do tego, czego od niej się oczekuje. Agencje zatrudniające legalnie opiekunki przed wysłaniem swojego pracownika do domu, w którym przebywa senior, odbywają wizytę w miejscu przyszłego świadczenia opieki i przeprowadzają dogłębny wywiad z rodziną i samym podopiecznym. Dzięki temu zyskuje się pełen obraz tego, w jakim stanie zdrowia jest senior, jakiej pomocy potrzebuje i jakie są warunki mieszkaniowe dla opiekunki. Pamiętajmy również, że praca bez umowy może wiązać się z nadużyciami, na przykład pracodawca może nie wypłacić wynagrodzenia lub może nałożyć na pracownika obowiązki wykraczające poza wcześniejsze ustalenia.
Zalety legalnej pracy jako opiekunka osób starszych
Wszystkie powyższe kwestie przestają być zagrożeniami, jeżeli mamy umowę. Reguluje ona kwestię zarobków, terminu wypłaty wynagrodzenia, zakresu obowiązków, a z racji konieczności odprowadzania składek - jest też gwarancją pomocy na wypadek choroby lub wypadku. Co ważne, wysokość pensji jest określona w umowie jeszcze przed podjęciem pracy, a to daje bezpieczeństwo prawne i pewność otrzymania wynagrodzenia.
Zalety pracy jako opiekunka w agencji SERVITUM:
- Agencja działająca od wielu lat na rynku opieki nad osobami starszymi, o czym świadczą liczne i pozytywne referencje.
- Zawieramy umowy z pracownikami zgodne z polskim prawem.
- Legalna umowa o pracę gwarantuje odprowadzanie składek (myślimy o przyszłej emeryturze naszych pracowników!).
- Opiekunka już od 1. dnia pracy jest ubezpieczona, co oznacza, że nie musi obawiać się nagłego załamania zdrowia czy wypadku.
- Opiekunkę wysyłamy tylko do pacjentów, którzy są nam znani - zarówno ich stan zdrowia, jak i wymagania co do opieki. Dzięki temu zapewniamy jej poczucie bezpieczeństwa i pewność co do zakresu wykonywanych obowiązków.
- Dla opiekunek zagranicznych umowa z polskim pracodawcą sporządzona w języku polskim i ukraińskim jest podstawą do legalnego pobytu.
- Ponadto opiekunki osób starszych, które decydują się na legalną pracę i skorzystają z naszej pomocy, mogą liczyć na wsparcie i pomoc doradców, którzy są z nimi w stałym kontakcie.
Formy zatrudnienia i umowy
W przypadku zatrudnienia opiekunki do osoby starszej, najbardziej elastycznym i często stosowanym rozwiązaniem jest umowa-zlecenie. Jest ona uregulowana w Kodeksie cywilnym i pozwala na precyzyjne określenie zakresu obowiązków oraz sposobu rozliczania czasu pracy. Zgodnie z art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zlecenie jest umową konsensualną i dwustronnie zobowiązującą. Może być ona odpłatna lub nieodpłatna.
Ważne jest, aby w treści umowy-zlecenia zawrzeć klauzule zabezpieczające interesy obu stron:
- Obowiązek osobistego wykonywania zlecenia: Należy wyraźnie zaznaczyć, że zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonywania czynności osobiście i nie może ustanawiać żadnego zastępstwa.
- Precyzyjne określenie zakresu obowiązków: Należy dokładnie wyszczególnić czynności, które zleceniobiorca ma wykonać, jak i te, których nie może podejmować (np. zawieranie umów z podopiecznym, palenie w mieszkaniu).
- Sposób rozliczania czasu pracy: W umowie powinno być jasno określone, jak będzie rozliczany czas pracy - np. na podstawie faktycznie przepracowanych godzin.
- Zakaz zawierania umów z podopiecznym: Klauzula ta ma na celu zabezpieczenie osoby starszej przed próbami wyłudzenia czy niekorzystnymi umowami ze strony opiekuna.
W przypadku chęci zatrudnienia osoby do opieki nad seniorem, która przychodziłaby np. 2 razy dziennie, podawała leki, mierzyła ciśnienie, gotowała obiad, a czasami robiła zakupy, umowa-zlecenie jest jak najbardziej odpowiednia. Pozwala ona na rozliczanie się za faktycznie poświęcone godziny danego dnia.
Ważne jest również zbieranie danych zleceniobiorcy, aby w razie problemów z nim, takich jak kradzież czy próba wyłudzenia, mieć możliwość zgłoszenia sprawy w odpowiednim miejscu.
Wsparcie dla opiekunów
W sytuacji, gdy opieka nad rodzicem wymaga rezygnacji z pracy zawodowej, można ubiegać się o świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Dostępne są między innymi:
- Zasiłek opiekuńczy: Przysługuje osobom, które opłacają ubezpieczenie chorobowe, a rodzic pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Zasiłek ten wynosi 80% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i można go pobierać przez 14 dni w roku.
- Specjalny zasiłek opiekuńczy: Przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami wymagającymi stałej opieki. Jego wysokość wynosi 620 zł miesięcznie, ale należy spełnić kryterium dochodowe.
- Świadczenie pielęgnacyjne: Przysługuje opiekunom osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności, jeśli niepełnosprawność powstała do 18. roku życia lub do 25. roku życia, jeśli osoba uczyła się. Obecnie świadczenie to wynosi 3287 zł miesięcznie (waloryzowane) i nie jest objęte kryterium dochodowym.
Należy pamiętać, że zasiłki związane z opieką nad członkiem rodziny nie łączą się. Jeśli jednocześnie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, wypłacane jest tylko jedno z nich.
Pomoc opiekunom - Zasiłki dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych
W sytuacji, gdy senior nie jest w stanie samodzielnie podejmować decyzji, może zostać wyznaczony opiekun prawny. Aby nim zostać, należy złożyć wniosek do sądu opiekuńczego.
tags: #zatrudnienie #jako #opiekun #seniora #rodzica