Narodziny dziecka to ogromna radość, ale często towarzyszą jej obawy o przyszłość finansową rodziny, zwłaszcza gdy rodzice nie są zatrudnieni na umowę o pracę. Wiele osób zastanawia się, jak umowa zlecenie wpływa na możliwość otrzymania świadczeń rodzinnych. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo, jakie prawa przysługują osobom zatrudnionym na umowie zlecenie w kontekście zasiłków rodzinnych w Polsce.
Dziecko to najpiękniejszy dar, jaki możemy otrzymać. Większość kobiet o nim marzy, a kiedy przychodzi ten moment, w którym dowiaduje się, że jest w ciąży, często wpada w panikę. Jest to chwila zaskoczenia i radości, od której w życiu pojawiają się pytania - czy damy sobie radę? Czy będziemy mieć za co wychować nasze dziecko? Wielokrotnie pojawienie się dziecka na jakiś czas odsuwa naszą karierę zawodową. Również kobiety niepracujące mogą mieć obawy o świadczenia rodzinne. Bezrobotnym rodzicom na szczęście przysługują świadczenia rodzinne jednorazowe czy o charakterze cyklicznym miesięcznym. Dostępne są również dedykowane zasiłki dla mam niepracujących. Kto i kiedy może je uzyskać? W jakiej są one wysokości? Jak długo możemy korzystać z tych świadczeń? Na te i inne pytania odpowiemy w niniejszym artykule.
Świadczenia rodzinne dla osób na umowie zlecenie
Zleceniobiorca ma prawo do zasiłków, jeśli zleceniodawca opłaca za niego składkę chorobową. Deklarację w tej sprawie można złożyć w każdej chwili wykonywania umowy zlecenia. Wyjaśniamy, jakie prawa przysługują osobom zatrudnionym na umowę zlecenia. Osoby zatrudnione na umowie zlecenia mogą, ale nie muszą opłacać składki na ubezpieczenie chorobowe.
Ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy
Jeśli poinformują swojego zleceniodawcę, że chcą opłacać taką składkę, zleceniodawca będzie zobowiązany potrącać z ich wynagrodzenia brutto dodatkowo 2,45 proc. Tyle samo wynosi składka chorobowa dla pracowników, jednak pracownik nie ma możliwości zrezygnować z jej opłacania. Jeśli zleceniobiorca zdecyduje się opłacać tę składkę, będzie miał prawo do zasiłku chorobowego obliczanego na podobnych, choć nie identycznych, zasadach jak pracownicy.
Prawo do zasiłku chorobowego
Zgodnie z ogólną zasadą na nabycie prawa do zasiłku zleceniobiorca poczeka 90 dni od rozpoczęcia opłacania składki, ale do tych 90 dni mogą doliczyć także okresy poprzedniego ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni. W niektórych sytuacjach zleceniobiorca nabędzie prawo do zasiłku chorobowego już od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego. Takie prawo przysługuje:
- absolwentom szkół lub uczelni lub osobom, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów, lub zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej;
- jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
- posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.
Wysokość i okres pobierania zasiłków
Podobnie jak pracownicy zleceniobiorcy otrzymają zasiłek w wysokości (w uproszczeniu) 80 proc. uśrednionego przychodu, jaki osiągnęli ze zlecenia w ostatnich 12 miesiącach przed chorobą. W trakcie choroby przypadającej w trakcie ciąży kobiety otrzymają 100-procentowy zasiłek. 100-procentowy zasiłek otrzymają też zleceniobiorcy, których niezdolność została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo poddali się badaniom na dawców narządów (tkanek. komórek) lub poddali się zabiegowi pobrania narządów (tkanek, komórek).
Zleceniobiorcy mogą pobierać zasiłek przez maksymalnie 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży - maksymalnie przez 270 dni. Takie same limity obowiązują dla pracowników z tym zastrzeżeniem, że w ich przypadku do limitu wlicza się okres pobierania wynagrodzenia chorobowego. Okres choroby ani okres ciąży nie chroni jednak zleceniobiorcy przed wypowiedzeniem umowy zlecenia.
Świadczenie rehabilitacyjne dla zleceniobiorców
Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje zleceniobiorcom na takich samych zasadach jak pracownikom. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Można je pobierać maksymalnie przez 12 miesięcy. ZUS przyzna to świadczenie, jeśli lekarz orzecznik ZUS potwierdzi niezdolność do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne wynosi 90 proc. podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy, 75 proc. tej podstawy za pozostały okres, a jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży - 100 proc. tej podstawy.
Zasiłek opiekuńczy i macierzyński
Jeśli zleceniobiorca zdecyduje się na opłacanie składki chorobowej, będzie miał również prawo do zasiłku opiekuńczego za okres opieki na dzieckiem i innymi członkami rodziny. Zasiłek ten obliczany jest jak zasiłek chorobowy i zawsze wypłacany jest w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru. Limity pobierania zasiłku, a więc 60 dni w roku kalendarzowym w związku z opieką nad dziećmi do lat 14, w tym nie więcej niż 30 dni w związku z opieką nad niepełnosprawnymi dziećmi do lat 18 oraz nie więcej niż 14 dni w związku z opieką nad innymi członkami rodziny, są takie same jak dla pracowników. Zasiłek opiekuńczy przysługuje od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.
Zleceniobiorcy nie mają prawa do urlopów, ale w związku z urodzeniem dziecka i opieką nad nim mają prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres równoważny z okresem urlopów związanych z rodzicielstwem. Jeśli zleceniobiorca zdecyduje się na opłacanie składki chorobowej, będzie miał również prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres równoważny z:
- urlopem macierzyńskim,
- urlopem rodzicielskim,
- urlopem ojcowskim,
- urlopem na warunkach urlopu macierzyńskiego (dla rodziców adopcyjnych i zastępczych),
- uzupełniającym urlopem macierzyńskim (tzw. urlopem dla rodziców wcześniaków).
Podobnie jak w przypadku pracowników stawka zasiłku macierzyńskiego wynosi 100 lub 81,5 albo 70 proc. podstawy wymiaru w zależności od rodzaju zasiłku i wniosków złożonych przez zleceniobiorców. W przeciwieństwie do pracowników zleceniobiorcy nie muszą rezygnować z wykonywania zlecenia, żeby otrzymywać zasiłek macierzyński za okres równoważny z urlopami związanymi z rodzicielstwem.
Zasiłek wypadkowy
Zleceniobiorcy mają prawo do zasiłku wypadkowego, a więc tak naprawdę zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, niezależnie od tego, czy zleceniodawca opłaca za nich składkę chorobową. Zasiłek ten jest bowiem związany ze składką wypadkową, której opłacanie za zleceniobiorcę jest obowiązkowe.
Zasiłek ten przysługuje, gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. Nie ma przy tym znaczenia, jak długo zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu. Nawet gdy wypadek miał miejsce pierwszego dnia wykonywania zlecenia, zleceniobiorca otrzyma zasiłek wypadkowy.
Inne świadczenia rodzinne
Świeżo upieczona rodzicielka, która jest bezrobotna, po uzyskaniu numeru PESEL swojego dziecka może ubiegać się o zasiłki dla mam niepracujących i inne dodatkowe świadczenia. Pierwszym świadczeniem, o które można się starać po urodzeniu dziecka jest tzw. „becikowe”. Warunkiem jego uzyskania jest fakt pozostawania przez matkę dziecka pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu, potwierdzony odpowiednim zaświadczeniem wystawionym przez lekarza lub położną. Drugim kryterium jest kryterium dochodowe, tzn. w centrum świadczeń.
Dla bezrobotnych rodziców przeznaczone jest również świadczenie rodzicielskie tzw. „kosiniakowe”. Poza osobami bezrobotnymi mają również do niego prawo studenci, rolnicy oraz osoby zatrudnione na podstawie umów cywilno-prawnych, którym urodziło się dziecko, a nie korzystają one z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Świadczenie to ma charakter cykliczny i jest wypłacane w okresach miesięcznych przez okres jednego roku. Okres korzystania z tego świadczenia jest różny dla rodzin, które przyjęły dziecko na wychowanie, bez względu na dochód, jaki osiągają. I tak okres ten wynosi odpowiednio: 52 tygodnie przy jednym dziecku, 65 tygodni przy dwójce dzieci, 67 tygodni przy trójce dzieci, 69 tygodni przy czwórce dzieci 71 tygodni przy piątce lub więcej dzieci.
Nowe zasiłki dla mam niepracujących oraz ich rodzin mają na celu poprawę bytu młodych pokoleń. Program 800+ to świadczenie które przysługuje już od pierwszego dziecka, a nie tak jak było na początku - na drugie i kolejne. “800+” wypłacane jest co miesiąc do czasu ukończenia przez dziecko 18. roku życia, niezależnie od dochodów rodziny, tzn. niezależnie od innych przyznanych rodzicowi świadczeń.
Kolejnym zasiłkiem, o który może starać się bezrobotny rodzic, jest zasiłek rodzinny. Warunkiem jego uzyskania jest próg dochodowy przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na jedną osobę, który wynosi nie więcej niż 674,00 PLN, a w przypadku rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym - 764,00 PLN. Wysokość świadczenia uzależniona jest od wieku dziecka i wynosi następująco: 95,00 PLN miesięcznie na dziecko, które nie ukończyło 5 lat; 124,00 PLN miesięcznie na dziecko, które ma powyżej 5 lat, ale nie skończyło 18. roku życia; 135,00 PLN miesięcznie na dziecko, które skończyło 18 lat, do ukończenia przez nie 24.
Dodatkiem do zasiłku rodzinnego jest zasiłek wychowawczy. Przeznaczony jest dla rodziców przebywających na urlopie wychowawczym oraz pobierających zasiłek rodzinny. Zasiłek wychowawczy wypłacany jest co miesiąc przez: 2 lata - dotyczy jednego dziecka, 3 lata - dotyczy bliźniaków lub wieloraczków, 6 lat - dotyczy dzieci niepełnosprawnych.
Zasiłek wychowawczy nie należy się kobietom, które w trakcie ciąży nie nabyły prawa do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego z ubezpieczenia chorobowego, aż do porodu nie mają prawa do zasiłku dla bezrobotnych i nie znalazły zatrudnienia. Mają jednak one nadal prawo do korzystania z opieki zdrowotnej oraz do zgłoszenia swojego dziecka do ubezpieczenia zdrowotnego. Wysokość tego świadczenia na ten moment wynosi 400 zł za miesiąc. W przypadku, gdy dodatek ten przysługuje za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc należy zaokrąglić do 10 groszy w górę.
Świadczenie „becikowe” uzyskiwane jest w wysokości 1000,00 PLN i wypłacane jest jednorazowo. W tej samej wysokości bezrobotny rodzic może ubiegać się o świadczenie „kosiniakowe”, czyli będzie on otrzymywał po 1000,00 PLN miesięcznie przez minimum rok lub więcej w zależności od liczby urodzonych dzieci przy jednym porodzie, tj. porody wieloraczków. W programie 800+ wysokość świadczenia w przypadku urodzenia dziecka wynosi 800,00 PLN. Rodzinom, które wychowują dziecko niepełnosprawne, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Podlega ono corocznej waloryzacji i w 2025 roku wynosi 3 287,00 zł miesięcznie. Parę lat temu pojawiło się nowe świadczenie o nazwie „dobry start”, czyli 300 plus. Pomoc ta przeznaczona jest dla rodziców dzieci w wieku szkolnym. Każdy rodzic, również niepracujący, może się ubiegać o skorzystanie z niego. Kwota świadczenia 300 plus, jak sama nazwa wskazuje, wynosi 300,00 PLN raz do roku.
Jeśli rodzina korzysta ze świadczenia rodzinnego, może również ubiegać się o różnego rodzaju dodatki do zasiłku rodzinnego, tj:
- dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - na dziecko do 5. roku życia wyniesie 90 PLN, a powyżej 5. roku życia - 110 PLN;
- dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania - wyniesie 113,00 PLN na wydatki związane z zamieszkaniem w miejscu szkoły, a 69,00 PLN na wydatki dojazdu do szkoły;
- dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - przysługuje na trzecie i na następne dzieci, a wyniesie 95,00 PLN;
- dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci - 193,00 PLN miesięcznie na dziecko, ale nie więcej niż 386,00 PLN na wszystkie dzieci (273,00 PLN - dla dziecka niepełnosprawnego, ale nie więcej niż 546,00 PLN na wszystkie dzieci);
- dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - 100,00 PLN na każde dziecko;
- dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - 400,00 PLN miesięcznie.
Wbrew ogólnemu mniemaniu niepracujący rodzic, w większości przypadków jest to matka dziecka, nie pozostaje bez środków do życia. Zasiłki dla mam niepracujących oraz inne świadczenia rodzinne osobno liczone nie stanowią wysokich wypłat, jednak patrząc całościowo okazuje się, że ich sumaryczna kwota jest zbliżona bądź równa niejednej pensji matki pracującej. Stąd zauważalny w ostatnich latach trend do rezygnacji z pracy zarobkowej przez matki, głównie kilkorga dzieci. Może okazać się w przyszłości, że pracodawcy będą borykać się z brakiem pracowników, ponieważ zasiłki dla mam niepracujących oraz inne świadczenia rodzinne określane mianem “socjalu” mogą okazać się bardziej opłacalne niż praca zawodowa.
Jak obliczyć świadczenia z ubezpieczenia społecznego [3 proste kroki]
Zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 18. Dodatek ten przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje również opiekunowi faktycznemu dziecka w wieku do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia, jeżeli nie został przyznany rodzicom lub opiekunowi prawnemu dziecka. W przypadku wystąpienia o przysposobienie więcej niż jednego dziecka lub urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek przysługuje na każde dziecko. Dodatek przysługuje, po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Dodatek przysługuje w wysokości 193 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 386 zł na wszystkie dzieci.
Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Dodatek przysługuje również na dziecko rozpoczynające roczne przygotowanie przedszkolne. Wniosek o wypłatę dodatku składa się do dnia zakończenia okresu zasiłkowego, w którym rozpoczęto rok szkolny lub roczne przygotowanie przedszkolne.
Rodziny, które do tej pory nie korzystały ze świadczeń rodzinnych z powodu przekroczenia kryterium dochodowego mają możliwość składania wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Zasada "złotówka za złotówkę".
W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.
W przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z ust. 3a, jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia te nie przysługują. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 7 u.ś.r.
Zgodnie z art. 5 ust. 4b w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (w omawianym przykładzie kwotą uzyskanego dochodu, o który należy powiększyć dochód rodziny od 1 sierpnia 2016 r.
Świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 1. c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021r. poz. 2354 z późn. - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139 o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. − w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r.
Umowa zlecenia jest umową, od której pracodawca, co do zasady, odprowadza składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Zgodnie z warunkiem odprowadzania składek, np. student do 26. roku życia. Ponadto, aby okres świadczenia pracy w ramach umowy zlecenia mógł zostać zaliczony do okresu uprawniającego do uzyskania zasiłku dla bezrobotnych, należy zwrócić się do zleceniodawcy o wydanie zaświadczenia o wysokości miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Umowa o dzieło jest umową tzw. nieoskładkowaną, czyli taką, od której nie są odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy.
Zgodnie z art. 71 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu jeżeli w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni pracodawca odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, których podstawę stanowiła kwota przynajmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązująca w danym roku.
Zielona Linia prowadzi działania informacyjne, których celem jest wspieranie osób bezrobotnych w poszukiwaniu zatrudnienia, a także propagowanie pozytywnych wzorców, mobilizujących do rozwoju czy zakładania własnych firm. Zielona Linia swoje usługi kieruje również do pracodawców, m.in. chcących zatrudnić cudzoziemców czy szukających wsparcia z urzędu pracy.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 501)
- Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1252)
tags: #czy #przy #umowie #na #zlecenie #muszr