Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem w polskim systemie oświaty jest regulowane przez szereg przepisów, z których kluczowe znaczenie ma Karta Nauczyciela. Zgodnie z prawem, istnieją dwie główne podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem: umowa o pracę oraz mianowanie. Każda z tych form ma swoje specyficzne zasady i konsekwencje dla nauczyciela.
Podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem
Dyrektor szkoły nawiązuje z nauczycielem stosunek pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę lub mianowania na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczyciela kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego.
Nauczyciele szkół samorządowych zatrudniani są na podstawie art. 10. ust. 1 Karty Nauczyciela. Przypadki, kiedy należy zatrudnić nauczyciela na podstawie mianowania, a kiedy na podstawie umowy o pracę, także uregulowane są w Karcie Nauczyciela.
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę
W przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, nauczycieli zatrudnia się na podstawie umowy o pracę, zgodnie z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r.
Nauczyciel, który prowadzi zajęcia na innej podstawie niż umowa o pracę, musi spełniać warunki, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 3 i 4.
Możliwość zatrudnienia nauczyciela na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony jest sytuacją wyjątkową, z uwagi na to, że nauczyciele powinni być zatrudniani na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony albo na podstawie aktu mianowania. Zatrudnienie na podstawie umowy czasowej zostało opisane w przepisach KN i można stwierdzić, że stanowi swoiste ograniczenie swobody zawierania umów, albowiem tylko w tych, wymienionych ściśle w przepisach i żadnych innych przypadkach można zawrzeć umowę na czas określony z nauczycielem.
W przypadku zatrudnienia w zespole szkół akt mianowania i umowa o pracę powinny określać także typy (rodzaje) szkół w zespole, w których pracuje nauczyciel.
Od 26.04.2023 r. na podstawie art. 293. § 1. k.p. pracownik zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy może raz w roku kalendarzowym występować do pracodawcy z wnioskiem o zmianę rodzaju umowy o pracę na umowę o pracę na czas nieokreślony lub o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki pracy, w tym polegające na zmianie rodzaju pracy lub zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Co więcej, pracodawca powinien, w miarę możliwości, uwzględnić wniosek pracownika, a w każdym przypadku udzielić pracownikowi odpowiedzi na wniosek.
Umowa o pracę zawarta na czas zastępstwa nieobecnego pracownika (na zastępstwo), to zasady jej zawierania oraz przesłanki jej zawarcia są takie same jak w przypadku ogólnego prawa pracy wynikającego z kodeksu pracy.
Istnieje jeszcze jeden przepis, znajdujący się poza Kartą Nauczyciela, który daje podstawę prawną do zatrudnienia nauczyciela na podstawie umowy o pracę na czas określony. Jest to art. 15 Prawa oświatowego. W uzasadnionych przypadkach w szkole publicznej może być, za zgodą kuratora oświaty, a w przypadku szkoły artystycznej - ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem, posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. Osobę taką zatrudnia się na zasadach określonych kp, z tym że do tej osoby stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych nauczycieli oraz ustala się jej wynagrodzenie nie wyższe niż 184% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.
Nauczyciel początkujący
Od dnia 1.09.2025 r. stosunek pracy z nauczycielem początkującym, który posiada wymagane kwalifikacje, nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony na jeden rok szkolny, a w przypadku nawiązania stosunku pracy w trakcie roku szkolnego - na okres do końca roku szkolnego, w trakcie którego nawiązano stosunek pracy (art. 10 ust. 9 KN).
Od dnia 1.09.2025 r. w szczególnych przypadkach uzasadnionych potrzebami szkoły z nauczycielem początkującym, który legitymuje się wymaganym poziomem wykształcenia i nie posiada przygotowania pedagogicznego, może być nawiązany stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony na jeden rok szkolny, a w przypadku nawiązania stosunku pracy w trakcie roku szkolnego - na okres do końca roku szkolnego, w trakcie którego nawiązano stosunek pracy, o ile zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole. W przypadku gdy nauczyciel w ciągu pierwszego roku pracy w szkole nie uzyska przygotowania pedagogicznego z przyczyn od niego niezależnych, z nauczycielem może być zawarta umowa o pracę na kolejny jeden rok szkolny. W przypadku gdy nauczyciel nie uzyska przygotowania pedagogicznego w ciągu drugiego roku pracy w szkole, z nauczycielem nie zawiera się umowy o pracę na kolejny rok szkolny (art. 10 ust. 3 KN).
Od dnia 1.09.2025 r. stosunek pracy z nauczycielem początkującym, który: posiada wymagane kwalifikacje, oraz przepracował co najmniej 11 miesięcy w szkole oraz posiada co najmniej dobrą ocenę pracy - nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony będzie następowało od kolejnego roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym nauczyciel spełnił wymagania (art. 10 ust. 5a KN).
Przepisy te nie będą jednak obowiązywały wszystkich nauczycieli stażystów, gdyż do nauczycieli, którzy rozpoczęli odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela przed dniem 1.09.2025 r. stosuje się przepisy art. 10 ust. 2-5 KN.
Umowa o pracę zawarta na czas określony może ulec rozwiązaniu przez pracodawcę także po roku pracy na podstawie art. 52 k.p. lub art. 53 k.p., a umowa o pracę na czas nieokreślony w przypadkach, o których mowa w art. 47 k.p.
Zatrudnienie na podstawie mianowania
Mianowanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy, gwarantuje głównie większą stabilność zatrudnienia.
Zgodnie z art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm., ostatnie DzU z 2009 r. nr 213, poz. 1650) stosunek pracy z nauczycielem mianowanym nawiązuje się na czas nieokreślony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze czasu pracy.
Jeśli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony, wówczas zatrudnić go należy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 10 ust. 6 KN).
Zatrudnienie nauczyciela mianowanego na czas określony jest sytuacją dopuszczalną jedynie w przypadku, gdy zaistnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela (art. 10 ust. 7 KN).
W przypadku zatrudnienia w zespole szkół akt mianowania i umowa o pracę powinny określać także typy (rodzaje) szkół w zespole, w których pracuje nauczyciel.
Stosunek pracy na podstawie mianowania nawiązuje się z dniem określonym w akcie mianowania, a jeżeli tego dnia nie określono - z dniem doręczenia tego aktu.
Ślubowanie może być złożone z dodaniem słów: "Tak mi dopomóż Bóg.".
Stosunek pracy nawiązany na podstawie mianowania lub umowy o pracę wygasa, jeżeli nowo zatrudniony nauczyciel nie usprawiedliwi w ciągu 7 dni swojego nieprzystąpienia do pracy, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN.
Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyny określonej w art. 23 ust. 1 pkt 3, przyznaje się odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 oraz ust. 2.
Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, który wniósł podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka, jeżeli podanie o przeniesienie nie może być uwzględnione z powodu niemożności zatrudnienia go w zawodzie nauczycielskim w miejscu stałego zamieszkania współmałżonka, dyrektor szkoły udziela urlopu bezpłatnego, na okres nieprzekraczający 2 lat. Jeżeli w tym okresie nauczyciel nie podjął ponownie pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu, a nauczycielowi przyznaje się odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającą jednak trzymiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej nie przekroczył 10 lat, lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej przekroczył 10 lat.
Średnie wynagrodzenie nauczycieli mianowanych stanowi 144% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej i jest niższe tylko od wygrodzenia nauczyciela dyplomowanego.
Zatrudnianie nauczycieli zostało opisane w pragmatyce służbowej jaką jest Karta Nauczyciela, a więc w tym zakresie zawiera przepisy szczególne w stosunku do kodeksu pracy. Zasadą jest, że nauczycieli powinno zatrudniać się na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony albo na podstawie aktu mianowania. Nie mniej jednak w samej Karcie Nauczyciela zostały opisane wyjątki od tej zasady, a mianowicie zatrudnianie nauczycieli na podstawie umów terminowych, z wyjątkiem umowy o pracę zawartej na okres próbny. Ten rodzaj umowy jest nieznany Karcie Nauczyciela zawierającej katalog zamknięty, którego nie można poszerzać za pośrednictwem art. 91 c KN o postanowienia kodeksu pracy. Przepis ten stosujemy jedynie w przypadku, gdy Karta Nauczyciela nie zawiera odpowiednich postanowień, a w tym wypadku tak nie jest.
Zatrudnienie na podstawie mianowania jest najsilniejszą formą nawiązania stosunku pracy i główną formą zatrudnienia nauczycieli. Silniejszą niż umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony. Wynika to z faktu, że tylko w enumeratywnie wskazanych w przepisach przypadkach stosunek ten może zostać rozwiązany w przeciwieństwie do umowy o pracę, gdzie co do zasady może być zawsze rozwiązany, chyba że pracownik podlega ochronie przed wypowiedzeniem.
Przekształcenie stosunku pracy w mianowanie
Stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego - o ile spełnione są warunki określone w art. 10 ust. 5 KN.
W szczególności muszą być spełnione warunki zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 6 i 7 KN.
Przekształcenie stosunku pracy następuje z mocy prawa w momencie wskazanym ustawą, a więc niezależnie od czynności podjętych przez pracodawcę. W sposób wyraźny ustawodawca odróżnił więc informację o przekształceniu stosunku pracy, o którym mowa w art. 10 ust. 5a pkt 1 KN, od aktu mianowania, o którym mowa w art. 13 KN.
Akt mianowania wskazuje moment nawiązania stosunku pracy na podstawie mianowania z dniem w nim określonym, a jeżeli tego dnia nie określono - z dniem doręczenia tego aktu. W przypadku przekształcenia skutek nie następuje z datą wskazaną w akcie mianowania lub z dniem doręczenia tego aktu, lecz z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego (art. 10 ust. 5a pkt 1 KN).
Ponadto należy zauważyć, że akt mianowania jest podstawą nawiązania stosunku pracy, zaś informacja o przekształceniu nie jest źródłem nowego stosunku pracy, lecz jedynie potwierdzeniem jego zmiany (zmianą statusu prawnego).
Z tego względu należy stanąć na stanowisku, że jedynym obowiązkiem, jaki obciąża dyrektora szkoły w związku z uzyskaniem przez nauczyciela stopnia nauczyciela mianowanego w trakcie zatrudnienia, jest potwierdzenie przekształcenia stosunku pracy z mocy prawa w formie informacji o przekształceniu, o której mowa w art. 10 ust. 5b KN.
Tak zresztą orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 2005r. (I PK 85/04, LEC nr 603749), zgodnie z którym uzyskanie przez nauczyciela mianowania z mocy prawa oznacza, iż jego stosunek pracy - po spełnieniu warunków przewidzianych w art. 10 ust. 2 pkt 7 zdanie drugie ustawy z 1982 r. - ulega przekształceniu w stosunek pracy na podstawie mianowania.
Jednakże, żaden przepis prawa nie określa, jakie konsekwencje wiążą się z odmową wydania nauczycielowi takiego poświadczenia. Wydaje się najbardziej prawdopodobne, że nauczycielowi przysługuje w takiej sytuacji prawo do wniesienia do sądu pozwu o potwierdzenie przekształcenia się stosunku pracy w mianowanie.
Tak więc, to że dyrektor ma zakaz zatrudniania przez mianowanie, nie ma dla Pani żadnego znaczenia. Jego obowiązkiem jest potwierdzenie faktu wynikającego z przepisów prawa. Proszę więc, tak jak Pani zamierzała, napisać pismo do dyrektora z prośbą o wykonanie obowiązku wynikającego z art. 10 ust. 5b ustawy Karta Nauczyciela, a więc potwierdzenie przekształcenia stosunku pracy w mianowanie.
Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego na czas nieokreślony w mianowanie następuje z mocy prawa - jeśli spełnione są warunki określone w Karcie Nauczyciela. Dyrektor szkoły nie ma w tej kwestii dowolności ani nie potrzebuje zgody organu prowadzącego. Jego obowiązkiem jest jedynie potwierdzenie tego faktu w formie pisemnej informacji. Odmowa wydania takiego potwierdzenia nie ma wpływu na sam skutek prawny, ale może wymagać interwencji - czy to poprzez pismo z żądaniem wykonania obowiązku, czy, w ostateczności, drogą sądową.
Przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy potwierdza na piśmie dyrektor szkoły.
Istnieje możliwość przekształcenia stosunku pracy zawartego z nauczycielem na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony w trakcie jego trwania w mianowanie.
Przekształcenie następuje z mocy samego prawa. Natomiast dyrektor potwierdza tym przekształcenie na piśmie.
Rozwiązanie i wygaśnięcie stosunku pracy
Rozwiązanie i wygaśnięcie stosunku pracy to dwa różne tryby ustania stosunku pracy.
Przykładowo tryby rozwiązania stosunku pracy na podstawie mianowania reguluje np. art. 20, art. 23, art. 70 ust. 2 Karty Nauczyciela, art. 55 k.p. Tryby wygaśnięcia stosunku pracy na podstawie mianowania reguluje np. art. 16, art. 20 ust. 5c i ust. 7, art. 26 Karty Nauczyciela, art. 631. § 1. k.p.
Rozwiązanie stosunku pracy
Na podstawie art. 20 ust. 1 KN, dyrektor rozwiązuje stosunek pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć przez 3-miesięczne wypowiedzenie ze skutkiem na koniec roku szkolnego (a w jednostkach nieferyjnych - ze skutkiem na koniec trzeciego pełnego miesiąca kalendarzowego wypowiedzenia) w razie całkowitej albo częściowej likwidacji szkoły lub przedszkola albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.
Inne przyczyny organizacyjne nie uzasadniają zwolnienia nauczyciela mianowanego, a w szczególności m.in. powrót z długotrwałego urlopu innego nauczyciela lub nauczycieli czy zakończenie kadencji dyrektora będącego nauczycielem danej szkoły lub przedszkola.
W szkole feryjnej wypowiedzenie powinno zostać doręczone nauczycielowi najpótniej do dnia 31 maja, co może nastąpić także w razie usprawiedliwionej nieobecności, np. w trakcie zwolnienia lekarskiego lub urlopu dla poratowania zdrowia (wyrok SN z dnia 5 marca 2014 r., II PK 147/13, LEX nr 1 455 114).
Dopuszczalne jest także skrócenie okresu wypowiedzenia do 1 miesiąca, ale wówczas nauczycielowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia w wysokości wynagrodzenia liczonego jak za okres urlopu wypoczynkowego (art. 20 ust. 5 KN).
Wypowiedzenie powinno zostać poprzedzone analizą sytuacji kadrowej przez pryzmat potrzeb jednostki oświatowej oraz dokonaniem wyboru nauczyciela do zwolnienia w świetle obiektywnych kryteriów, w szczególności: podstawy prawnej zatrudnienia (raczej w pierwszej kolejności należy zwalniać nauczycieli zatrudnionych na umowę o pracę), stopnia awansu zawodowego nauczycieli, wykształcenia, dodatkowych kwalifikacji uzyskanych m.in.
Dyrektor, który widzi możliwość dalszego zatrudniania nauczyciela co najmniej na pół etatu, może za jego zgodą zaproponować obniżenie wymiaru zatrudnienia i wynagrodzenia, co będzie skutkowało kontynuacją pracy na podstawie mianowania (art. 22 ust. 2 KN).
Nauczyciel zatrudniony przez mianowanie, który nie zamierza kontynuować zatrudnienia w dotychczasowej jednostce oświatowej, może złożyć wniosek o rozwiązanie stosunku pracy, który powinien mieć formę pisemną, nie musi natomiast zawierać przyczyny i uzasadnienia złożenia wniosku. W takim przypadku stosunek pracy nauczyciela ulega rozwiązaniu za 3-miesięcznym wypowiedzeniem - w szkole feryjnej ze skutkiem na koniec roku szkolnego. Dlatego wniosek powinien być złożony najpóźniej do dnia 31 maja, zaś złożony wcześniej nie powoduje zakończenia stosunku pracy przed dniem 31 sierpnia (art. 23 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 KN). W placówce nieferyjnej stosunek pracy ulega rozwiązaniu po upływie 3 pełnych miesięcy kalendarzowych od wypowiedzenia, także w trakcie roku szkolnego (art. 23 ust. 3 KN).
Stanowisko nauczyciela może zajmować tylko osoba, która spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu (art. 9 ust. 1 pkt 3 KN). Z tego względu zły stan zdrowia skutkuje zwolnieniem nauczyciela.
Na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 i 3 KN, dyrektor ma obowiązek doręczyć nauczycielowi pisemne oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia, gdy nauczyciel jest niezdolny do pracy ponad 182 dni (ewentualnie przedłużone o kolejne 12 miesięcy, gdy nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia), wliczając przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w jednostce oświatowej nie odbywają się zajęcia, albo gdy lekarz medycyny pracy orzekł, po przeprowadzeniu badania okresowego lub kontrolnego (także pod koniec urlopu dla poratowania zdrowia - art. 73 ust. 6 KN), o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy.
Stosunek pracy nauczyciela ulega rozwiązaniu odpowiednio z końcem tego miesiąca, w którym upływa ww. okres czasowej niezdolności nauczyciela do pracy oraz z końcem miesiąca, w którym dyrektor szkoły otrzymał ostateczne orzeczenie lekarskie o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy (art. 23 ust. 2 pkt 2 i 3 KN).
Nauczycielowi należy się odprawa tylko wtedy, gdy został zwolniony z powodu niezdolności do pracy stwierdzonej przez lekarza.
Dyrektor nie może kontynuować stosunku pracy nauczyciela, który uzyskał negatywną ocenę pracy w trybie art. 6a KN (art. 23 ust. 1 pkt 5 KN). Chodzi tu o ocenę ostateczną, czyli dokonaną przez dyrektora szkoły wobec szeregowego nauczyciela (organ prowadzący wobec dyrektora), od której nauczyciel się nie odwołał, lub o ocenę pracy dokonaną przez kuratora oświaty w wyniku wniesienia przez nauczyciela odwołania, ewentualnie na skutek wniosku dyrektora o ponowne ustalenie jego oceny pracy (wyrok SN z dnia 4 listopada 2014 r., II PK 17/14, LEX nr 1 567 471).
Stosunek pracy nauczyciela powinien zostać rozwiązany w formie pisemnej za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, z końcem tego miesiąca, w którym upływa wypowiedzenie, licząc od otrzymania przez nauczyciela negatywnej (ostatecznej) oceny pracy (art. 23 ust. 2 pkt 5 KN).
Nauczycielowi religii zatrudnionemu przez mianowanie, któremu właściwy biskup diecezjalny (albo właściwa władza zwierzchnia innego kościoła lub związku wyznaniowego niż katolicki) cofnął imienne skierowanie do nauczania religii w danej szkole lub przedszkolu (§ 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach − Dz. U. z 1992 r. Nr 36, poz. 155), dyrektor ma obowiązek doręczyć oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy z końcem tego miesiąca, w którym nastąpiło cofnięcie skierowania do nauczania religii (art. 23 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 pkt 6 KN).
Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, który złożył negatywnie rozpatrzone podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania jego współmałżonka, jest uprawniony do otrzymania urlopu bezpłatnego. Jeżeli w ciągu 2 lat od rozpoczęcia urlopu nauczyciel nie powrócił do pracy, dyrektor jest zobowiązany do rozwiązania stosunku pracy, co następuje w dniu doręczenia nauczycielowi oświadczenia woli dyrektora o zwolnieniu (art. 61 § 1 k.c.).
Na podstawie art. 23 ust. 4 pkt 2 KN, dyrektor może (ale nie musi) zwolnić nauczyciela zatrudnionego przez mianowanie, który bez usprawiedliwienia nie zgłosił się na obowiązkowe badanie okresowe lub kontrolne, na które został skierowany na podstawie art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm.). Jeśli natomiast nauczyciel nie stawił się na badania, na które dyrektor skierował go z własnej inicjatywy, dyrektor może (ale nie jest zobowiązany) zwolnić nauczyciela w przypadku, gdy ten nie poddał się badaniom dwukrotnie bez usprawiedliwienia (art. 23 ust. 5 KN).
Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia i bez prawa do odprawy może nastąpić z końcem miesiąca, w którym dyrektor otrzymał informację o nieusprawiedliwionym niestawiennictwie na badania.
Zarówno z inicjatywy nauczyciela zatrudnionego przez mianowanie, jak i dyrektora, stosunek pracy nauczyciela mianowanego i dyplomowanego może zostać rozwiązany w każdym czasie (również przed dniem 31 sierpnia) za zgodą obydwu stron, na mocy porozumienia stron (art. 23 ust. 4 pkt 1 KN).
Bezprawnie zwolniony nauczyciel będzie mógł ubiegać się o orzeczenie przez sąd pracy o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu po upływie okresu wypowiedzenia albo bez wypowiedzenia, może żądać przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach (art. 45 § 1, art. 56 k.p.). W razie przywrócenia do pracy nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, w wysokości uzależnionej od sposobu rozwiązania stosunku pracy: w razie wypowiedzenia, gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące - nie więcej niż za 1 miesiąc, a w razie zwolnienia bez wypowiedzenia - nie więcej niż za 3 miesiące i nie mniej niż za 1 miesiąc.
Wygaśnięcie stosunku pracy
Każda umowa o pracę zawarta z nauczycielem wygaśnie z mocy prawa w przypadkach określonych w art. 26 Karty Nauczyciela.
Stosunek pracy wygasa w przypadkach określonych w ust. 26.
Obowiązki dyrektora
Dyrektor szkoły ma obowiązek potwierdzić na piśmie przekształcenie stosunku pracy z mocy prawa.
Dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolejności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony lub na okres, na który została zawarta umowa, w tej samej szkole, na tym samym lub innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji.
Dyrektor jest obowiązany zasięgnąć informacji z rejestru orzeczeń dyscyplinarnych (ROD) tylko w sytuacji, gdy nauczyciel lub osoba ubiegająca się o zatrudnienie na stanowisku nauczyciela nie posiada numeru PESEL albo gdy ustali za pomocą narzędzia informatycznego - wyszukiwarka PESEL-CROD dostępna dla dyrektorów szkół w strefie dla zalogowanych SIO - że numer PESEL nauczyciela lub osoby ubiegającej się o zatrudnienie na stanowisku nauczyciela znajduje się w rejestrze.
Trzeba jednak pamiętać, że dyrektor ma obowiązek weryfikować (w wyszukiwarce PESEL-CROD lub w rejestrze orzeczeń dyscyplinarnych), czy nauczyciel nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, w okresie 3 lat przed nawiązaniem stosunku pracy, albo karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, przed nawiązaniem każdego stosunku pracy.
Prawa i przywileje nauczyciela mianowanego
Mianowanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy, gwarantuje głównie większą stabilność zatrudnienia.
Zgodnie z art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela stosunek pracy z nauczycielem mianowanym nawiązuje się na czas nieokreślony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze czasu pracy.
Zgodnie z art. 18 ww. ustawy nauczyciel mianowany może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko.
W razie przeniesienia nauczyciela z urzędu należy mu, zgodnie z art. 21 Karty Nauczyciela, zapewnić mieszkanie, którego wielkość będzie zależeć od liczby osób w rodzinie nauczyciela, znaleźć pracę dla współmałżonka, jeśli on także jest nauczycielem, oraz zwrócić koszty przeniesienia.
Natomiast przeniesienie nauczyciela mianowanego bez jego zgody obwarowane jest dodatkowymi warunkami, a mianowicie:
- okres przeniesienia nie może być dłuższy niż 3 lata,
- nauczycielowi przysługuje w takim wypadku prawo powrotu na uprzednio zajmowane stanowisko,
- w przypadku przeniesienia do pracy w innej szkole w innej miejscowości nauczycielowi przysługuje: czterodniowy tydzień pracy, dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego, zakwaterowanie w miejscu czasowego zatrudnienia.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 w przypadku częściowej likwidacji szkoły bądź w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, które uniemożliwiają zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, nauczyciel mianowany może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia.
Natomiast jeśli z nauczycielem mianowanym rozwiązany zostanie stosunek pracy z powyższego powodu lub z powodu całkowitej likwidacji szkoły - przysługuje mu odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Stosunek pracy nawiązany na podstawie mianowania jest stosunkiem szczególnie chronionym przepisami prawa. Poza przypadkiem rozwiązania takiego stosunku na mocy porozumienia stron, bądź na wniosek nauczyciela mianowanego, może on ulec rozwiązaniu jedynie w przypadku:
- czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni,
- orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy,
- ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia,
- uzyskania negatywnej oceny pracy,
- cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole.
Ponadto w przypadku, gdy z nauczycielem mianowanym rozwiązano stosunek pracy z powodu orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, przysługuje mu odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającą jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Ponadto zgodnie z art. 30 ust. 4 ww. ustawy średnie wynagrodzenie nauczycieli mianowanych stanowi 144% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej i jest niższe tylko od wygrodzenia nauczyciela dyplomowanego.
Zmiany w zatrudnianiu nauczycieli od 2025 roku
Nauczyciele mianowani i dyplomowani powinni być zatrudnieni na podstawie mianowania. Wyjątkiem jest brak możliwości zapewnienia pełnego wymiaru zajęć oraz zatrudnienie na zastępstwo lub z potrzeby wynikającej z organizacji nauczania.
Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela w mianowanie następuje w trzech przypadkach.
Pamiętaj! Zatrudniając nauczyciela początkującego od 1 września 2025 r. pamiętaj o nowych przepisach. Liczy się dzień nawiązania stosunku pracy, a więc umowa może być zawarta wcześniej. Przykład: Data zawarcia umowy to 25 sierpnia 2025 r. Dzień rozpoczęcia prac (nawiązania stosunku pracy) to 1 września 2025 r.
Nowe zasady zatrudniania specjalistów
Nauczyciel mianowany i dyplomowany powinni być zatrudnieni na podstawie mianowania. Wyjątkiem jest brak możliwości zapewnienia pełnego wymiaru zajęć oraz zatrudnienie na zastępstwo lub z potrzeby wynikającej z organizacji nauczania.
Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela w mianowanie następuje w trzech przypadkach.
W przypadku zatrudnienia na podstawie mianowania dodatkowo musi być spełniony warunek wskazany w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 6 Karty Nauczyciela. Należy także pamiętać o obowiązkach wynikających z art. 21 ustawy z dnia 13.5.2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym.
tags: #czy #zxatrudmoenie #przez #mianowanie #w #jednej