Niezbędnik Pracodawcy: Jak Skutecznie Zadbać o Ochronę Zdrowia Pracownika! - DWABE

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony zdrowia pracownika to nie tylko wymóg prawny, ale i przejaw odpowiedzialności społecznej pracodawcy. Przepisy prawa pracy jasno regulują zakres odpowiedzialności pracodawcy w tym obszarze. Zapewnienie odpowiednich warunków pracy i dbałość o zdrowie zatrudnionych osób to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy.

Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP zawarto w dziale X Kodeksu pracy oraz w przepisach wykonawczych, wydanych na jego podstawie. Pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, realizując przy tym szereg obowiązków przewidzianych dla niego przez ustawodawcę. Ochrona zdrowia pracowników obejmuje zarówno działania prewencyjne, jak i zapewnienie odpowiednich warunków pracy.

Pracodawca jest zobowiązany spełnić obowiązki w zakresie BHP zarówno wobec pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, jak i na podstawie umów cywilnoprawnych (umowa zlecenie, umowa o dzieło), a także osób, które w tym zakładzie pracy wykonują działalność gospodarczą na własny rachunek. Pracodawca ma obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa, ochrony zdrowia i życia również osobom, które nie świadczą pracy, a przebywają na terenie zakładu pracy.

Podstawowe obowiązki pracodawcy wynikające z Kodeksu pracy

Zgodnie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy, pracodawca jest zobowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Obejmuje to m.in.:

Ocenę ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy.
Zapewnienie odpowiednich środków ochrony indywidualnej i zbiorowej.
Przeprowadzanie szkoleń BHP.
Prowadzenie działań profilaktycznych i kontrolnych.
Organizingację pracy w sposób niepowodujący nadmiernego obciążenia psychicznego i fizycznego.

Ponadto art. 227 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej, w tym:

Badań wstępnych (przed dopuszczeniem do pracy).
Badań okresowych.
Badań kontrolnych (po dłuższej nieobecności spowodowanej chorobą).

Schemat badań profilaktycznych pracownika

Profilaktyczna opieka zdrowotna - nie tylko formalność

Badania profilaktyczne nie są kwestią wyboru - pracodawca ma obowiązek kierować na nie pracowników i ponosić ich koszt. Niedopełnienie tego obowiązku skutkuje poważnymi konsekwencjami prawnymi i może być zakwestionowane przez organy nadzoru (np. Państwową Inspekcję Pracy).

Ważne:

Pracownik nie może być dopuszczony do pracy bez ważnych badań lekarskich.
Orzeczenie lekarza medycyny pracy jest wiążące dla pracodawcy.
Dokumentacja badań powinna być przechowywana w aktach osobowych pracownika.

Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy, pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie. Oznacza to obowiązek skierowania na badania lekarskie zarówno nowo zatrudnianych pracowników, jak i pracowników długoletnich.

Zapobieganie chorobom zawodowym i wypadkom przy pracy

Pracodawca powinien podejmować działania mające na celu eliminację lub ograniczenie zagrożeń w środowisku pracy. W szczególności:

Eliminowanie lub ograniczanie czynników szkodliwych i niebezpiecznych.
Dostosowywanie warunków pracy do możliwości psychofizycznych pracowników.
Wdrażanie systemów sygnalizacji zagrożeń.
Reagowanie na sygnały i skargi pracowników.
Monitorowanie stanu zdrowia osób zatrudnionych w warunkach szczególnego ryzyka.

Ilustracja symbolizująca bezpieczeństwo i higienę pracy

W razie wystąpienia choroby zawodowej lub wypadku przy pracy, pracodawca ma obowiązek:

Niezwłocznie podjąć działania zapobiegające dalszym zagrożeniom.
Zabezpieczyć miejsce zdarzenia.
Przeprowadzić postępowanie powypadkowe.
Zgłosić wypadek do właściwego urzędu (np. PIP, ZUS).

Dodatkowe obowiązki wynikające z przepisów szczególnych

W niektórych branżach i sytuacjach pracodawca musi wdrożyć dodatkowe środki ochrony zdrowia. Przykładowo:

W pracy z substancjami chemicznymi - stosowanie środków ochrony dróg oddechowych i kontrola stężenia substancji.
W pracy przy monitorze ekranowym - obowiązek zapewnienia przerw i okularów korygujących wzrok.
W pracy fizycznej - zapewnienie dostępu do napojów i pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.
W pracy zdalnej - zapewnienie odpowiedniego stanowiska pracy i instruktażu BHP.

Obowiązki pracodawcy związane z występowaniem w środowisku pracy substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone są m.in. w Kodeksie pracy oraz rozporządzeniach wykonawczych.

Obowiązki pracodawcy w zakresie szkoleń BHP

Przedsiębiorca zatrudniający nowego pracownika musi poprzedzić to szkoleniem w zakresie BHP, które będzie dostosowane do rodzaju wykonywanej pracy. Szkolenie ma na celu przekazanie informacji oraz instrukcji związanych z wykonywaniem pracy na danym stanowisku. Pracodawca ma ponadto obowiązek zorganizować szkolenie, na którym pracownikowi zostaną udzielone informacje o zagrożeniach dla zdrowia i życia, z jakimi może się spotkać w zakładzie pracy oraz w jaki sposób powinien postępować w sytuacjach zagrażających zdrowiu i życiu. Szkolenie to odbywa się w czasie pracy, a jego koszty pokrywa pracodawca.

Pracodawca musi również odbyć szkolenie w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nim obowiązków. Szkolenie powinno być okresowo powtarzane.

Grafika przedstawiająca pracownika na szkoleniu BHP

Kultura zdrowia w miejscu pracy - dobre praktyki

Obowiązki pracodawcy to nie tylko wymogi formalne - firmy coraz częściej inwestują w zdrowie pracowników, traktując je jako element strategii HR i CSR. Przykładowe działania: