W polskim prawie istnieje wiele rodzajów umów cywilnoprawnych, które mogą wydawać się podobne, ale różnią się istotnymi szczegółami. Rozróżnienie tych umów ma kluczowe znaczenie zarówno dla zlecających, jak i wykonawców, ponieważ wiąże się z różnymi obowiązkami, odpowiedzialnością oraz konsekwencjami prawnymi. W tym artykule przyjrzymy się bliżej umowie o dzieło i umowie zlecenia, a także ich połączeniu w formie umowy mieszanej.
Umowa o dzieło - co warto wiedzieć?
Umowa o dzieło, jak sama nazwa wskazuje, dotyczy wytworzenia konkretnego wytworu, który ma charakter indywidualny i samodzielny. W praktyce oznacza to, że wykonawca zobowiązuje się do stworzenia czegoś, co będzie miało określony rezultat - na przykład napisanie programu komputerowego, stworzenie serii filmików wideo o określonych parametrach, namalowanie obrazu czy budowa płotu. Kluczowym elementem umowy o dzieło jest fakt, że wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za rezultat swojej pracy. Oznacza to, że jeśli dzieło nie spełnia określonych w umowie wymagań, zleceniodawca może dochodzić swoich praw, na przykład domagać się naprawienia wad lub odszkodowania. I nieważne jest, jakimi metodami to dzieło zostało wykonane, o ile został uzyskany pożądany efekt końcowy.
Przedmiotem umowy o dzieło muszą być czynności dające konkretny, namacalny rezultat - zarówno materialne, np. wykonanie stołu czy krzeseł, jak i niematerialne, np. zaprojektowanie strony internetowej. Zatem przedmiotem umowy o dzieło może być wytworzenie przedmiotów bądź ich przerobienie oraz naprawa przedmiotów już istniejących.
Warunki rozwiązania umowy o dzieło
Umowę o dzieło można rozwiązać tylko w ściśle określonych przypadkach, co odróżnia ją od umowy zlecenia, gdzie wypowiedzenie może nastąpić praktycznie w każdej chwili. Zatem umowa o dzieło może być rozwiązana:
- Gdy wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub ukończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je wykonać w umówionym terminie.
- Gdy wykonawca wykonuje dzieło w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową i pomimo wezwania nie poprawia swoich działań.
- W przypadku, gdy zleceniodawca ma uzasadnione obawy, że wykonawca nie wykona dzieła należycie.
W umowie o dzieło można również przewidzieć konkretne okoliczności uprawniające do jej rozwiązania.
Pamiętaj! Decydując się na umowę o dzieło, musisz pamiętać o jednym dodatkowym obowiązku biurokratycznym. Od 2021 roku każdą umowę o dzieło (zawieraną z osobą niebędącą Twoim pracownikiem) należy zgłosić do ZUS na formularzu RUD. Masz na to 7 dni od zawarcia umowy. Brak zgłoszenia może wiązać się z karą grzywny do 5000 zł. Umów zlecenia nie zgłasza się na druku RUD, ale standardowo rejestruje do ubezpieczeń (ZUA/ZZA).
Umowa zlecenie - na czym polega?
Umowa zlecenie, w przeciwieństwie do umowy o dzieło, koncentruje się na wykonaniu określonych czynności, bez odpowiedzialności za ich końcowy rezultat. W praktyce oznacza to, że zleceniobiorca nie musi gwarantować, że jego działania (oczywiście z dołożeniem należytej staranności) doprowadzą do oczekiwanego przez zleceniodawcę wyniku. Przykładem umowy zlecenia może być prowadzenie księgowości, świadczenie porad prawnych czy zarządzanie projektami.
Podpisanie umowy zlecenia zobowiązuje przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej w zamian za określone świadczenie. Wykonawca umowy zlecenia nie jest ostatecznie odpowiedzialny za jej efekt. Założeniem takiej umowy jest, że jej wykonawca powinien wykonać ją osobiście i z należytą starannością.
Elastyczność umowy zlecenia
Umowa zlecenia może być wypowiedziana w dowolnym momencie przez każdą ze stron, co daje większą elastyczność niż w przypadku umowy o dzieło. Zgodnie z art. 750 kodeksu cywilnego, przepisy dotyczące zlecenia stosuje się również do innych umów, które obejmują świadczenie usług, jeżeli nie mają one charakteru umowy o dzieło lub innej umowy nazwanej.
Umowa o świadczenie usług - charakterystyka
Umowa o świadczenie usług jest rodzajem umowy, w której wykonawca zobowiązuje się do świadczenia określonych usług na rzecz zleceniodawcy. Usługi te mogą polegać na naprawie, przywróceniu stanu pierwotnego, modernizacji czy też utrzymaniu określonego stanu rzeczy. W odróżnieniu od umowy o dzieło, umowa o świadczenie usług nie zakłada powstania konkretnego wytworu, lecz raczej ciągłość działań, które mogą obejmować na przykład utrzymanie infrastruktury IT czy pielęgnację ogrodu. W umowie zlecenia zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej na rzecz zleceniodawcy, natomiast przedmiotem umowy o świadczenie usług jest zobowiązanie do realizacji określonych czynności faktycznych.
Umowa mieszana - kiedy warto ją zastosować?
Ciekawym przypadkiem jest tzw. umowa mieszana, która łączy cechy różnego rodzaju umów, na przykład umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług. Takie przypadki występują w praktyce bardzo często, jednak nierzadko strony umowy nie wiedzą, jakie dokładnie zastosować przepisy, by spełniła się ich intencja. Przykładem takiej umowy może być „Umowa o implementację systemu informatycznego wraz z jego utrzymaniem” lub „Umowa o usługi ogrodnicze”. W takich sytuacjach elementy obu typów umów występują równolegle, co wymaga precyzyjnego określenia obowiązków i odpowiedzialności stron.
Przykład z życia (branża inżynieryjna/IT)
Często przygotowuję dla klientów umowy hybrydowe. Wyobraź sobie inżyniera, który ma zaprojektować instalację (dzieło - konkretny rezultat, dokumentacja) oraz nadzorować jej wdrożenie w formie konsultacji godzinowych (zlecenie/usługa - staranne działanie). W takiej umowie wyraźnie rozdzielamy te dwa wątki:
- Za projekt płacimy ryczałt (na przykład po oddaniu etapu).
- Za konsultacje płacimy stawkę godzinową.
Dzięki temu unikamy chaosu w rozliczeniach i odpowiedzialności.
Kwestie podatkowe i ZUS - gdzie oszczędzasz, a gdzie płacisz?
Umowa o dzieło - raj podatkowy (z pewnym "ale")
- ZUS: Co do zasady, umowa o dzieło nie jest oskładkowana. Nie płacisz ani składek na ubezpieczenie społeczne, ani zdrowotne (chyba że zawierasz ją z własnym pracodawcą, u którego masz etat).
- Podatek: Płacisz tylko podatek dochodowy (PIT).
- Bonus dla twórców (50% KUP): Jeśli dzieło ma charakter twórczy (na przykład kod, grafika, artykuł) i przenosisz do niego majątkowe prawa autorskie, możesz zastosować 50% koszty uzyskania przychodu. Oznacza to znacznie wyższą kwotę "na rękę" przy tym samym koszcie dla zlecającego. To dlatego branża IT i kreatywna tak bardzo lubi ten typ umowy.
Umowa zlecenia - bezpieczeństwo socjalne
- ZUS: Jest w pełni oskładkowana (emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne). Chorobowe jest dobrowolne.
- Wyjątek "Student <26": Zlecenie jest najkorzystniejsze dla uczniów i studentów do 26. roku życia - wtedy nie płaci się ani ZUS, ani podatku dochodowego. Brutto = Netto.
- Zbieg tytułów: Jeśli zleceniobiorca ma już inne źródło dochodu (na przykład etat z wynagrodzeniem min. krajowym), od zlecenia płaci się tylko składkę zdrowotną.
Podsumowanie - umowa o dzieło czy zlecenie?
Podsumowując, wybór odpowiedniego rodzaju umowy zależy od charakteru zleconych prac i oczekiwanych rezultatów. Umowa o dzieło będzie właściwa, gdy celem jest osiągnięcie konkretnego, mierzalnego wyniku, za który wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność. Z kolei umowa zlecenia sprawdzi się, gdy chodzi o wykonywanie określonych czynności bez gwarancji osiągnięcia konkretnego efektu końcowego. Natomiast umowy o świadczenie usług (lub umowy o współpracy) występują najczęściej w formie umów B2B, gdzie dwa podmioty będące przedsiębiorcami lub jednostkami organizacyjnymi współpracują ze sobą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, co pozwala na bardziej elastyczne ustalenie warunków współpracy oraz rozliczeń finansowych. W przypadku umów mieszanych, warto precyzyjnie określić w umowie, jakie przepisy i założenia są dla niej wiodące.
Pamiętaj też, że popularne w Polsce „kontrakty B2B” (samozatrudnienie) to w świetle Kodeksu cywilnego najczęściej właśnie umowy o świadczenie usług, do których stosujemy przepisy o zleceniu.
Różnice pomiędzy UMOWĄ O DZIEŁO a UMOWĄ ZLECENIE
Ani umowa o dzieło, ani umowa zlecenie nie mogą zastąpić umowy o pracę. Zdarza się, że pracodawcy nie oferują na przykład umowy o pracę na okres próbny, tylko umowę zlecenie na 3 miesiące. Jednocześnie wymagają 8-godzinnej pracy w biurze od poniedziałku do piątku oraz wykonywania bieżących poleceń przełożonych. Z kolei umowy o dzieło są oferowane pracownikom, którzy otrzymują dodatkowe wynagrodzenie zamiast wynagrodzenia z dodatkiem za godziny nadliczbowe.
Umowa o dzieło funkcjonuje jako umowa rezultatu, a umowa zlecenie - jako umowa starannego działania. W pierwszym przypadku skupiamy się na efekcie (na przykład fizycznym - garniturze na zamówienie, wirtualnym - wegetariańskim jadłospisie na 2500 kcal), a w drugim przypadku - na samej czynności (na przykład konsultacji behawioralnej psa). O ile krawiec obiecuje klientowi, że uszyje dla niego eleganckie ubranie, o tyle behawiorysta nie deklaruje opiekunowi psa, że rozwiąże problem podczas spotkania. Oczywiście każda osoba, która zleca pewną czynność, chce osiągnąć pewien rezultat. Niemniej sam rezultat nie jest przedmiotem umowy zlecenia. Zresztą - czasami trudno go zagwarantować, bo wpływają na niego czynniki zewnętrzne (na przykład cennik i oferta konkurencji na targach ślubnych), a nawet sami zlecający (na przykład).
W przypadku umowy o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się wykonać określone dzieło, a zlecający - wypłacić ustalone wynagrodzenie. Przy umowie zlecenia (tak powinno się odmieniać tę nazwę umowy) zleceniobiorca decyduje się wykonać określoną czynność prawną w zamian za konkretne świadczenie. Umowa o dzieło nazywana jest umową rezultatu, ponieważ dzięki niej powstaje namacalny efekt o charakterze materialnym lub niematerialnym. Może nim być zatem wykonanie mebli, ale także napisanie tekstu. Przedmiotem umowy o dzieło może być stworzenie nowego przedmiotu, ale również naprawa lub przeróbka już istniejącego. Przykładem pracy wykonanej na podstawie zlecenia jest opieka nad dzieckiem czy sprzątanie pomieszczeń.
Umowa o dzieło nie wiąże się z koniecznością odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Oznacza to, że osobie zatrudnionej na jej podstawie nie przysługuje bezpłatna publiczna opieka medyczna, nie może ona korzystać ze zwolnień lekarskich ani odkładać na emeryturę. Umowy zlecenia są oskładkowane. Od każdego porozumienia tego typu należy odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Obydwa rodzaje umów są opodatkowane na takich samych zasadach. W przypadku wynagrodzenia brutto, które nie przekracza 200 zł, stosuje się stawkę podatkową 17% (zryczałtowany podatek dochodowy). Przy wyższym wynagrodzeniu obowiązują zasady ogólne.
Umowę zlecenia można wypowiedzieć w dowolnym momencie jej trwania. Aby postąpić tak w przypadku umowy o dzieło, należy przedstawić konkretne powody, na przykład opieszałość w pracy (co grozi niedotrzymaniem terminu) czy też postępowanie niezgodne z zapisami umowy, nieprawidłowe i niestaranne wykonywanie dzieła.
tags: #umowa #mieszana #dzielo #i #zlecenie