Wielu Polaków w przeszłości odbywało służbę wojskową lub nadal ją pełni w różnych formach. Aktualne przepisy, szczególnie po wejściu w życie nowej ustawy o obronie Ojczyzny w 2022 roku, precyzyjnie określają zasady wliczania okresów służby wojskowej do stażu pracy. Zawodowa służba wojskowa a staż pracy. Zgodnie z zapisem ujętym w art. 237 Ustawy o obronie Ojczyzny: okres pełnienia zawodowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszystkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem. Warto podkreślić, że przepis ten dotyczy wyłącznie zawodowej służby wojskowej, a nie zasadniczej, terytorialnej ani innej służby czynnej lub ochotniczej. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 458 ust. 7 tej ustawy, okres pełnienia zawodowej służby wojskowej nie jest wliczany do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do odprawy emerytalno-rentowej.
Służba w rezerwie, terytorialna i inne formy ochotniczej służby a staż pracy. Zgodnie z art. 313 Ustawy o obronie Ojczyzny, regulacje dotyczące wliczania do stażu pracy odnoszą się do: żołnierzy powołanych na ćwiczenia wojskowe, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową w ramach terytorialnej służby wojskowej, żołnierzy pełniących inne formy ochotniczej służby wojskowej (np. aktywnej rezerwy). Dla tej grupy żołnierzy, którzy w ciągu 30 dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjęli pracę u pracodawcy, u którego byli zatrudnieni, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Co więcej, w art. 313 ust. 3 Ustawy czytamy, że jeżeli żołnierz podejmie pracę dopiero po upływie 30 dni od dnia zwolnienia ze służby, to "czas odbywania tej służby wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy". W takim przypadku czas służby nie wlicza się już do ciągłości zatrudnienia u byłego pracodawcy, ale nadal liczy się do stażu wymaganego np. do uzyskania prawa do nagrody jubileuszowej lub odprawy - jeśli taki warunek przewiduje zakład pracy. Po upływie 30 dni żołnierz nie ma już prawa do przywrócenia na wcześniejsze stanowisko, natomiast służba wojskowa wciąż może być wliczana do stażu ogólnego na podstawie innych przepisów.
Zasadnicza służba wojskowa a staż pracy. Z kolei w art. 315 Ustawy o obronie Ojczyzny, czytamy, że: pracodawca [...] jest zobowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym stanowisku lub na stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz wynagrodzenia. Należy podkreślić, że przepis ten dotyczy wyłącznie osób odbywających obowiązkową zasadniczą służbę wojskową. Oznacza to więc, że tylko powracający w ciągu 30 dni od zakończenia zasadniczej służby wojskowej pracownik, jeśli zgłosi się do swojego byłego pracodawcy - powinien zostać zatrudniony na tym samym lub podobnym stanowisku o płacy nie gorszej od poprzednio sprawowanej pozycji.
W kwietniu 2022 roku weszła w życie ustawa o obronie ojczyzny - tym samym ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej została uchylona. Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie powiązane przepisy (np. regulacje Kodeksu pracy) straciły moc.
Formy służby wojskowej a zatrudnienie
Pracodawcy muszą być obecnie przygotowani na to, że ich pracownicy będą powoływani częściej na ćwiczenia wojskowe bądź zostaną skierowani do innych zadań związanych z pełnieniem służby w WOT czy aktywnej bądź pasywnej rezerwie. Poniżej przedstawiamy różne występujące aktualnie formy służby wojskowej i omawiamy uprawnienia oraz obowiązki pracodawców związane z zatrudnieniem pracowników służących w tych formacjach.
Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa
Pracownik może podjąć dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, którą będzie pełnił przez okres do 12 miesięcy. W tym czasie odbywa: szkolenie podstawowe w wymiarze do 28 dni, które kończy się przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej; szkolenie specjalistyczne w wymiarze do 11 miesięcy, które jest połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym. Ochrona stosunku pracy: Umowa o pracę zawarta z pracownikiem, który podjął dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, może zostać rozwiązana tylko za jego zgodą. Jeżeli umowa o pracę została wypowiedziana pracownika do służby - niezależnie od tego czy wypowiedział ją pracodawca czy pracownik - a okres wypowiedzenia minąłby po dniu powołania do jej odbycia, to.
Pracownik może podjąć dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, którą będzie pełnił przez okres do 12 miesięcy. Pracownik, który ukończy wyłącznie szkolenie podstawowe, może zostać przeniesiony na swój wniosek do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli umowa o pracę została wypowiedziana przed dniem powołania pracownika do służby - niezależnie od tego, czy wypowiedział ją pracodawca czy pracownik - a okres wypowiedzenia minąłby po dniu powołania do jej odbycia, to złożone wypowiedzenie staje się bezskuteczne.
Terytorialna służba wojskowa
Pracownik może przystąpić do terytorialnej służby wojskowej, która trwa od 1 roku do 6 lat. Żołnierz obrony terytorialnej pełni służbę rotacyjnie w jednostce wojskowej albo w innym miejscu wskazanym przez dowódcę jednostki wojskowej. Służba odbywa się w określonych przez dowódcę dniach, co najmniej raz w miesiącu przez 2 dni w czasie wolnym od pracy. Dyspozycyjną służbę terytorialną pracownik odbywa poza jednostką wojskową.
Jeżeli pracownik nigdy nie pełnił czynnej służby wojskowej i nie złożył przysięgi wojskowej, to przez 16 dni będzie najpierw odbywać rotacyjną służbę wojskową. Pracownik ma obowiązek powiadomić niezwłocznie swojego pracodawcę o powołaniu go do terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli wypowiesz umowę o pracę przed dniem powołania pracownika do terytorialnej służby wojskowej, a okres wypowiedzenia upłynąłby po dniu powołania pracownika, to takie wypowiedzenie staje się bezskuteczne.
Jako pracodawca masz obowiązek udzielić bezpłatnego urlopu na czas trwania służby pracownikowi, który jest żołnierzem wojskowej służby terytorialnej. W czasie wykonywania terytorialnej służby wojskowej żołnierz nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy. Świadczenie wypłaca dowódca jednostki pracownika. Wysokość świadczenia jest ustalana na podstawie udokumentowanego wniosku złożonego przez żołnierza terytorialnej służby wojskowej nie później niż w ciągu 3 miesięcy po upływie okresu, w którym terytorialna służba wojskowa była pełniona rotacyjnie.
Jeżeli pracownik pełni służbę wojskową rotacyjnie, to za te dni pracodawcy przysługuje świadczenie pieniężne. Aby otrzymać świadczenie pieniężne, pracodawca powinien złożyć wniosek do szefa wojskowego centrum rekrutacji, właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy w ciągu 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza wojskowej służby terytorialnej ze służby.
Służba w aktywnej rezerwie
Dotyczy to osób, które złożyły przysięgę wojskową i nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej oraz co do zasady nie ukończyły 60. roku życia (w przypadku, gdy pracownik ma stopień podoficerski lub oficerski - nie ukończyły 63). Żołnierz aktywnej rezerwy odbywa służbę w dni w danym roku kalendarzowym na podstawie wykazu ustalonego przez swojego dowódcę. Wykaz ten pracownik otrzyma do 30 dni przed końcem roku poprzedzającego rok, kiedy będzie pełnił służbę. Pracownikowi, który jest żołnierzem aktywnej rezerwy, udzielasz bezpłatnego urlopu na czas trwania służby.
Pasywna rezerwa
Pasywną rezerwę tworzą osoby, które mają uregulowany stosunek do służby wojskowej i nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej. Nie mogą mieć ukończonego 60. roku życia lub - w przypadku podoficera lub oficera - 63.
Ochrona zatrudnienia i staż pracy
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie ustala dla zleceniobiorców analogicznych uprawnień do tych, które przysługują pracownikom - a w szczególności nie wprowadza ochrony trwałości umowy zlecenia ani obowiązku zawarcia umowy zlecenia po zakończeniu służby przygotowawczej. Odmienne potraktowanie we wspomnianej ustawie zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz w ramach umowy cywilnoprawnej jest zgodne z generalnymi zasadami polskiego systemu prawa, w którym prawo pracy ukierunkowane jest na szczególną ochronę sytuacji pracownika, zaś prawo cywilne reguluje stosunki prawne, pozostawiając większą swobodę stronom zawieranych umów (np. umowy zlecenia) i nie ingerując w to, jak będą one kształtowały swoje relacje.
Wsparcie w znalezieniu pracy po służbie wojskowej. Zgodnie z art. 314 Ustawy o obronie Ojczyzny, byli żołnierze mają prawo do priorytetu w pośrednictwie pracy. Oznacza to, że powiatowe urzędy pracy mają obowiązek wspierać byłych żołnierzy w znalezieniu zatrudnienia po zakończeniu służby. Artykuł ten nie reguluje jednak powrotu do pracy u byłego pracodawcy, a jedynie ustanawia wsparcie instytucjonalne w poszukiwaniu nowego zatrudnienia.
Wliczanie służby wojskowej do stażu urlopowego - przepisy Kodeksu pracy. Uprawnienia urlopowe wynikające z odbycia służby wojskowej są regulowane przez przepisy Kodeksu pracy, a nie przez ustawę o obronie Ojczyzny. Zgodnie z art. 155² Kodeksu pracy, do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, wlicza się również okres czynnej służby wojskowej. To na podstawie tego przepisu oraz art. 154 § 1 i § 2 Kodeksu pracy określa się wymiar urlopu wypoczynkowego, uwzględniając odbytą służbę wojskową. Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 155² Kodeksu pracy, który nadal obowiązuje, czynna służba wojskowa wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym wymiar urlopu wypoczynkowego. Co istotne, przepis ten ma zastosowanie nawet do służby wojskowej odbytej przed zatrudnieniem lub pomiędzy umowami o pracę.
Dokumentowanie służby wojskowej
Rejestracja czasu pracy w przypadku osób, które odbyły służbę wojskową, może przebiegać na podstawie różnych dokumentów. Nie wszystkie dokumenty mają jednolity, określony wzór. Do grona dokumentów potwierdzających okres służby wojskowej zalicza się dokumenty takie jak:
- Świadectwo służby - podstawowy dokument wydawany przy zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zgodnie z art. 239 Ustawy o obronie Ojczyzny; ma określony wzór wynikający z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 maja 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1225);
- Książeczka wojskowa;
- Zaświadczenie o przebiegu służby wojskowej z Wojskowej Komendy Uzupełnień - na podstawie wydrukowanego i wypełnionego wniosku;
- Zaświadczenie o przebiegu służby wojskowej pobrane przez Internet - opłata może nie być wymagana w każdym przypadku, warto sprawdzić w lokalnym WKU lub na stronie gov.pl.
Dokument należy przedłożyć pracodawcy - w celu udokumentowania odbytej służby wojskowej. W przeciwnym razie może się bowiem okazać, że pracodawca nie doliczy czasu spędzonego w wojsku do stażu pracy, co może mieć wpływ na prawo do dłuższego wymiaru urlopu, zależnie od uznania okresu jako okresu zatrudnienia (art. 155² Kodeksu pracy).
Zgubiona książeczka wojskowa
Na końcu warto również powiedzieć kilka słów o tym, co zrobić w obliczu zagubienia książeczki wojskowej. Przede wszystkim trzeba pamiętać, by zgłosić jej zaginięcie. Zgubiona książeczka wojskowa może stać się początkiem wielu problemów - zwłaszcza, jeżeli po zakończonej służbie wojskowej planuje się powrót do dawnego życia zawodowego. Zagubienie książeczki wojskowej należy zgłosić do Wojskowego Komendanta Uzupełnień, czyli WKU. To właśnie ta instytucja na podstawie złożonego wcześniej wniosku może wystawić duplikat książeczki. Szczegółową procedurę można znaleźć na oficjalnej stronie rządowej.
Zgłoszenie można złożyć:
- Bezpośrednio w Wojskowej Komendzie Uzupełnień;
- Przez Internet - na stronie GOV.pl (przez ePUAP można zgłosić zaginięcie oraz wnioskować o zaświadczenie, ale duplikat książeczki zazwyczaj wymaga osobistej wizyty w WKU).
Składając wniosek w siedzibie WKU, należy przygotować wypełniony druk, tzw. powiadomienie wojskowego komendanta uzupełnień o utracie lub zniszczeniu książeczki wojskowej, nowe zdjęcie do książeczki oraz ważny dokument tożsamości. Kluczowe jest również przedstawienie dowodu uiszczenia opłaty za wykonanie duplikatu.
Wniosek o wydanie duplikatu zagubionej książeczki wojskowej można złożyć także przez Internet. Potrzebne będzie do tego jednak założenie profilu zaufanego lub posiadanie certyfikatu kwalifikowanego, które pozwalają na potwierdzenie tożsamości w Internecie. Po jego założeniu należy przygotować zdjęcie do książeczki, dokument tożsamości oraz potwierdzenie dokonania wpłaty. Po wypełnieniu formularza zgłaszającego zagubienie w systemie należy wybrać odpowiedni swojemu miejscu zameldowania oddział WKU, a system wyśle powiadomienie o zagubionym dokumencie. Następnie duplikat książeczki wojskowej będzie można odebrać we wskazanym wcześniej oddziale WKU. Należy tam również zabrać ze sobą potwierdzenie opłaty oraz zdjęcie.
Na końcu warto również wspomnieć, że osoby, które zagubiły książeczkę, mogą również przedstawić swojemu pracodawcy zaświadczenie o przebiegu służby wojskowej z Wojskowej Komendy Uzupełnień.
Służba przygotowawcza
Służbę przygotowawczą w wojsku mogą pełnić ochotnicy posiadający uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - na ich wniosek lub za ich zgodą. Stosunek służbowy służby przygotowawczej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.
Do służby przygotowawczej może być powołana osoba niekarana za przestępstwo umyślne, posiadająca obywatelstwo polskie, odpowiednią zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia czynnej służby wojskowej, wiek co najmniej osiemnastu lat i wykształcenie: co najmniej wyższe - w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu oficerów; co najmniej średnie lub średnie branżowe - w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu podoficerów; co najmniej gimnazjalne albo podstawowe po ukończeniu ośmioletniej szkoły podstawowej - w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu szeregowych (art. 98a Ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej).
Żołnierzy służby przygotowawczej kształci się w szkołach wojskowych (uczelniach wojskowych i szkołach podoficerskich) oraz ośrodkach szkolenia. Szkolenie może być również prowadzone w jednostkach wojskowych. Służba przygotowawcza kończy się egzaminem (art. 98b ust. 1-2 ustawy). Czas trwania służby przygotowawczej wynosi: dla żołnierza kształcącego się na oficera - do sześciu miesięcy, dla żołnierza kształcącego się na podoficera - do pięciu miesięcy, dla żołnierza kształcącego się na szeregowego - do czterech miesięcy. Służba przygotowawcza w przypadku studentów uczelni wyższych może być pełniona w kilku okresach w czasie letnich przerw wakacyjnych (art. 98d ust. 1-2 ustawy).
Szczególne uprawnienia dla żołnierzy służby przygotowawczej
Żołnierzom pełniącym służbę przygotowawczą oraz członkom ich rodzin przysługują szczególne uprawnienia przewidziane dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i członków ich rodzin na zasadach określonych w art. 118-132 ustawy. Poniżej przedstawiono najistotniejsze uprawnienia w sferze zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
Ochrona trwałości stosunku pracy
W okresie między dniem doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej a jej odbyciem stosunek pracy nie może być przez pracodawcę wypowiedziany ani rozwiązany. Jeżeli okres dokonanego przez pracodawcę lub przez pracownika wypowiedzenia stosunku pracy upływa po dniu doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. W tym przypadku rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika.
Przykład 1. Pracownikowi, którego okres wypowiedzenia umowy o pracę wynosi 1 miesiąc, wypowiedziano tę umowę 17 marca. Zgodnie z zasadami liczenia okresu wypowiedzenia określonymi w Kodeksie pracy okres wypowiedzenia umowy upłynie 30 kwietnia. 8 kwietnia pracownik otrzymał kartę powołania do służby wojskowej. W tych okolicznościach dokonane wypowiedzenie staje się bezskuteczne - 30 kwietnia umowa o pracę nie ulegnie rozwiązaniu. Ochrona trwałości stosunku pracy dotyczy również umów o pracę zawartych na okres próbny. W razie upływu okresu próbnego po powołaniu pracownika do czynnej służby wojskowej umowę o pracę uważa się za zawartą na czas nieokreślony.
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem odbywającym służbę przygotowawczą bez wypowiedzenia z winy pracownika (jeżeli zachodzą ku temu przesłanki określone w art. 52 kp) oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. W tych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy następuje na zasadach ogólnych.
Zaliczenie służby wojskowej
Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjął pracę po raz pierwszy lub u innego pracodawcy niż ten, u którego był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabywania lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem uprawnień przysługujących wyłącznie pracownikom u pracodawcy, u którego podjął pracę.
Pracownikowi, który podjął pracę po upływie trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej, czas odbywania tej służby wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem uprawnień przysługujących wyłącznie pracownikom u pracodawcy, u którego podjęli pracę.
Przykład 2. Zgodnie z przepisami wewnętrznymi obowiązującymi u konkretnego pracodawcy pracownikom przez niego zatrudnionym przysługuje prawo do pakietu medycznego (świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez pracodawcę), po przepracowaniu u tego pracodawcy 3 lat. Osoba, która zakończyła służbę przygotowawczą, podjęła u tego pracodawcy pracę, przy czym jest to jej nowy pracodawca - inny niż ten, u którego była zatrudniona w dniu powołania do służby. W tych okolicznościach czasu odbywania służby przygotowawczej nie wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do świadczeń w ramach pakietu medycznego.
Obowiązek zatrudnienia
Pracodawca, który zatrudniał pracownika w dniu powołania do czynnej służby wojskowej, jest obowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym stanowisku lub na stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz wynagrodzenia, jeżeli w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia ze służby pracownik zgłosił się do tego zakładu w celu podjęcia pracy. Niezachowanie tego terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba że nastąpiło z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy.
Jeżeli pracownik uzyskał podczas odbywania czynnej służby wojskowej inne lub wyższe kwalifikacje zawodowe, pracodawca jest obowiązany na wniosek pracownika zatrudnić go w miarę możliwości na stanowisku, które odpowiada kwalifikacjom nabytym w Siłach Zbrojnych.
Obowiązki pracodawcy związane z powołaniem pracownika do służby wojskowej
tags: #zatrudnienie #na #umowa #o #prace #po