Zasadniczym celem urlopu macierzyńskiego jest umożliwienie kobiecie opieki nad nowonarodzonym dzieckiem. Okres ten ma ponadto służyć ochronie zdrowia matki - zapewnić jej niezbędny czas do przygotowania się do porodu i usprawnić proces regeneracji organizmu. Uprawnienie to ma charakter obligatoryjny. W związku z tym wiele osób zadaje sobie pytanie - czy można pracować na macierzyńskim?
Po porodzie matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu. Prawo do wykorzystania pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przysługuje wyłącznie matce dziecka. Kobieta zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego. W przypadku nieudzielenia urlopu macierzyńskiego uprawnionemu pracownikowi pracownik ten posiada możliwość wniesienia skargi do właściwego inspektoratu pracy. Czyn taki stanowi bowiem wykroczenie przeciwko prawom pracownika i zagrożony jest karą grzywny.
Wymiar urlopu macierzyńskiego
Wymiar urlopu macierzyńskiego, zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu pracy, jest uzależniony od liczby urodzonych dzieci - wynosi od 20 do 37 tygodni. Pracownica posiada prawo do wykorzystania części urlopu macierzyńskiego już przed porodem - w wymiarze nie większym niż 6 tygodni. W takiej sytuacji po porodzie przysługuje jej pozostała część urlopu macierzyńskiego (aż do osiągnięcia pełnego wymiaru).
Urlop macierzyński można wykorzystać także częściowo przed przewidywaną datą porodu. Pamiętaj, że urlop macierzyński możesz wykorzystać już przed porodem, ale będzie to maksymalnie 6 tygodni. Okres macierzyńskiego po porodzie skraca się wtedy o tyle dni, ile przebywałaś na urlopie przed urodzeniem dziecka.
W przypadku urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. W przypadku zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, mama zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.
Jeśli powitasz na świecie więcej niż jedno dziecko, wtedy urlop macierzyński trwa:
- 31 tygodni w przypadku urodzenia bliźniąt
- 33 tygodni w przypadku urodzenia trojaczków
- 35 tygodni w przypadku urodzenia czworaczków
- 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Wymiar urlopu macierzyńskiego dla pracownika przysposabiającego dziecko jest taki sam jak w przypadku urodzenia dziecka i zależy od liczby nowego potomstwa.
Określenie „roczny macierzyński” jest pewnym uproszczeniem. Tak naprawdę, jak mogłaś zobaczyć powyżej, mówimy o dwóch urlopach: macierzyńskim i rodzicielskim, które w sumie dają ponad rok możliwości opieki nad dzieckiem. Przed zmianami w prawie pracy urlop macierzyński i rodzicielski trwały razem 52 tygodnie, czyli rok. Obecnie ich łączna długość to nieco ponad rok i 2 miesiące.
Wskazówka: Jeśli okres 20 tygodni macierzyńskiego nie zostanie wykorzystany, rodzicom nie będzie przysługiwał następujący po nich urlop rodzicielski.
Czy można pracować na macierzyńskim?
Praca na urlopie macierzyńskim jest możliwa, ale może skutkować utratą zasiłku macierzyńskiego. Jeśli chcesz podjąć pracę na etacie u swojego pracodawcy, możesz to zrobić dopiero po upływie 20 tygodni urlopu (czyli de facto na rodzicielskim) i to tylko na pół etatu. Zasiłek macierzyński będzie wtedy potrącony o odpowiednią kwotę.
Z Kodeksu pracy nie wynika wprost zakaz wykonywania pracy w trakcie urlopu macierzyńskiego. Od 26 kwietnia 2023 r. pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 41 tygodni (dotychczas 32 tygodnie) - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Oznacza to, że jeden rodzic może maksymalnie wykorzystać 32 tygodnie tego urlopu, a drugi - 9 tygodni. Jeśli drugi z rodziców nie wybierze urlopu w tej części ulegnie ona przepadkowi.
Należy podkreślić, że w pewnym zakresie ustawodawca ograniczył możliwość podjęcia pracy przez kobietę podczas urlopu macierzyńskiego. Nie jest możliwe wykonywanie pracy (w ramach istniejącego już stosunku pracy) u pracodawcy, który udzielił urlopu macierzyńskiego wcześniej niż po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze (czyli przy urodzeniu jednego dziecka - po upływie 20 tygodni). W ramach istniejącego już stosunku pracy kobieta może podjąć aktywność zawodową dopiero w trakcie urlopu rodzicielskiego, a i w tym przypadku praca ta podlega ograniczeniom - dopuszczalny jest jedynie niepełny wymiar czasu pracy, który nie przekracza ½ etatu. W tej sytuacji zasiłek macierzyński ulega obniżeniu. Kobieta uzyskuje jednak możliwość wydłużenia urlopu rodzicielskiego (proporcjonalnie do wymiaru czasu świadczonej pracy). Przez cały ten okres zasiłek jej przysługuje, co oznacza, że kobieta co prawda otrzymuje zmniejszony zasiłek macierzyński, ale czas jego pobierania ulega wydłużeniu.
Dopuszczalna jest jeszcze jedna możliwość - zawarcie z dotychczasowym pracodawcą nowej umowy o pracę, o ile związane jest to z wykonywaniem nowych zadań (innych niż te, które wynikają z dotychczasowych obowiązków) i umożliwia jednoczesne korzystanie z urlopu macierzyńskiego.
Ograniczenia w zakresie podjęcia aktywności zawodowej przez kobietę przebywającą na urlopie macierzyńskim dotyczą pracy na rzecz dotychczasowego pracodawcy. Kobieta może jednak zawrzeć umowę o pracę z nowym pracodawcą (o czym nie musi informować pracodawcy dotychczasowego) i fakt ten nie wpływa na zmniejszenie wysokości wypłacanego zasiłku macierzyńskiego. Również ta możliwość nie wydaje się jednak korzystna pod względem finansowym - pracodawca będzie musiał odprowadzić stosowne składki z tytułu umowy o pracę (fakt posiadania innego tytułu do ubezpieczeń społecznych nie ma znaczenia).
Najbardziej korzystnym finansowo wariantem wydaje się zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych. Kobieta może wówczas podjąć zatrudnienie zarówno podczas urlopu macierzyńskiego, jak i urlopu rodzicielskiego. Taka forma zatrudnienia nie wpływa też na pomniejszenie wysokości otrzymywanego zasiłku. Nie obowiązują również ograniczenia co do wymiaru czasu pracy. Co więcej - na pracodawcy zatrudniającym na podstawie umowy cywilnoprawnej własną pracownicę (korzystającą wówczas z urlopu macierzyńskiego) nie ciąży obowiązek pełnego oskładkowania tej umowy, co wynika z art. 9 ust. 1c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W rezultacie - przykładowo - w przypadku umowy zlecenia wynagrodzenie pomniejszane jest jedynie o podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne, bowiem tylko ona jest obligatoryjna dla tego typu umowy. Oznacza to, że w tej sytuacji pracownica będzie otrzymywać zasiłek macierzyński w pełnym wymiarze oraz wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej, które pomniejszone zostanie jedynie o składkę zdrowotną.
Ustawodawca nie wykluczył również możliwości podjęcia działalności gospodarczej przez kobietę korzystającą z urlopu macierzyńskiego. Po zakończeniu urlopu pracownica taka może w dalszym ciągu świadczyć pracę w ramach stosunku pracy. Może również skoncentrować się na prowadzeniu własnego biznesu lub spróbować pogodzić obie z przywołanych aktywności.
Zasiłek macierzyński
Za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje pracownicy zasiłek macierzyński. Jeśli jesteś przedsiębiorczynią czy zleceniobiorczynią za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu przysługuje Ci zasiłek macierzyński.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Zasadą jest, że podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urodzenie dziecka.
Jeśli nie wykorzystasz ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego (w wysokości 81,5% podstawy wymiaru zasiłku) w pierwszym roku życia dziecka, to masz prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 70% podstawy wymiaru oraz do jednorazowego wyrównania pobranego zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego do wysokości 100% podstawy wymiaru.
Jeśli Twój zasiłek macierzyński miałby wynosić mniej niż 1.000 zł to wówczas jego kwotę podwyższa się właśnie do 1.000 zł.
Zasiłek macierzyński przysługuje również tym matkom, których:
- umowa o pracę wygasła w dniu porodu
- tytuł do ubezpieczeń społecznych wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego
- umowa wygasła w trakcie ciąży wskutek upadłości zakładu pracy
- zatrudnienie ustało w czasie ciąży i z naruszeniem przepisów prawa
- dziecko urodziło się (lub zostało adoptowane) w czasie urlopu wychowawczego.
ZUS wypłaca zasiłek macierzyński nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków.
Jeśli jesteś bezrobotna i nie płacisz składek na ubezpieczenie chorobowe, przysługuje Ci zasiłek rodzicielski, zwany kosiniakowym, w wysokości 1000 zł miesięcznie brutto.
Wniosek o urlop macierzyński
Urlop macierzyński po urodzeniu dziecka to Twoje niezbywalne prawo. Ale złożenie wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego w terminie jest istotne dla ustalenia wysokości zasiłku macierzyńskiego. Pamiętaj, że takie podanie powinnaś złożyć na piśmie i dostarczyć pracodawcy do 21 dni od porodu.
Wskazówka: Pamiętaj, że wniosek o macierzyński ma jedynie na celu jedynie poinformowanie pracodawcy, w jakim okresie będziesz wykorzystywała urlop macierzyński. Już samo urodzenie lub adopcja dziecka dają Ci prawo do zasiłku.
Do wniosku o urlop macierzyński musisz dołączyć następujące dokumenty:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka
- oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego albo z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego przez drugiego z rodziców dziecka przez okres wskazany we wniosku.
Zasiłek macierzyński i rodzicielski EI Kanada 2026 — wyjaśnienie wniosku, terminów i kwalifikowalności
Urlop macierzyński w świadectwie pracy nie musi się pojawić. To zupełnie nieistotna informacja dla Twojego przyszłego pracodawcy.
tags: #macierzynski #liczy #sie #do #etatu