Wiele kobiet pracujących na umowach terminowych obawia się o swoją przyszłość zawodową w momencie, gdy dowiadują się o ciąży. Przepisy Kodeksu pracy przewidują jednak szczególną ochronę dla przyszłych matek, która obejmuje również sytuacje związane z wygasaniem umów o pracę. Kluczowe znaczenie ma tutaj art. 177 Kodeksu pracy, który reguluje kwestię przedłużenia umowy do dnia porodu oraz prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Kiedy umowa o pracę na czas określony ulega przedłużeniu do dnia porodu?
Zgodnie z Kodeksem pracy, umowa o pracę zawarta na czas określony lub na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która miałaby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży pracownicy, z mocy prawa ulega przedłużeniu do dnia porodu. Warunkiem koniecznym do przedłużenia umowy jest ukończenie 3 miesiąca ciąży przed planowaną datą rozwiązania umowy. Jeśli zgodnie z postanowieniami zawartymi w umowie o pracę stosunek pracy miał ustać przed upływem 3 miesiąca ciąży, wówczas nie dochodzi do przedłużenia umowy.
Przykład: Pracownica jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony do dnia 31 grudnia 2024 roku. W tym dniu będzie w 4 miesiącu ciąży. Pracodawca powinien przedłużyć jej umowę do dnia porodu.
Jak liczyć 3 miesiące ciąży?
Przepisy prawa pracy nie wskazują jednoznacznie, jak należy liczyć wspomniane 3 miesiące ciąży. Pomocne okazuje się orzecznictwo. Okazuje się, że okres ciąży liczy się w miesiącach księżycowych. Jeden miesiąc księżycowy to 4 tygodnie ciąży, czyli 28 dni. Zgodnie z powyższym, upływ 3 miesiąca ciąży następuje z końcem 12 tygodnia ciąży, a to jest 84 dzień ciąży. Gdyby ostatni dzień umowy o pracę przypadał do 84 dni ciąży, umowa rozwiąże się. Natomiast ostatni dzień stosunku pracy wypadający od 85 dnia ciąży skutkuje przedłużeniem umowy o pracę z mocy prawa.
Wyłączenia od obowiązku przedłużenia umowy
Należy zwrócić uwagę, że przedłużenie umowy do dnia porodu nie zawsze jest obowiązkowe. Przepisu o przedłużeniu umowy nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Nie ulegnie przedłużeniu stosunek pracy z pracownicą w ciąży, która:
- podpisała umowę o pracę na okres krótszy niż 1 miesiąc;
- została zatrudniona na czas określony w celu zastępstwa innego pracownika;
- zatrudniona jest na podstawie umowy cywilnoprawnej;
- odbywa staż z urzędu pracy.
Pracodawca nie ma również obowiązku przedłużyć umowy zawartej na zastępstwo, umowy o charakterze kadencyjnym i umowy o pracę o charakterze sezonowym.
Przykład sytuacji wyłączającej przedłużenie umowy: Elżbieta zostaje zatrudniona na umowę na czas określony na zastępstwo za Macieja. W trakcie trwania umowy Elżbieta informuje pracodawcę o ciąży, przynosząc zaświadczenie o zakończonym 12 tygodniu ciąży. Pracodawca nie przedłuża jej jednak umowy do momentu porodu, ponieważ pracownik, którego zastępuje, dwa tygodnie później wraca do pracy.
Jak pracodawca powinien przedłużyć umowę do dnia porodu?
Przepisy nie wymuszają zastosowania konkretnej formy przedłużenia umowy. Z zasady umowa ulega przedłużeniu z mocy prawa. Pracodawca nie musi więc właściwie podejmować żadnych kroków. Jednak zawsze dobrze jest zrobić to w celach dowodowych w formie pisemnej. Taki dokument zamieszczamy w części B akt osobowych. Należy określić w nim:
- datę i miejscowość,
- oznaczenie pracodawcy,
- oznaczenie pracownicy,
- tytuł np. "Informacja o przedłużeniu umowy do dnia porodu",
- zaświadczenie lekarskie i datę otrzymania,
- umowę o pracę i datę zawarcia oraz terminu zakończenia,
- art. 177 § 3 Kodeksu pracy wraz z informacją, że umowa ulega przedłużenia do dnia porodu,
- podpis pracodawcy.
Zgodnie z doktryną, akceptowanym sposobem na przedłużenie umowy do dnia porodu jest również wręczenie pracownicy nowej umowy z określeniem terminu jej rozwiązania jako „dzień porodu”. Nie ma jednak takiej konieczności.
Przedłużenie umowy do dnia porodu a zasiłek macierzyński
Jeśli pracownica pozostaje w stosunku pracy do dnia porodu, a dzień porodu to pierwszy dzień urlopu macierzyńskiego, będzie jej przysługiwał zasiłek macierzyński. Umowa o pracę przedłużona do dnia porodu rozwiązuje się wraz z dniem urodzenia dziecka. Jednocześnie jest to pierwszy dzień urlopu macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński przysługuje każdej kobiecie, która urodziła dziecko w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.
Co do zasady umowa o pracę przedłużona do dnia porodu rozwiązuje się z upływem tego dnia. Oznacza to, że z dniem porodu ustaje stosunek pracy. Od następnego dnia kobieta nie przebywa więc formalnie na „urlopie macierzyńskim” (gdyż ten przysługuje tylko pracownikom), lecz ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres po ustaniu zatrudnienia.
Wypłatę zasiłku za cały okres przypadający po rozwiązaniu umowy realizuje bezpośrednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Pracodawca nie wypłaca zasiłku za ten czas - jego rolą jest jedynie przygotowanie i przekazanie dokumentacji do ZUS, aby ten mógł naliczyć i wypłacać świadczenie byłej pracownicy.
Jakie dokumenty są potrzebne do ZUS?
W celu wypłaty zasiłku macierzyńskiego pracodawca musi przedłożyć w ZUS-ie właściwym dla miejsca zamieszkania pracownicy:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną za zgodność z przedłożonym dokumentem,
- zaświadczenie ZUS Z-3,
- kopię wniosku pracownicy potwierdzonego za zgodność z przedłożonym dokumentem oraz
- kopię świadectwa pracy lub innego pisma potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy - potwierdzonego za zgodność z oryginałem.
ZUS na wypłatę świadczenia ma 30 dni od otrzymania wszystkich niezbędnych dokumentów.
Długość i wysokość zasiłku macierzyńskiego
Długość pobierania zasiłku macierzyńskiego zależy od liczby urodzonych dzieci:
- 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 31 tygodni w przypadku bliźniąt,
- 33 tygodnie w przypadku trojaczków,
- 35 tygodni w przypadku czwórki dzieci,
- 37 tygodni w przypadku piątki dzieci.
Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego może rozpocząć się przed porodem, lecz nie wcześniej niż 6 tygodni przed spodziewaną jego datą. Po porodzie należy wykorzystać pozostałą przysługującą część zasiłku.
Zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości 100% podstawy zasiłku (lub 81,5% podstawy wymiaru w przypadku złożenia wniosku o urlop rodzicielski w ciągu 21 dni od dnia porodu). Podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia uprawnień do urlopu macierzyńskiego. Jeżeli u danego pracodawcy pracujemy mniej niż 12 miesięcy, to podstawę stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie za okres pełnych miesięcy kalendarzowych. Jednakże, jeśli przed porodem korzystano ze zwolnienia lekarskiego, podstawę do wyliczenia zasiłku macierzyńskiego stanowi podstawa ostatnio wypłaconego świadczenia.
Urlopy związane z rodzicielstwem
Urlop rodzicielski
Po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego kobieta może jeszcze skorzystać z urlopu rodzicielskiego. Aktualnie urlop rodzicielski może zostać udzielony bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Czas jego trwania uzależniony jest od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Przysługuje on w wymiarze 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka bądź 43 tygodnie, jeśli przy jednym porodzie urodzonych zostanie dwoje lub więcej dzieci. Urlop rodzicielski powinien zostać wykorzystany nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. W pewnych szczególnych sytuacjach prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje nie tylko matce dziecka, ale również innym członkom najbliższej rodziny.
Ochrona zatrudnienia w ciąży
Kodeks pracy chroni przyszłe mamy. Z tego względu mogą liczyć na szczególną ochronę przed zwolnieniem. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Warto zaznaczyć, że umowa o pracę z pracownicą w ciąży zawsze może być rozwiązana za porozumieniem stron lub bez zachowania okresu wypowiedzenia, jeśli zaszły przesłanki wskazane w art. 52 Kodeksu pracy.
Limit umów na czas określony a przedłużenie do dnia porodu
Osoba posiadająca umowę terminową może zastanawiać się również, jak wygląda sytuacja, kiedy przedłużenie umowy do dnia porodu powoduje przekroczenie limitu czasowego i ilościowego umów na czas określony. Zgodnie z Kodeksem pracy, przepisy dotyczące limitu umów na czas określony (33 miesiące i 3 umowy) nie stosuje się w przypadku przedłużenia umowy o pracę do dnia porodu zgodnie z art. 177 § 3. Oznacza to, że przedłużenie umowy do dnia porodu nie spowoduje, że umowa stanie się umową na czas nieokreślony.
Przykład: Pani Zuzanna ma podpisaną umowę na 30 miesięcy. W 27. miesiącu pracownica wręczyła pracodawcy zaświadczenie o stanie ciąży (był to pierwszy miesiąc). Mimo że data porodu przypada po upływie 33 miesięcy, to umowa nie stanie się umową na czas nieokreślony.
Wyrejestrowanie z ZUS
Osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. W razie przedłużenia umowy do dnia porodu, dzień porodu jest zarówno ostatnim dniem trwania stosunku pracy, jak i ostatnim dniem, w którym pracownica jest objęta ubezpieczeniami w ZUS z tytułu zawartej umowy o pracę. Pracodawca powinien więc wyrejestrować ją z ubezpieczeń w ZUS dopiero od następnego dnia, w którym urodzi ona dziecko. Wyrejestrowania pracownicy z ubezpieczeń dokonuje się na druku ZUS ZWUA, w ciągu 7 dni od momentu ustania stosunku pracy.
Raporty ZUS
Jeśli pracodawca wypłaci pracownicy zasiłek macierzyński za 1 dzień, powinien jej też naliczyć składki emerytalno-rentowe w raporcie ZUS RCA, z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX. Osoba pobierająca zasiłek macierzyński podlega bowiem z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Podstawę wymiaru tych składek stanowi kwota wypłaconego zasiłku macierzyńskiego. Wypłacone pracownicy świadczenia, np. zasiłek chorobowy czy macierzyński, pracodawca wykazuje w raporcie ZUS RSA, za miesiąc, w którym dokonano jego wypłaty.
tags: #przedluzenie #umowy #o #prace #na #czas