Pierwsze dni, tygodnie i miesiące po porodzie to szczególny czas dla Ciebie, Twojego maluszka i całej Waszej rodziny. Jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę, w tym czasie przysługuje Ci urlop macierzyński i rodzicielski oraz zasiłek macierzyński. Dzięki takim udogodnieniom możesz w całości poświęcić się opiece nad dzieckiem. Masz też możliwość odpocząć i zregenerować się po ciąży i porodzie.
Urlop macierzyński jest płatną przerwą w aktywności zawodowej należną każdej kobiecie po urodzeniu dziecka, pod warunkiem pozostawania w stosunku pracy. Ten szczególny rodzaj urlopu jest gwarantowany przez polskie prawo i nie można się go zrzec ani z niego zrezygnować.
Wykorzystanie pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przez kobietę jest obowiązkowe - dopiero po tym okresie może ona wrócić do dotychczasowego miejsca pracy. Urlop macierzyński przysługuje kobietom (lub mężczyznom, o czym wspomnieliśmy w poprzednim akapicie) zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie mają do niego prawa świeżo upieczone mamy, które przed porodem pracowały na podstawie umów cywilno-prawnych: umowy zlecenia i umowy o dzieło. Wyjątkiem są sytuacje, kiedy strony zawierają w umowie odpowiednie zapisy, dające kobiecie prawo do płatnej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy po urodzeniu dziecka.
Prawa do urlopu macierzyńskiego nie nabywasz też, jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą.
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem finansowym przyznawanym kobiecie (lub mężczyźnie) w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Jest on wypłacany przez ZUS (bezpośrednio albo za pośrednictwem pracodawcy, jeśli zatrudnia on ponad 20 pracowników), dlatego należy się wyłącznie mamom, które przed porodem były objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za ostatnie 12 miesięcy pracy lub za ostatnie pełne miesiące kalendarzowe, jeśli czas zatrudnienia był krótszy niż 12 miesięcy. W przypadku rodziców prowadzących działalność gospodarczą, zamiast przeciętnego wynagrodzenia bierze się pod uwagę średni przychód z ostatnich 12 miesięcy, od którego odprowadzana była składka chorobowa.
Wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego
Podstawowy urlop macierzyński trwa 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka. Przy urodzeniu więcej dzieci jest on dłuższy. Np. przy urodzeniu bliźniaków trwa 31 tygodni.
Przed przewidywaną datą porodu kobieta może wykorzystać do 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. Okres macierzyńskiego po porodzie skraca się wtedy o tyle dni, ile przebywałaś na urlopie przed urodzeniem dziecka.
Po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu matka może z niego zrezygnować i wrócić do pracy. Możliwe to jest tylko jeżeli pozostałe 6 tygodni weźmie ojciec dziecka, który jest pracownikiem lub jest ubezpieczony.
Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze min. do 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka. Urlop w tym wymiarze przysługuje łącznie obojgu rodzicom dziecka.
Od 26 kwietnia 2023 r. pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 41 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie; 43 tygodni - w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
W przypadku rodziców dziecka posiadającego tzw. zaświadczenie "Za życiem", mają prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 65 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie; 67 tygodni - w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
Wskazówka: Jeśli okres 20 tygodni macierzyńskiego nie zostanie wykorzystany, rodzicom nie będzie przysługiwał następujący po nich urlop rodzicielski.
Słyszałaś określenie roczny urlop macierzyński? Musisz wiedzieć, że jest błędne. To sformułowanie odnosi się do ogólnie pojmowanego urlopu po urodzeniu jednego dziecka i zawiera w sobie: urlop macierzyński - 20 tygodni i urlop rodzicielski - 41 tygodni (dawniej: 32 tygodnie). Przed zmianami w prawie pracy urlop macierzyński i rodzicielski trwały razem 52 tygodnie, czyli rok. Obecnie ich łączna długość to nieco ponad rok i 2 miesiące. W trakcie korzystania z obu tych urlopów przysługiwał przez rok zasiłek macierzyński (zwany też zasiłkiem rodzicielskim), dlatego powstał skrót myślowy, zamykający w ramy okres płatnego wolnego na opiekę nad dzieckiem.
Kiedy złożyć wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski?
Przepisy nie określają, w jakim terminie należy złożyć wniosek o urlop macierzyński, gdyż przysługuje on z mocy prawa maksymalnie od dnia porodu. Kodeks pracy podaje jednak termin przekazania pracodawcy wniosku o urlop rodzicielski - powinno być to 21 dni od dnia porodu. Jest to istotne dla celów ustalenia wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Jak wynika z treści art. 1791 § 1 kodeksu pracy pracownica, nie później niż 21 dni po porodzie, może złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. art. 1821a § 1 kodeksu pracy.
Termin 21 dni wiąże także ojca dziecka oraz innego ubezpieczonego członka rodziny. Liczy się go od dnia nabycia prawa do zasiłku. Dla ubezpieczonego, który wchodzi w prawa matki porzucającej dziecko termin na złożenie wniosku upłynie w okresie 21 dni od dnia porzucenia dziecka przez matkę. Jeśli chodzi o matkę niezdolną do samodzielnej egzystencji, termin 21 dni należy liczyć albo od dnia porodu - w przypadku, gdy niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała przed porodem albo od dnia wydania orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji - jeżeli powstała ona po porodzie.
Pracownica złożyła wniosek o wykorzystanie urlopów związanych rodzicielstwem w pełnym wymiarze. Po wykorzystaniu 120 dni urlopu macierzyńskiego złożyła podanie rezygnacji z urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. Pracownica złożyła wniosek o wykorzystanie urlopów związanych rodzicielstwem w pełnym wymiarze.
W sytuacji kiedy matka zrezygnuje wcześniej zadeklarowanego urlopu rodzicielskiego nie później niż w 6. tygodniu tego urlopu, wówczas za cały okres urlopu macierzyńskiego i wykorzystanego urlopu rodzicielskiego powinna otrzymać zasiłek w wysokości 100% podstawy zasiłku.
Podkreślenia wymaga fakt, że jeśli ojciec dziecka nie wychowuje narodzonego dziecka, to pracownica nie może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego. Jednakże podstawowym warunkiem przyznania urlopu macierzyńskiego dla ojca jest posiadanie prawa do tego rodzaju urlopu przez matkę dziecka. Jeśli matka dziecka nie jest pracownicą, ale jest ubezpieczona, to pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko przysługuje urlop macierzyński, jeśli matka dziecka przez co najmniej 14 tygodni po porodzie pobierała z tego tytułu zasiłek macierzyński i po tym okresie z niego zrezygnowała, o czym stanowi art. 180 § 1 i 2 Kodeksu pracy.
Jeśli matka zadeklaruje, że będzie korzystała z urlopów przez rok bez przerwy (najpierw na urlopie macierzyńskim, potem na urlopie rodzicielskim) - dostanie zasiłek macierzyński w wysokości 80% za cały ten czas. Jeśli złożysz wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski (razem) do 21 dni po porodzie, będziesz miała wypłacane 80% pensji przez cały rok. Jeśli spóźnisz się z wnioskiem, będziesz dostawała 100% przez pierwsze 20 tygodni, a na rodzicielskim tylko 60% wynagrodzenia.
Podsumowując, jeśli matka dziecka, która wcześniej zadeklarowała pełny wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, następnie zrezygnowała z tego urlopu, jednak nie później jednak niż w 6. tygodniu tego urlopu, wówczas za cały okres urlopu macierzyńskiego i wykorzystanego urlopu rodzicielskiego powinna otrzymać zasiłek w wysokości 100% podstawy zasiłku. Jeśli natomiast na dalszą część urlopu zdecyduje się ojciec dziecka, to zasiłek będzie wypłacany w takiej samej wysokości jak matce dziecka, przed skróceniem jej przysługującego urlopu, tj. 80% podstawy wymiaru.
Zasiłek macierzyński
Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku i jest to średnia z 12 miesięcy. Oznacza to, że przebywając na macierzyńskim, otrzymujesz całość pensji. Jesteś zatrudniona krócej niż rok? Wtedy wynagrodzenie zostanie obliczone na podstawie średniej z pełnych, przepracowanych miesięcy.
Jeśli matka zadeklaruje, że będzie korzystała z urlopów przez rok bez przerwy (najpierw na urlopie macierzyńskim, potem na urlopie rodzicielskim) - dostanie zasiłek macierzyński w wysokości 80% za cały ten czas.
Długi wniosek o zasiłek macierzyński nie może dotyczyć 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla drugiego z rodziców. Za tą część urlopu zasiłek zawsze wynosi 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Jeżeli pracownica nie wykorzysta ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 81,5 proc. w pierwszym roku życia dziecka (na podstawie długiego wniosku), będzie jej przysługiwać jednorazowe wyrównanie zasiłku do 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Jednorazowe wyrównanie będzie wypłacane na wniosek. W takiej sytuacji zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wyniesie 70 proc.
W sytuacji kiedy matka zrezygnuje wcześniej zadeklarowanego urlopu rodzicielskiego nie później niż w 6. tygodniu tego urlopu, wówczas za cały okres urlopu macierzyńskiego i wykorzystanego urlopu rodzicielskiego powinna otrzymać zasiłek w wysokości 100% podstawy zasiłku. Jeśli natomiast na dalszą część urlopu zdecyduje się ojciec dziecka, to zasiłek będzie wypłacany w takiej samej wysokości jak matce dziecka, przed skróceniem jej przysługującego urlopu, tj. 80% podstawy wymiaru.
Ojciec dziecka będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego w wysokości wypłacanej wcześniej matce tj. 80% podstawy wymiaru.
Za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 642).
Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia Zasiłek macierzyński przysługuje również tym matkom, których umowa o pracę wygasła w dniu porodu, tytuł do ubezpieczeń społecznych wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego, umowa wygasła w trakcie ciąży wskutek upadłości zakładu pracy, zatrudnienie ustało w czasie ciąży i z naruszeniem przepisów prawa, dziecko urodziło się (lub zostało adoptowane) w czasie urlopu wychowawczego.
Urlop macierzyński po poronieniu
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania to prawne źródło, z którego możesz czerpać informacje na ten temat. W ustawie zapisane są warunki rozumienia definicji poronienia (po upływie 22. tygodnia ciąży mówi się o tzw. urodzeniu martwym).
W tak tragicznej sytuacji kobieta ma prawo do skorzystania z urlopu niefortunnie zwanego wciąż macierzyńskim. Ma również prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego. Warunkiem jest przekazanie pracodawcy skróconego aktu urodzenia martwego dziecka (lub kopii dokumentu). Po tym przysługuje 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, ale nie krócej niż przez 7 dni od dnia zgonu dziecka (art. 180¹ Kodeksu pracy). Pamiętaj, że jeśli nie chcesz, nie musisz korzystać z tej możliwości.
Uwaga: Urlop macierzyński po poronieniu liczy się od dnia porodu. Zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
Urlop rodzicielski - wspólne korzystanie i łączenie z pracą
Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice dziecka. W okresie pobierania przez jednego z rodziców dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego drugi rodzic może korzystać z urlopu rodzicielskiego.
Urlop rodzicielski można łączyć z pracą maksymalnie na pół etatu u pracodawcy, który wam go udzielił. Dzięki temu wasz urlop się wydłuży. Na przykład: bierzesz 8 tygodni urlopu i równocześnie pracujesz na pół etatu. Dzięki temu twój urlop jest dłuższy o 4 tygodnie, czyli masz 12 tygodni urlopu.
Urlop rodzicielski można podzielić na maksymalnie 4 części. Każda z części nie powinna być co do zasady krótsza niż 8 tygodni. Wyjątki dotyczą m.in. pierwszej części urlopu wynoszącej 6 tygodni przy jednym dziecku oraz gdy pozostała część urlopu do wykorzystania jest krótsza niż 8 tygodni. Części urlopu muszą być wielokrotnością tygodnia.
Możecie wykorzystać od razu cały urlop bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Możecie po wykorzystaniu części urlopu rodzicielskiego pozostałą część urlopu (do 16 tygodni) zostawić na później i wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym wasze dziecko skończy 6 lat. Tę część możecie podzielić na dwie części (np. Jeśli zostawicie połowę urlopu rodzicielskiego (16 tygodni) na później - wpłynie to na to, w ilu częściach będziecie mogli korzystać z urlopu wychowawczego. Jeśli 16 tygodni wykorzystacie w całości - urlop wychowawczy będziecie mogli wykorzystać w 4, a nie w 5 częściach.
Urlop ojcowski i inne urlopy
Urlop ojcowski może wykorzystać tylko ojciec dziecka. Trwa 2 tygodnie (liczone łącznie z sobotą i niedzielą), przysługuje każdemu mężczyźnie, który został ojcem. Ojciec może skorzystać z tego urlopu w ciągu 2 lat od urodzenia dziecka. Może go wykorzystać w całości albo podzielić na dwie części. Urlop ojcowski jest płatny w 100%.
Urlop wychowawczy - maksymalnie 3 lata - każda mama ma prawo pójść na taki urlop. Po zakończeniu opieki mama musi mieć zagwarantowany powrót do pracy na takie samo (bądź zbliżone) stanowisko, jak wcześniej. Jest bezpłatny.
Każdy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego na opiekę nad dzieckiem. Można go wziąć do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Urlop wychowawczy może trwać do trzech lat.
Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem- matce przysługują 2 dni (lub 16 godzin) zwolnienia w każdym roku kalendarzowym na opiekę nad dzieckiem. Zwolenie to można wykorzystywać do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Urlop macierzyński po poronieniu
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania to prawne źródło, z którego możesz czerpać informacje na ten temat. W ustawie zapisane są warunki rozumienia definicji poronienia (po upływie 22. tygodnia ciąży mówi się o tzw. urodzeniu martwym).
W tak tragicznej sytuacji kobieta ma prawo do skorzystania z urlopu niefortunnie zwanego wciąż macierzyńskim. Ma również prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego. Warunkiem jest przekazanie pracodawcy skróconego aktu urodzenia martwego dziecka (lub kopii dokumentu). Po tym przysługuje 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, ale nie krócej niż przez 7 dni od dnia zgonu dziecka (art. 180¹ Kodeksu pracy). Pamiętaj, że jeśli nie chcesz, nie musisz korzystać z tej możliwości.
Uwaga: Urlop macierzyński po poronieniu liczy się od dnia porodu. Zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
Kiedy zadeklarować urlop macierzyński i rodzicielski?
Pracownica złożyła wniosek o wykorzystanie urlopów związanych rodzicielstwem w pełnym wymiarze. Po wykorzystaniu 120 dni urlopu macierzyńskiego złożyła podanie rezygnacji z urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.
Podkreślenia wymaga fakt, że jeśli ojciec dziecka nie wychowuje narodzonego dziecka, to pracownica nie może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego. Jednakże podstawowym warunkiem przyznania urlopu macierzyńskiego dla ojca jest posiadanie prawa do tego rodzaju urlopu przez matkę dziecka. Jeśli matka dziecka nie jest pracownicą, ale jest ubezpieczona, to pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko przysługuje urlop macierzyński, jeśli matka dziecka przez co najmniej 14 tygodni po porodzie pobierała z tego tytułu zasiłek macierzyński i po tym okresie z niego zrezygnowała, o czym stanowi art. 180 § 1 i 2 Kodeksu pracy.
Jeśli matka zadeklaruje, że będzie korzystała z urlopów przez rok bez przerwy (najpierw na urlopie macierzyńskim, potem na urlopie rodzicielskim) - dostanie zasiłek macierzyński w wysokości 80% za cały ten czas. Jeśli złożysz wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski (razem) do 21 dni po porodzie, będziesz miała wypłacane 80% pensji przez cały rok. Jeśli spóźnisz się z wnioskiem, będziesz dostawała 100% przez pierwsze 20 tygodni, a na rodzicielskim tylko 60% wynagrodzenia.
Podsumowując, jeśli matka dziecka, która wcześniej zadeklarowała pełny wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, następnie zrezygnowała z tego urlopu, jednak nie później jednak niż w 6. tygodniu tego urlopu, wówczas za cały okres urlopu macierzyńskiego i wykorzystanego urlopu rodzicielskiego powinna otrzymać zasiłek w wysokości 100% podstawy zasiłku. Jeśli natomiast na dalszą część urlopu zdecyduje się ojciec dziecka, to zasiłek będzie wypłacany w takiej samej wysokości jak matce dziecka, przed skróceniem jej przysługującego urlopu, tj. 80% podstawy wymiaru.
Ojciec dziecka będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego w wysokości wypłacanej wcześniej matce tj. 80% podstawy wymiaru.
Praca na macierzyńskim
Praca na urlopie macierzyńskim jest możliwa, ale może skutkować utratą zasiłku macierzyńskiego. Jeśli chcesz podjąć pracę na etacie u swojego pracodawcy, możesz to zrobić dopiero po upływie 20 tygodni urlopu (czyli de facto na rodzicielskim) i to tylko na pół etatu. Zasiłek macierzyński będzie wtedy potrącony o odpowiednią kwotę. Zupełnie inaczej sprawa wygląda, jeśli będziesz pracować na umowę zlecenie lub o dzieło. Wtedy Twój zarobek w żaden sposób nie wpływa na wysokość zasiłku macierzyńskiego. Poza tym, w przypadku umowy zlecenia lub umowy o dzieło, możesz zacząć pracować w dowolnym momencie - nawet tuż po urodzeniu dziecka. I to bez względu na to, czy będzie to Twój pracodawca, czy zupełnie inna firma.
#191 Powrót mam na rynek pracy po urlopie macierzyńskim
Podstawa prawna
Podstawa prawna: art. 1791, art. 180, art. 1821, 1d, art. 184 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1040); rozdział VI „Zasiłek macierzyński” ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 642).
tags: #kiedy #nalezy #zadeklarowac #macierzynski