Pracodawca, który zatrudnia więcej niż 20 osób, sam wypłaca swoim pracownikom świadczenia chorobowe i zasiłki macierzyńskie. Jest to związane z tym, że taki pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób, co zobowiązuje go do samodzielnego ustalania wysokości świadczeń i ich wypłacania. Dotyczy to między innymi zasiłku chorobowego, macierzyńskiego czy świadczenia rehabilitacyjnego.
Jednakże, zdarzają się sytuacje, gdy pracodawca, mimo obowiązku, nie wywiązuje się z płacenia zasiłku pracownikowi. W takich przypadkach gwarantem wypłaty świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
Przejęcie wypłaty zasiłków przez ZUS
ZUS może przejąć wypłatę zasiłków, gdy pracodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej lub gdy postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne przedłuża się. W takich okolicznościach pracodawca może złożyć wniosek do ZUS o przejęcie przez Zakład wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Do wniosku tego powinien dołączyć zaświadczenie płatnika składek (Z-3), które pozwoli ustalić prawo do zasiłków oraz ich wysokość.
Instytucja sprawdzi wtedy przyczyny danej sytuacji oraz oceni, czy pracodawca jest w stanie samodzielnie wypłacić zasiłki. Jeśli płatnik składek nie przekazuje dokumentów niezbędnych do obliczenia zasiłku i nie współpracuje z ZUS pomimo wezwań, Zakład przeprowadzi postępowanie wyjaśniające. Gdy ZUS przejmie wypłatę zasiłków, decyzję o tym przekazuje również ubezpieczonym.
Trudna sytuacja finansowa pracodawcy a składki
Przedsiębiorca, który boryka się z utratą płynności finansowej, często nie jest w stanie opłacić składek na czas. Warto w takiej sytuacji skontaktować się z doradcą ds. ulg i umorzeń w ZUS. Doradcy mogą podpowiedzieć, jakie kroki może podjąć płatnik, aby poprawić swoją sytuację finansową.
Jeśli zaległości składkowe jeszcze nie powstały, przedsiębiorca może wystąpić o przesunięcie terminu na opłacenie składek. Gdy dług już istnieje, można rozważyć rozłożenie go na raty.
ZUS a umowy mające na celu wyłudzenie świadczeń
ZUS ma prawo badać każdą umowę, weryfikując, czy jest ona faktycznie wykonywana, czy też została zawarta wyłącznie w celu wyłudzenia świadczeń. Szczególną podejrzliwość budzą sytuacje, gdy osoba od razu po zatrudnieniu na wysokim stanowisku z wysokim wynagrodzeniem, udaje się na zwolnienie lekarskie.
Zawieranie pozornych umów o pracę w celu uzyskania wysokiego zasiłku zastąpiło popularne dekadę temu zakładanie jednoosobowej działalności gospodarczej w trakcie ciąży. Kobieta opłacała jedną, maksymalną składkę chorobową, a w kolejnym miesiącu lekarz wystawiał jej zwolnienie lekarskie. Taka „przedsiębiorczyni” otrzymywała wysoki zasiłek do końca ciąży, a następnie pobierała zasiłek macierzyński. Zmiana przepisów uniemożliwiła ten proceder.
Nie zmieniła się jednak zasada dotycząca zatrudnienia na etat. Wystarczy, że pracodawca, działając w porozumieniu z pracownikiem, opłaci za niego jedną wysoką składkę, a w kolejnych miesiącach można pobierać wysokie świadczenia. ZUS jednak bacznie obserwuje takie przypadki i często wszczyna postępowania wyjaśniające, badając, czy umowa o pracę była rzeczywiście wykonywana.
Co zrobić, jeśli ZUS kwestionuje zasiłek?
Jeśli dojdzie do wszczęcia postępowania wyjaśniającego, ZUS prześle zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi listę pytań dotyczących wykonywanej pracy. Milczenie i lekceważenie pism z ZUS może doprowadzić do pozbawienia prawa do zasiłku. Nie ma również sensu argumentować, że skoro ZUS „przyjął” pierwszą składkę za osobę zgłoszoną jako pracownik, to nie ma prawa sprawdzać, czy osoba ta rzeczywiście jest pracownikiem. Sądy wielokrotnie podkreślały, że ZUS może w każdej chwili zakwestionować status danej osoby, stwierdzając, że nie podlega ona ubezpieczeniom społecznym jak pracownik i nie ma prawa do zasiłku. Jeśli zasiłek został już pobrany, musi zostać zwrócony wraz z odsetkami.
Czas na sprawdzenie zasiłku przez ZUS
ZUS może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające na samym początku pobierania zasiłku, ale także kilka lat później. Dowodem w takiej sytuacji mogą być zeznania świadków - innych pracowników lub kontrahentów, którzy potwierdzą, że pracownik rzeczywiście wykonywał pracę. Należy jednak pamiętać, że podpisy na liście obecności, potwierdzenia odbycia szkoleń BHP czy badań medycyny pracy mogą nie być wystarczającymi dowodami dla ZUS, aby potwierdzić faktyczne wykonywanie pracy.
Na pytania ZUS powinien odpowiedzieć również sam pracownik, wyjaśniając, skąd dowiedział się o stanowisku pracy, czy jego kwalifikacje odpowiadają wymogom itp.
ZUS może zmniejszyć podstawę wymiaru składek
Zdarza się, że ZUS nie kwestionuje wykonywania umowy o pracę, a jedynie wysokość wynagrodzenia, uznając je za zbyt wysokie. Od wysokości wynagrodzenia zależy bowiem wysokość zasiłku.
Kiedy ZUS zakwestionuje wysokość wynagrodzenia?
Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy kwalifikacje pracownika są zbyt niskie. W takich przypadkach pracownik wykonywał pracę, a więc umowa nie była zawarta dla pozoru, jednak jego wynagrodzenie zostało zawyżone w celu uzyskania wyższego zasiłku. Wątpliwości ZUS wzbudzi również sytuacja, gdy pracownica w trakcie ciąży, tuż przed pójściem na zwolnienie, otrzymuje bardzo dużą, nieuzasadnioną kwalifikacjami podwyżkę.
W tej sytuacji również nie ma sensu argumentować, że ZUS nie ma prawa kwestionować wysokości wynagrodzenia, gdyż sądy potwierdzają, że ZUS ma do tego prawo. Lepiej skupić się na udowodnieniu, że wynagrodzenie jest adekwatne do zajmowanego stanowiska i posiadanych kwalifikacji, wskazując np. ukończenie dodatkowych kursów lub posiadanie dużego doświadczenia.
Jeśli jednak wynagrodzenie danej osoby będzie znacząco przewyższało wynagrodzenie osób o podobnych kwalifikacjach na podobnym stanowisku lub będzie znacznie wyższe niż średnia płaca w firmie, należy liczyć się z tym, że dla celów zasiłkowych wynagrodzenie zostanie obniżone.
Odwołanie od decyzji ZUS
W tego rodzaju sprawach ZUS wydaje dwie decyzje. Pierwsza stwierdza, że dana osoba nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, a druga, że nie ma prawa do zasiłku, a jeśli już go pobrała - że musi go zwrócić.
Od obu decyzji można złożyć odwołanie w terminie miesiąca od otrzymania decyzji. Odwołanie składa się poprzez ZUS, ale pierwszą decyzję kieruje się do sądu okręgowego, a drugą do sądu rejonowego. ZUS ma 30 dni na rozpatrzenie odwołań; jeśli ich nie uwzględni, przekaże je do odpowiednich sądów.
Wyrok w sprawie o zasiłek jest uzależniony od wyroku w sprawie decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom społecznym. Sąd rejonowy rozpatrujący sprawę o zasiłek powinien zatem zawiesić postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom.
Analogicznie będzie, gdy ZUS stwierdzi, że wynagrodzenie pracownika zostało zawyżone w celu podwyższenia zasiłku. Wtedy również ZUS wyda dwie decyzje.
Urlop macierzyński i rodzicielski - zmiany w 2023 roku
Rok 2023 przyniósł istotne zmiany w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego, mające na celu zwiększenie wsparcia dla rodziców.
- Wydłużenie urlopu rodzicielskiego: Urlop rodzicielski został wydłużony o 9 tygodni. Obecnie wynosi on 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie i 43 tygodnie w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci.
- 9-tygodniowy urlop rodzicielski na wyłączność: Od 1 stycznia 2023 roku każdy z rodziców ma prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, z którego może skorzystać tylko jeden z nich.
- Elektroniczne składanie wniosków: Wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski można składać w wersji elektronicznej, co stanowi ułatwienie w porównaniu do wcześniejszej konieczności składania wniosków w formie papierowej.
Urlop macierzyński przysługuje pracownicy, która urodziła dziecko. Wymiar urlopu jest uzależniony od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:
- 20 tygodni - jeśli urodzono jedno dziecko przy jednym porodzie,
- 31 tygodni - jeśli urodzono dwoje dzieci przy jednym porodzie,
- 33 tygodnie - jeśli urodzono troje dzieci przy jednym porodzie,
- 35 tygodni - jeśli urodzono czworo dzieci przy jednym porodzie,
- 37 tygodni - jeśli urodzono pięcioro i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Obecnie obowiązują nowe stawki zasiłku za okres urlopu:
- Urlopu macierzyńskiego: 100% podstawy zasiłku macierzyńskiego.
- Urlopu rodzicielskiego: 70% podstawy zasiłku macierzyńskiego.
W przypadku tzw. "długiego wniosku" (złożonego do 21 dni po porodzie lub przyjęciu dziecka na wychowanie), korzystanie z zasiłku macierzyńskiego jest możliwe w wysokości 81,5% podstawy wymiaru przez cały podstawowy okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Za czas dodatkowych 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zasiłek należny jest w kwocie 70% podstawy jego wymiaru.
Wniosek o urlop macierzyński - czy jest wymagany?
Od 2023 roku pracownica, która zamierza skorzystać z urlopu macierzyńskiego, musi jedynie powiadomić pracodawcę o przewidywanym terminie porodu. W przypadku braku takiego powiadomienia, pracodawca udziela pracownicy urlopu macierzyńskiego z dniem porodu. Wniosek o urlop macierzyński nie jest już obowiązkowy.
Jeśli pracownica nie złoży wniosku o urlop macierzyński, pracodawca powinien udzielić jej urlopu na podstawie dokumentu potwierdzającego poród, np. skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka. Pracodawca powinien poinformować pracownicę o przysługującym jej urlopie macierzyńskim i wystawić zaświadczenie o urlopie macierzyńskim, niezbędne do otrzymania zasiłku z ZUS.
Wniosek o urlop rodzicielski - czy jest wymagany?
W przeciwieństwie do wniosku o urlop macierzyński, pracownica musi złożyć wniosek o urlop rodzicielski, aby z niego skorzystać. Urlop rodzicielski jest urlopem na wniosek pracownika. Pracownica powinna złożyć wniosek do pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
Wniosek o urlop rodzicielski powinien zawierać:
- Imię i nazwisko dziecka,
- Datę urodzenia dziecka,
- Okresy wykorzystania urlopu rodzicielskiego,
- Oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica.
Jeśli pracownica nie złoży wniosku o urlop rodzicielski w terminie, pracodawca nie ma obowiązku udzielenia jej tego urlopu.
Urlop macierzyński i Twoje finanse: niepłatny urlop FMLA, krótkoterminowa niezdolność do pracy, płatny urlop rodzicielski w firmie
Zasiłek macierzyński jest kluczowym świadczeniem dla nowych rodziców, a jego prawidłowe obliczenie i wypłata zależą od współpracy pracodawcy z ZUS. W przypadku problemów z wypłatą zasiłku, istnieją ścieżki prawne pozwalające na dochodzenie swoich praw.
tags: #co #zrobic #jak #pracodawca #nie #zlozyl