Zasiłek chorobowy to jedno z podstawowych świadczeń wypłacanych osobom, które czasowo nie mogą pracować z powodu stanu zdrowia. Przysługuje ono osobom, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu i spełniają określone warunki. Choć zasady przyznawania świadczenia są jasno opisane w przepisach, praktyka często rodzi pytania. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy i komu przysługuje zasiłek chorobowy, kto go wypłaca oraz jak wygląda ustalanie jego podstawy. Omawiamy także procedury dotyczące uzyskania tego typu świadczenia.
Kto może ubiegać się o zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy to świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego, wypłacane osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, które stały się czasowo niezdolne do pracy z powodu pogorszenia stanu zdrowia. Nie jest ono wypłacane od razu - w przypadku pracowników etatowych pierwsze dni absencji są najczęściej pokrywane przez pracodawcę w formie wynagrodzenia chorobowego. Dopiero po jego zakończeniu - zwykle od 34. dnia niezdolności do pracy (lub 15. dnia, jeśli pracownik ukończył 50 lat) - wypłatę świadczenia przejmuje ZUS.
Prawo do zasiłku nie przysługuje automatycznie - konieczne jest spełnienie warunków określonych w przepisach, w tym odpowiednio długi okres podlegania ubezpieczeniu.
Ze świadczenia mogą korzystać nie tylko osoby zatrudnione na umowę o pracę, ale także zleceniobiorcy czy osoby prowadzące działalność gospodarczą - pod warunkiem zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego. W określonych przypadkach zasiłek może przysługiwać także po zakończeniu zatrudnienia, o ile została zachowana ciągłość ubezpieczenia lub spełnione zostały inne wymogi ustawowe.
Osoby, które mogą ubiegać się o tego typu świadczenie, to m.in.:
- Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę.
- Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej.
- Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby z nimi współpracujące.
- Osoby wykonujące pracę nakładczą.
- Służby mundurowe.
- Osoby pobierające zasiłek macierzyński.
- Duchowni podlegający ubezpieczeniu chorobowemu.
Kto wypłaca zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy może być wypłacany bezpośrednio przez ZUS albo przez pracodawcę działającego jako płatnik zasiłków. To, kto przekazuje świadczenie, zależy od liczby osób zgłoszonych przez danego pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli liczba ta przekracza 20, obowiązek technicznej wypłaty zasiłku spoczywa na pracodawcy. W pozostałych przypadkach, niezależnie od formy zatrudnienia, wypłatę realizuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Warto pamiętać, że niezależnie od tego, kto wypłaca środki, zasiłki chorobowe są zawsze finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rola pracodawcy jako płatnika dotyczy jedynie przekazywania należności, a nie ich finansowania z własnych zasobów.
Różnica między wynagrodzeniem chorobowym a zasiłkiem chorobowym
Wiele osób myli wynagrodzenie chorobowe z zasiłkiem chorobowym, traktując je jako tożsame pojęcia. W rzeczywistości to dwa różne świadczenia, wypłacane na innych zasadach i z różnych źródeł.
Wynagrodzenie chorobowe wypłacane jest przez pracodawcę ze środków własnych. Przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przez pierwsze dni niezdolności do pracy - do 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracowników, którzy ukończyli 50. rok życia, do 14 dni. Jego wysokość wynosi co do zasady 80% podstawy wynagrodzenia, chyba że przepisy szczególne przewidują wypłatę w wysokości 100%.
Po upływie tego okresu pracownikowi przysługuje już zasiłek chorobowy z ZUS. Świadczenie to jest finansowane ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wypłacane (w zależności od sytuacji) bezpośrednio przez ZUS lub za pośrednictwem pracodawcy. Przejście z wynagrodzenia na zasiłek następuje automatycznie, o ile ubezpieczony nadal posiada prawo do świadczenia i odpowiednio udokumentuje dalszą niezdolność do pracy.
Podsumowując, wynagrodzenie chorobowe to świadczenie wypłacane w początkowym okresie choroby, z kolei zasiłek chorobowy to kontynuacja wsparcia, ale już z systemu ubezpieczeń społecznych. Różnią się źródłem finansowania, okresem przysługiwania oraz zakresem podmiotowym.
Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy nie przysługuje bezterminowo - jego długość jest ściśle określona w przepisach. Zasadniczo, świadczenie może być wypłacane przez maksymalnie 182 dni. W obliczu niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży lub związanej z gruźlicą, okres ten wydłuża się do 270 dni.
Na długość pobierania zasiłku wpływają nie tylko kwestie medyczne, ale też zachowanie ciągłości ubezpieczenia, terminowe dostarczanie zaświadczeń lekarskich oraz prawidłowe udokumentowanie niezdolności do pracy. Liczenie okresu zasiłkowego obejmuje także przerwy między zwolnieniami, jeśli występują w krótkim czasie i dotyczą tej samej jednostki chorobowej.
ZUS wypłaca zasiłki chorobowe do wyczerpania ustawowego limitu dni, o ile ubezpieczony przez cały czas spełnia warunki do ich otrzymywania. Po wykorzystaniu maksymalnego okresu zasiłkowego możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne, jeśli dalsze leczenie rokuje poprawę i powrót do pracy.
Jak złożyć wniosek o zasiłek chorobowy?
Wniosek o zasiłek chorobowy składa osoba ubezpieczona, która spełnia warunki do otrzymania świadczenia i przedstawiła dokumentację potwierdzającą niezdolność do pracy. To, w jaki sposób przekazuje się wniosek, zależy od formy zatrudnienia oraz statusu ubezpieczenia.
W praktyce wygląda to następująco:
- Pracownicy: Zazwyczaj pracodawca otrzymuje od pracownika zwolnienie lekarskie (e-ZLA) i na jego podstawie sporządza odpowiedni wniosek (np. ZUS Z-3) do ZUS.
- Osoby prowadzące działalność gospodarczą, zleceniobiorcy: Osoby te samodzielnie składają wniosek do ZUS wraz z niezbędnymi dokumentami.
Jeśli pojawia się więc pytanie, kto składa wniosek o zasiłek chorobowy, odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy dana osoba ma aktualny tytuł do ubezpieczenia oraz, czy obowiązek zgłoszenia spoczywa na niej, czy na płatniku składek. W każdym przypadku niezbędne jest terminowe i kompletne złożenie dokumentacji, by uniknąć opóźnień w wypłacie świadczenia.
Jakie dokumenty są potrzebne do uzyskania zasiłku chorobowego?
Aby otrzymać zasiłek chorobowy, należy złożyć komplet wymaganych dokumentów. Obowiązkowe są:
- Zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy (e-ZLA), wystawione przez lekarza orzekającego o niezdolności do pracy.
- Wniosek o zasiłek chorobowy: dla pracowników jest to formularz ZUS Z-3, a dla pozostałych ubezpieczonych - ZUS Z-3a.
- W przypadku ubiegania się o zasiłek opiekuńczy: należy złożyć dodatkowo formularz ZUS Z-15.
Uwaga! W niektórych przypadkach mogą być potrzebne dodatkowe załączniki, np. informacja o hospitalizacji lub zaświadczenie o ciąży. Wszystkie dokumenty powinny być złożone terminowo i kompletnie, aby ZUS mógł wypłacić świadczenie bez opóźnień.
Czas oczekiwania na zasiłek chorobowy
ZUS ma do 30 dni na wydanie decyzji i wypłatę zasiłku chorobowego, licząc od dnia otrzymania kompletnej dokumentacji. W praktyce oznacza to, że jeśli wszystkie wymagane formularze (np. e-ZLA, ZUS Z-3 lub Z-3a, wniosek o zasiłek) zostaną złożone poprawnie i terminowo, pieniądze powinny trafić do ubezpieczonego w ciągu miesiąca.
Jeśli dokumenty zawierają błędy lub są niepełne, ZUS może wezwać do ich uzupełnienia, a termin 30 dni biegnie dopiero od momentu dostarczenia brakujących informacji.
Środki wypłacane są bezpośrednio na numer konta wskazany we wniosku. W przypadku pracowników zatrudnionych w firmach zatrudniających powyżej 20 osób, wypłaty dokonuje pracodawca - zgodnie z harmonogramem przyjętym w danym zakładzie pracy.
Czas oczekiwania może się skrócić, jeśli wniosek zostanie złożony przez PUE ZUS i nie będzie wymagał dodatkowych wyjaśnień.
ZUS każdorazowo analizuje indywidualną sytuację ubezpieczonego i może zażądać uzupełnienia dokumentów lub złożyć decyzję odmowną w formie pisemnej.
Kiedy ZUS wypłaci zasiłek chorobowy, a kiedy może odmówić?
ZUS wypłaci zasiłek chorobowy, jeśli ubezpieczony:
- Posiada wymagany okres ubezpieczenia chorobowego.
- Stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w okresie ubezpieczenia.
- Złożył wszystkie niezbędne dokumenty.
- Nie wykonuje pracy zarobkowej w okresie pobierania zasiłku.
ZUS może odmówić wypłaty zasiłku chorobowego, jeżeli:
- Niezdolność do pracy powstała wskutek umyślnego popełnienia przestępstwa lub spowodowana nadużyciem alkoholu.
- Ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.
- Nie przedłożył wymaganych dokumentów lub przedłożył je po terminie.
- Utracił prawo do zasiłku z innych przyczyn określonych w ustawie.
Od 13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie przepisy doprecyzowujące okoliczności utraty prawa do zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego i zasiłku opiekuńczego oraz kontroli wykorzystania okresu ich pobierania. Zasiłek będzie można utracić, tak jak dotychczas, za wykonywanie pracy zarobkowej oraz aktywności, która utrudnia lub wydłuża rekonwalescencję. Poza kontrolą zostaną więc np. wyjazdy turystyczne, które co prawda nie przyczyniają się do zdrowienia, ale i go nie utrudniają.
Nowe przepisy wprowadzają definicję takiej aktywności. Zgodnie z dodanym do ustawy zasiłkowej art. 17 ust. 3a, za aktywność utrudniającą lub wydłużającą rekonwalescencję uznaje się np. wykonywanie pracy zarobkowej, podjęcie działalności, która może prowadzić do zwiększenia ryzyka wystąpienia określonych schorzeń lub może spowodować pogorszenie stanu zdrowia.
Jak widać, nowe przepisy zawężają okoliczności utraty zasiłku (poza pracą zarobkową) do aktywności, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia. Brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej obowiązujące jeszcze do 13 kwietnia 2026 r. obejmuje kategorię szerszą - wszelkie czynności niezgodne z celem zwolnienia. A więc nie tylko takie, które mają wpływ na zdrowie (utrudniają lub wydłużają proces leczenia), ale wszelkie inne niezwiązane z rekonwalescencją.
Po zmianach tylko czynności, które aktywnie utrudniają lub wydłużają rekonwalescencję, będą skutkowały utratą prawa do zasiłku. Zatem wszelkie sytuacje, gdy ubezpieczony (zazwyczaj pracownik) udaje się do lekarza tylko po to, aby dzięki zwolnieniu lekarskiemu zyskać czas wolny, by przeznaczyć go na inne aktywności inne niż praca, ale nie wpływające na zdrowie, będą nie do zakwestionowania.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Podstawa zasiłku chorobowego to kwota, od której oblicza się wysokość świadczenia przysługującego w czasie niezdolności do pracy. Co do zasady stanowi ją przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Od tej kwoty odlicza się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego (13,71%).
Jeśli chodzi o osoby prowadzące działalność gospodarczą, podstawą jest zadeklarowana kwota, od której opłacane były składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe - również pomniejszona o składki społeczne. Jeśli ubezpieczenie trwało krócej niż 12 miesięcy, podstawę ustala się na podstawie rzeczywistego okresu podlegania ubezpieczeniu.
Po ustaleniu podstawy wymiaru oblicza się kwotę zasiłku, stosując odpowiedni procent:
- 80% podstawy wymiaru - w większości przypadków.
- 100% podstawy wymiaru - w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy, chorobą zawodową, a także w okresie ciąży.
Jeśli niezdolność do pracy trwa przez niepełny miesiąc, zasiłek obliczany jest proporcjonalnie - na podstawie liczby dni kalendarzowych, za które przysługuje świadczenie.
Wysokość świadczenia zależy od okoliczności niezdolności do pracy (np. ciąża, hospitalizacja, wypadek) oraz od podstawy wymiaru, która może się różnić w zależności od formy zatrudnienia i wysokości opłacanych składek. Przykładowo:
- Zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru, jeśli niezdolność do pracy powstała z powodu choroby.
- Zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy wymiaru, jeśli niezdolność do pracy powstała w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.
- Zasiłek chorobowy w ciąży jest wypłacany w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Ostateczna kwota zależy od tego, jaka była podstawa wymiaru składek oraz jaki procent zasiłku przysługuje w danym przypadku. W określonych sytuacjach - takich jak zasiłek chorobowy w ciąży - świadczenie wypłacane jest w pełnej wysokości, czyli 100% podstawy, niezależnie od długości zwolnienia czy miejsca leczenia.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego - część II
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Prawo do zasiłku chorobowego nabywasz po upływie ustalonego okresu ubezpieczenia (okres wyczekiwania). Jeśli jesteś pracownikiem, wykonujesz pracę nakładczą albo odbywasz służbę zastępczą, to za czas niezdolności do pracy, która trwa łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego (a jeżeli ukończyłeś 50 rok życia - łącznie do 14 dni), przysługuje Ci prawo do wynagrodzenia na podstawie art. 92 Kodeksu pracy. Zasiłek chorobowy finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje Ci od 34. lub odpowiednio od 15. dnia niezdolności do pracy.
Jeżeli prowadzisz pozarolniczą działalność lub współpracujesz z taką osobą, lub współpracujesz z osobą fizyczną, która prowadzi działalność gospodarczą i korzysta z ulgi na start w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych albo jesteś duchownym i sam opłacasz składki na własne ubezpieczenie, to otrzymasz świadczenie, o ile nie stwierdzimy na Twoim koncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczających 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli nie spłacisz w całości zadłużenia w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia, prawo do świadczenia przedawni się.
Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni.
Prawo do wynagrodzenia chorobowego pracownik nabywa po upływie tzw. okresu wyczekiwania, czyli 30 dni nieprzerwanego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Do okresu wyczekiwania wlicza się również poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Najczęściej prawo do wynagrodzenia chorobowego nie przysługuje jeśli jest brak wymaganego okresu wyczekiwania, wykorzystywano zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem, czy też wykonywano pracę zarobkową w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.
Kiedy zasiłek chorobowy nie przysługuje?
Zasiłek chorobowy nie przysługuje w następujących sytuacjach:
- Twoja niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (fakt ten jest stwierdzony przez lekarza kodem "C" w zaświadczeniu lekarskim lub w odpowiednim postępowaniu, np. orzeczeniu lekarskim).
- Za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy (w związku ze śmiercią pracodawcy), za który nie zachowujesz prawa do wynagrodzenia, tj. za okres pierwszych pięciu dni, jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (fakt ten jest stwierdzony przez lekarza kodem ‘’C” w zaświadczeniu lekarskim lub w odpowiednim postępowaniu, np. orzeczeniu lekarskim).
Lekarz orzecznik ZUS może skrócić okres Twojego zwolnienia lekarskiego poprzez określenie wcześniejszej daty ustania niezdolności do pracy.
Zasiłek chorobowy dla przedsiębiorcy
Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do zasiłku chorobowego przez przedsiębiorcę jest opłacanie składki chorobowej, która jest składką dobrowolną. Kolejnym warunkiem jest opłacanie składek w terminie. Składka chorobowa wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru.
Prawo do zasiłku chorobowego przedsiębiorca uzyskuje po upływie tzw. okresu wyczekiwania, który wynosi 90 dni. To oznacza, że jedno opłacenie składki chorobowej nie daje Ci jeszcze prawa do zasiłku chorobowego. Musisz być ubezpieczony nieprzerwanie przez okres co najmniej 90 dni, aby nabyć prawo do zasiłku.
Miesięczna kwota zasiłku chorobowego wynosi 80% tak wyliczonej podstawy. Za każdy dzień choroby przysługuje 1/30 tak obliczonej kwoty.
Ustalanie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego - szczegółowe zasady
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacane pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pomniejszone o 13,71%. Należy tutaj podkreślić, że “za okres” a nie “w okresie” ma zasadnicze znaczenie przy wypłacaniu wynagrodzenia do 10. dnia następnego miesiąca.
Przykład 1.
Pracownik, któremu wypłaca się wynagrodzenie ostatniego roboczego dnia miesiąca, zachorował 2 stycznia 2026 r. Jego podstawa zasiłkowa będzie ustalona na podstawie wynagrodzeń wypłacanych w okresie styczeń 2024 - grudzień 2025 r.
Przykład 2.
Pracownik, który ma wypłatę wynagrodzenia wypłacaną do 10. dnia następnego miesiąca, zachorował 9 marca 2026 r. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego będzie ustalona na podstawie wynagrodzeń wypłacanych za okres marzec 2025 r.
Podstawa zasiłku chorobowego a zatrudnienie w trakcie miesiąca
Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy zatrudnienia, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalana jest za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia. Pełny miesiąc kalendarzowy uznaje się wtedy, gdy pracownik został zatrudniony od pierwszego dnia roboczego danego miesiąca. Pomija się miesiące niepełne.
W przypadku, gdy umowa o pracę została zawarta w trakcie miesiąca, a niezdolność do pracy powstała w miesiącu następnym, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie pracownika za miesiąc, w którym przebywał on na zwolnieniu lekarskim. Podstawę tę uzupełnia się do pełnego miesiąca zatrudnienia, według zasad ustalonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmowane jest do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia z przyczyn usprawiedliwionych, przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku:
- Nie wlicza się wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy.
- Przyjmuje się - po uzupełnieniu - wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował co najmniej połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy.
Uzupełniane są zarówno pomniejszone za okresy choroby składniki stałe (pensje zasadnicze pomniejszone za okres choroby), jak i składniki zmienne, które wchodzą do podstawy zasiłkowej (premie, dodatki).
Jeżeli pracownik w każdym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy z przyczyn usprawiedliwionych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku uwzględnia się wynagrodzenie za wszystkie miesiące, uzupełnione do pełnej wysokości. To znaczy, że nie kwota jaką pracownik otrzymał wchodzi do podstawy, a kwota jaką otrzymałby, gdyby nie usprawiedliwiona nieobecność.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego nie powinna uwzględniać składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo podczas wypłaty zasiłku w czasie trwania ubezpieczenia. Składniki te wlicza się dopiero do podstawy wymiaru, gdy wygasa umowa z pracownikiem.
Za jeden dzień choroby przysługuje jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
Przykład 3.
Pracownik jest zatrudniony w firmie od 12 września 2025 r. Przebywał na zwolnieniu lekarskim od 25 stycznia 2026 r. do 29 stycznia 2026 r. Od pierwszego dnia ma prawo do zasiłku chorobowego. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalana jest za pełne miesiące kalendarzowe przepracowane przez pracownika, tzn. od października 2025 r. do grudnia 2026 r. Wrzesień jest wyłączony, ponieważ jest on niepełnym miesiącem przepracowanym przez pracownika.
Pracodawca ma obowiązek podwyższyć pierwotnie ustaloną podstawę wymiaru zasiłku, jeśli okaże się ona niższa od minimalnej podstawy wymiaru obowiązującej w danym roku.
Choroba w pierwszym miesiącu zatrudnienia a podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Jeżeli niezdolność powstała w pierwszym miesiącu zatrudnienia i pracownik ma prawo do wynagrodzenia chorobowego, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które pracownik uzyskałby za cały miesiąc przepracowany (przy zatrudnieniu stałym jest to kwota brutto na umowie), pomniejszone o 13,71%.
Pracownik niezdolny do pracy w pierwszym miesiącu zatrudnienia, aby uzyskać wynagrodzenie chorobowe, musi spełniać określone kryteria:
- Przed zatrudnieniem podlegał ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu, a przerwa między ustaniem tego ubezpieczenia a aktualnym zatrudnieniem trwała nie dłużej niż 30 dni lub była spowodowana urlopem bezpłatnym, wychowawczym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej.
- Posiada przynajmniej 10 lat ze stażu pracy, w którym pracownik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 4 ust. 3 pkt 3 ustawy chorobowej).
Pełne prawo do wynagrodzenia w razie choroby w pierwszym jej miesiącu przysługuje zawsze bez okresu wyczekiwania:
- Posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od daty ukończenia kadencji (art. 4 ust. 3 pkt 4 ustawy chorobowej).
- Gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w pracy, w drodze do lub z pracy albo chorobą zawodową.
- Jeżeli niezdolność do pracy wynika z następstw wcześniejszego wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
- Absolwentom szkół, w tym szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły od daty podanej w świadectwie lub od dnia uzyskania dyplomu studiów wyższych, czyli dnia złożenia egzaminu dyplomowego.
Przykład 4.
Pracownik zawarł umowę o pracę od 1 czerwca, a 15 czerwca stał się niezdolny do pracy z powodu choroby. Przed podjęciem zatrudnienia od 1 lutego do 15 maja wykonywał umowę zlecenie i z tego tytułu podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Choroba w drugim miesiącu zatrudnienia a podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
W przypadku gdy niezdolność do pracy powstaje w drugim miesiącu zatrudnienia, a pierwszy jest nie w pełni przepracowany, to podstawa wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne wynagrodzenie za pełny miesiąc, a więc za miesiąc powstania niezdolności do pracy z dopełnieniem do kwoty wynagrodzenia, którą dostałby pracownik, jeżeli przepracowałby pełny miesiąc kalendarzowy, pomniejszona o 13,71%. Jeżeli pracownik przepracowałby pełny miesiąc, wówczas ten należałoby wliczyć do podstawy wymiaru w celu wyznaczenia zasiłku chorobowego.
Jeżeli w trakcie okresu ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego zarobki ubezpieczonego zmniejszają się w przypadku niewykonywania pracy w okresie pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, macierzyńskiego, opiekuńczego lub odbywania ćwiczeń wojskowych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:
- Nie wlicza się przychodu osoby ubezpieczonej, która przez dany miesiąc wykonywała pracę przez okres krótszy niż połowa miesiąca.
- Przyjmuje się natomiast przychód (po uzupełnieniu) za okres wykonywania pracy przez co najmniej połowę miesiąca.
Pod zagadnieniem uzupełnienia rozumiemy wysokość przychodu za dany miesiąc, w którym pracownik przepracowałby pełny czas pracy.
Uzupełnianie wynagrodzenia za miesiące nie w pełni przepracowane
Wynagrodzenie uzupełniane jest jedynie wtedy, gdy pracownikowi obniżono je z przyczyn usprawiedliwionych bądź w przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała w pierwszym miesiącu zatrudnienia. Za dni, w których pracownik był nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych (np. zwolnienie lekarskie, urlop wychowawczy, macierzyński lub bezpłatny), zachowuje on prawo do wynagrodzenia. Nieobecności tego typu traktowane są na równi z dniami przepracowanymi.
Uzupełnianie wynagrodzenia należy się w stałej miesięcznej wysokości i polega na przyjęciu do podstawy wymiaru zasiłku wynagrodzenia miesięcznego ustalonego w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy. Aby prawidłowo uzupełnić wynagrodzenie, oczywiście należy pomniejszyć je o składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez pracownika, czyli 13,71%. Uzupełnienie wynagrodzenia polega na ustaleniu wynagrodzenia, które pracownik osiągnąłby, gdyby przepracował pełny miesiąc kalendarzowy. Zasady uzupełniania wynagrodzenia zostały określone w art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Składniki wynagrodzenia uwzględniane w podstawie zasiłku chorobowego
Podstawowym i zarazem najważniejszym składnikiem wynagrodzenia jest wynagrodzenie zasadnicze. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego uwzględniane są składniki, od których odprowadzana jest składka na ubezpieczenie chorobowe. Składniki wynagrodzenia wypłacane za okres miesięczny podlegają uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości wypłaconej za miesiąc kalendarzowy, z których wynagrodzenie przyjmuje się do wypłacenia świadczenia.
Składniki wchodzące w skład podstawy zasiłku chorobowego:
- Wynagrodzenie zasadnicze.
- Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
- Premia uznaniowa wchodzi w skład wynagrodzenia chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi.
- Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe uwzględniamy w pełnej wysokości do średniej wypłaconego wynagrodzenia za 12 miesięcy kalendarzowych.
- Refundacja, jeżeli jest, to doliczamy do pełnego miesiąca jej wysokość.
- Dodatek nocny wliczamy do podstawy wynagrodzenia.
- Wynagrodzenie za czas przestoju.
Przykład 5.
Pracownik zatrudniony jest od listopada 2025 r. Wypłacane są wynagrodzenie zasadnicze oraz premie uznaniowe miesięczne, które ulegają zmniejszeniu za okres nieobecności w czasie choroby. W lutym 2026 r. pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego to przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od listopada 2025 r. do stycznia 2026 r. oraz premie miesięczne za ten czas.
Ustalenie prawidłowej podstawy wymiaru zasiłku i wynagrodzenia chorobowego jest bardzo istotne. Dlatego ważne jest to, aby znać podstawowe zasady jej ustalania.
tags: #pelny #zus #zasilek #chorobowy