Zatrudnianie osób z niepełnosprawnością to nie tylko obowiązek prawny, ale też sposób na stworzenie otwartego i wspierającego miejsca pracy oraz budowanie dobrego wizerunku firmy. Pracodawca ma obowiązek przystosować miejsce pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (np. odpowiednie meble, dostępność przestrzeni, sprzęt ułatwiający pracę). Zatrudniając pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności, pracodawca zyskuje nie tylko lojalnego i zaangażowanego członka zespołu, ale również buduje wizerunek firmy otwartej i odpowiedzialnej społecznie. To inwestycja w wartościowych pracowników i pozytywny obraz firmy.
Prawa i obowiązki pracodawcy zatrudniającego pracowników posiadających orzeczenie o niepełnosprawności reguluje Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 1997 Nr 123 poz.). Pracodawca nie może dyskryminować pracowników z powodu ich niepełnosprawności - ani pośrednio, ani bezpośrednio. Powinni być oni traktowani na równi z innymi zatrudnionymi w zakresie nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania, dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych.
Aby móc skorzystać z dodatkowych uprawnień, pracownik musi przedstawić pracodawcy orzeczenie o niepełnosprawności, najpóźniej w dniu zawarcia umowy. Specjalne uprawnienia przysługują od dnia złożenia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności. Są nimi:
Uprawnienia pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności
Pracownik legitymujący się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności może korzystać z szeregu uprawnień. Pracodawca musi zapewnić, oprócz uprawnień wynikających z kodeksu pracy jak prawo do urlopu wypoczynkowego, odpoczynku oraz innych zwolnień od pracy, dodatkowe uprawnienia wynikające z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Skrócony czas pracy
Zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, czas pracy osoby z niepełnosprawnością legitymującej się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Natomiast czas pracy osób legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym i znacznym stopniu niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osoby zaliczone do każdej z tych grup niepełnosprawności nie mogą pracować w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej. Powyższe normy czasu pracy są ustalone na sztywno, jednak istnieje możliwość odstąpienia od tych norm w przypadku osób zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub gdy na wniosek pracownika lekarz medycyny pracy wyrazi zgodę na odstąpienie od stosowania tych norm.
W stosownym zaświadczeniu lekarz medycyny pracy może wyrazić zgodę na jedną z niżej wymienionych opcji: pracę powyżej 7 godzin, pracę w godzinach nadliczbowych, pracę w porze nocnej lub na odstąpienie od stosowania wszystkich powyższych norm. Zgoda lekarza na odstąpienie od stosowania powyższych norm daje pracownikowi możliwość wykonywania pracy w systemie pracy zmianowej jak i w systemie równoważnego czasu pracy wydłużonego do 12 godzin. Warunkiem jest nieprzekroczenie tygodniowej normy czasu pracy wynoszącej 40 godzin.
Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego
Pracownicy legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym i znacznym stopniu niepełnosprawności mają prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego wynoszącego 10 dni rocznie. Prawo do tego urlopu nabywają po przepracowaniu jednego roku od dnia zaliczenia ich do jednego z tych dwóch stopni. Urlop dodatkowy jest pomniejszany proporcjonalnie tylko w przypadku zatrudnienia lub zakończenia umowy o pracę w ciągu roku kalendarzowego. W pozostałych przypadkach (np. nabyciu prawa do urlopu, zakończeniu okresu ważności orzeczenia o niepełnosprawności) urlop należny jest w pełnym wymiarze. Niewykorzystany urlop przechodzi na rok następny. Prawo do dodatkowego urlopu nie przysługuje osobie, która ma prawo do urlopu wypoczynkowego powyżej 26 dni na podstawie przepisów wewnętrznych lub do urlopu dodatkowego przyznanego na podstawie odrębnych przepisów.
Prawo do dodatkowych zwolnień i przerw
Kolejnym uprawnieniem pracowników legitymujących się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest prawo do zwolnienia z wykonywania pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Prawo to mogą wykorzystać w celu wykonania zabiegów rehabilitacyjnych lub zakupu sprzętu ortopedycznego, pod warunkiem, że nie mogą tych spraw załatwić poza godzinami pracy. Zwolnienie to przysługuje również w celu udziału w turnusie rehabilitacyjnym. Wymiar zwolnienia od pracy przysługującego osobie niepełnosprawnej wynosi 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. W skład tego zwolnienia wchodzi 10 dni dodatkowego urlopu wypoczynkowego, przysługującego na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wszyscy pracownicy posiadający orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mają prawo do dodatkowej przerwy wynoszącej 15 minut, która jest wliczana do czasu pracy.
Stopnie niepełnosprawności a zatrudnienie
W polskim prawie występują trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny. Z każdym z nich wiąże się inny zestaw obowiązków i korzyści wynikających z zatrudnienia. Powinieneś - jako przyszły pracodawca osoby lub osób z niepełnosprawnościami - dobrze znać różnice pomiędzy tymi stopniami także po to, by odpowiednio dobrać oferty pracy do zadań, jakie mogą wykonywać osoby z niepełnosprawnościami.
- Znaczny stopień niepełnosprawności (tzw. I grupa inwalidzka) - osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy albo zdolna do niej jedynie w warunkach pracy chronionej. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób.
- Umiarkowany stopień niepełnosprawności (II grupa inwalidzka) - osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy albo zdolna do niej jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.
- Lekki stopień niepełnosprawności (III grupa inwalidzka) - osoba o naruszonej sprawności organizmu powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
Pomimo, iż z definicji wynika, że osoby z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności powinny być zatrudnione w warunkach pracy chronionej, to jednak mogą również pracować u pracodawcy niezapewniającego tych warunków, jeżeli pracodawca przystosuje stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, lub pracownik z orzeczeniem o niepełnosprawności wykonuje pracę zdalną.
Przystosowanie stanowiska pracy
Art. 4, pkt. 5 ustawy o rehabilitacji mówi wyraźnie o tym, że jeśli pracodawca zatrudnia osobę o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas ma obowiązek przystosować jej stanowisko pracy. Z kolei ustawowa definicja przystosowanego stanowiska pracy to “stanowisko pracy, które jest oprzyrządowane i dostosowane odpowiednio do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności”. Aby jak najlepiej dostosować stanowisko pracy do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, najlepiej jeszcze w trakcie rekrutacji dowiedzieć się, jakie oczekiwania ma przyszły pracownik wobec swojego stanowiska pracy.
Przepisy gwarantują także konieczność dostosowania stanowisk pracy do szczególnych potrzeb osób z niepełnosprawnością, zgłoszonych pracodawcy. Racjonalne usprawnienia mogą polegać m.in. na likwidacji barier technicznych i architektonicznych (np. przeniesienie biurka z piętra na parter) czy zakupie odpowiedniego wyposażenia (np. sprzęt biurowy sterowany głosem). Niedokonanie niezbędnych usprawnień uznaje się za dyskryminację w miejscu pracy.
Dofinansowanie z PFRON dla pracodawców
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przewiduje wiele form pomocy dla pracodawców, którzy zdecydują się dać zatrudnienie OzN. Jako pracodawca możesz:
- Postarać się o dofinansowanie do wynagrodzenia dla pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności.
- Uzyskać zwrot kosztów zatrudnienia i szkolenia pracowników, którzy będą pomagać niepełnosprawnym pracownikom.
- Otrzymać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby niepełnosprawnej.
- Wystąpić o zwolnienie z wpłat na PFRON.
Pracodawcom, którzy zatrudniają osoby niepełnosprawne, przysługuje ze środków PFRON miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, o ile pracownicy ci znajdują się w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, prowadzonej przez PFRON.
Dofinansowanie do wynagrodzenia
Możliwość otrzymania dofinansowania do wynagrodzenia zależy od kilku czynników. Najistotniejszym jest stopień niepełnosprawności pracownika - to od niego w głównej mierze zależeć będzie kwota dofinansowania. PFRON może dofinansować:
- 1950 zł, jeżeli pracodawca zatrudni osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności.
- 1200 zł w przypadku osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
- 450 zł za zatrudnienie osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Co więcej, kwota dofinansowania może ulec zwiększeniu, jeżeli pracownik posiada orzeczenie: 01-U (upośledzenie umysłowe); 02-P (choroba psychiczna); 04-O (choroby narządu wzroku w stopniu umiarkowanym i znacznym); 06-E (epilepsja); 12-C (całościowe zaburzenia rozwojowe). W takim przypadku do kwoty dofinansowania dodaje się:
- 1200 zł - dla osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (łącznie 3 150 zł).
- 900 zł - dla pracowników o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (łącznie 2 100 zł).
- 600 zł - dla osób z niepełnosprawnościami w stopniu lekkim (łącznie 1 050 zł).
Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na wysokość ewentualnego dofinansowania, jest oczywiście wymiar czasu pracy osoby niepełnosprawnej - punktem wyjściowym jest cały etat, a w przypadku mniejszej części etatu kwotę oblicza się proporcjonalnie.
Zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy
Jeżeli pracodawca chce zatrudnić osobę niepełnosprawną, może wystąpić o zwrot kosztów wyposażenia jej stanowiska pracy. Dzięki temu będzie mógł sfinansować zakup niezbędnych sprzętów (komputera, urządzeń peryferyjnych, krzesła ergonomicznego, a nawet biurka czy regału) w kwocie nieprzekraczającej piętnastokrotności średniego wynagrodzenia. O taki zwrot kosztów może ubiegać się pracodawca, który deklaruje chęć zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na okres minimum 36 miesięcy, oferuje umowę o pracę i uzyska pozytywną opinię PIP.
Korzyści dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne
tags: #zatrudnienie #pracownika #orzeczenie #o #niepelnosprawnosci