Umowa o pracę na czas określony to popularna forma zatrudnienia w Polsce, która jednak podlega pewnym ograniczeniom mającym na celu ochronę stabilności zatrudnienia pracownika. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe zarówno dla pracodawców, jak i pracowników.
Czym jest umowa o pracę na czas określony?
Umowa o pracę na czas określony to rodzaj umowy o pracę, zawartej między pracodawcą a pracownikiem, w której określony jest konkretny termin zakończenia zatrudnienia. To może być na przykład data zakończenia projektu lub powrotu innego pracownika z urlopu. Pracownik na umowie na czas określony ma takie same prawa jak pracownik na umowie na czas nieokreślony, w tym między innymi prawo do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia, zwolnienia lekarskiego, ochrony w czasie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Jedyną różnicą jest to, że umowa o pracę na czas nieokreślony jest bezterminowa, a umowa na czas określony jest zawierana na konkretny okres (np. rok lub dwa lata).
Limity w zawieraniu umów na czas określony
Aby chronić pracownika przed nadużywaniem umów terminowych przez pracodawcę, Kodeks pracy przewiduje limity, które określają maksymalny czas trwania oraz ilość umów o pracę na czas określony, które można zawrzeć z tym samym pracownikiem. Z tym samym pracownikiem można zawrzeć maksymalnie trzy takie umowy, a ich łączny okres nie może przekroczyć 33 miesięcy (czyli 2 lata i 9 miesięcy). Po przekroczeniu limitu kolejna umowa staje się umową na czas nieokreślony, chyba że pracodawca wskaże obiektywne przyczyny uzasadniające wyjątek.
Ograniczenia dotyczą wyłącznie umów zawartych na czas określony. Co dzieje się w przypadku ponownego nawiązania stosunku pracy z tym samym pracodawcą? W przypadku powtórnego podjęcia pracy w tej samej firmie bez znaczenia pozostaje to, jaka przerwa wystąpiła między umowami. Zniesiono zasadę, że limit nalicza się od nowa przy zliczaniu umów na czas określony, gdy przerwa pomiędzy rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej przekroczyła jeden miesiąc. Dlatego, jeżeli pracownik był wcześniej zatrudniony u tego samego pracodawcy na podstawie umowy na czas określony, w przypadku ponownego podjęcia zatrudnienia w tym samym zakładzie pracy po 22 lutego 2016 roku na podstawie umowy na czas określony należałoby sprawdzić, czy nie został już wyczerpany limit czasowy lub ilościowy umowy na czas określony. Jeżeli limity zostały przekroczone, pracodawca powinien zawrzeć z pracownikiem umowę na czas nieokreślony.
Przykład 1. Pracownik był już zatrudniony w firmie X na podstawie umowy na czas określony od 1 marca 2020 roku przez 12 miesięcy. Ponownie został zatrudniony w firmie X od 1 listopada 2025 roku na czas określony. Ile może trwać umowa na czas określony? W takim wypadku pracodawca może zawrzeć kolejną umowę terminową na maksymalnie 21 miesięcy.
Limity czasu trwania i liczby umów są kluczowe dla umów na czas określony. Zgodnie z art. 25¹ Kodeksu pracy, łączny okres zatrudnienia pracownika na podstawie umów na czas określony u tego samego pracodawcy nie może przekraczać 33 miesięcy, a liczba takich umów nie może być większa niż trzy. Jeżeli którykolwiek z tych limitów zostanie przekroczony, umowa z mocy prawa staje się umową na czas nieokreślony.
Przekroczenie limitu czasowego lub ilościowego zatrudnienia terminowego skutkuje automatycznym nawiązaniem umowy o pracę na czas nieokreślony. Również uzgodnienie między stronami w trakcie trwania umowy o pracę na czas określony dłuższego okresu wykonywania umowy uważa się za zawarcie nowej umowy na czas określony wliczonej do obydwu limitów. Efektu takiego nie spowoduje zmiana w trybie porozumienia stron innych warunków umów, np. wysokości wynagrodzenia czy miejsca pracy.
Przykład 2. Pracownik podpisał trzy umowy o pracę na czas określony z tą samą firmą. Każda umowa trwała 6 miesięcy. Nie ma znaczenia, że łączny okres zatrudnienia na podstawie tych umów wyniósł 18 miesięcy. Limit czasowy nie został wykorzystany (zostało 15 z 33 miesięcy), ale limit ilościowy - tak. Umowa o pracę na czas określony trwa 33 miesiące. Jeśli pracodawca zaproponuje pracownikowi drugą umowę o pracę, muszą ją podpisać na czas nieokreślony.
Przykład 3. Twoja pierwsza umowa na czas określony trwała od 1 stycznia do 31 grudnia 2021 roku, druga - od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 roku. Trzecia umowa o pracę na czas określony może obejmować okres od 1 stycznia do 30 września 2023 roku. Jeżeli zostaniesz w stosunku pracy z tą samą firmą, od 1 października 2023 roku będzie Ci się należała umowa o pracę na czas nieokreślony.
Przykład 4. Umowa o pracę na czas określony z firmą A trwała od 1 stycznia do 31 grudnia 2021 roku. Od 1 stycznia 2022 roku pracujesz na podstawie umowy na czas nieokreślony z firmą B. Jeśli zechcesz wrócić do firmy A, podpiszesz nie więcej niż 2 umowy na czas określony, a łączny okres zatrudnienia na ich podstawie nie będzie mógł przekroczyć 21 miesięcy.
Przykład 5. Twój okres próbny w nowej pracy trwał od 1 września do 30 listopada 2022 roku. Od 1 grudnia obowiązuje Cię umowa o pracę na czas określony - na 12 miesięcy, czyli do 30 listopada 2023 roku. Pracodawca może Ci zaproponować kolejną umowę na czas określony - na maksymalnie 21 miesięcy. Wtedy wykorzystacie limit czasowy, więc ewentualną trzecią umowę podpiszecie na czas nieokreślony. Jeśli podpiszesz drugą umowę na kolejne 12 miesięcy, trzecia będzie mogła obowiązywać przez maksymalnie 9 miesięcy. W tym przypadku zużyjecie oba limity - czasowy i ilościowy.
Limity czasowe i ilościowe dla umów na czas określony biegną niezależnie od siebie. Może zatem nastąpić wyczerpanie jednego z nich, mimo że drugi nadal trwa. Przykładowo, pracownik i pracodawca zawarli umowę na czas określony - 48 miesięcy. Z upływem 33 miesiąca nastąpi wyczerpanie limitu czasu trwania umów na czas określone oraz powstaną związane z tym skutki prawne. Co ważne, do limitów wlicza się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia między tymi samymi stronami stosunku pracy.
Zgodnie z art. 25¹ § 4 k.p. podaje, których umów na czas określony nie obejmują powyższe ograniczenia. Przepis podkreśla, że takie umowy muszą zaspokajać rzeczywiste okresowe zapotrzebowanie. Co ważne, art. 251 § 5 k.p. narzuca dodatkowy obowiązek pracodawcy, który zawiera umowę na czas określony ze względu na obiektywne przyczyny leżące po jego stronie. Pracodawca przygotowuje elektroniczną lub pisemną informację ze wskazaniem tych obiektywnych przyczyn i wysyła ją właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. Ponadto art. 251 § 41 k.p. wyłącza spod ograniczeń umowę o pracę na czas określony, która została przedłużona do dnia porodu zgodnie z art. 177 § 3 k.p.
W przypadku umowy na zastępstwo nie obowiązuje ani limit czasowy, ani ilościowy. To oznacza, że firma może podpisać kilka umów na zastępstwo z tym samym pracownikiem, a ich łączny okres może przekraczać 33 miesiące. Określając czas trwania umowy na zastępstwo, należy odnieść się do okresu usprawiedliwionej nieobecności pracownika - bez podawania daty zakończenia umowy. Przepisy nie wymagają podawania imienia i nazwiska zastępowanej osoby.
Do limitów wskazanych w art. 251 § 1 k.p. nie wlicza się umowa o pracę na okres próbny, mimo że jest umową terminową. To oznacza, że aktualnie pracownik może być zatrudniony w tej samej firmie przez nie dłużej niż 36 miesięcy na podstawie umów terminowych. Kiedy zmienią się przepisy dotyczące umów na okres próbny, okres zatrudnienia na podstawie umów terminowych ulegnie wydłużeniu.
Wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony
Umowę o pracę na czas określony może wypowiedzieć zarówno pracodawca, jak i pracownik. W obu przypadkach trzeba przestrzegać okresów wypowiedzenia, zapisanych w umowie. Okres wypowiedzenia umowy na czas określony jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi: 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy; 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony dłużej niż 6 miesięcy; 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Jeśli chcesz wypowiedzieć umowę o pracę na czas określony, musisz to zrobić na piśmie, a dokument przekazać swojemu przełożonemu. Jeśli masz miesięczny lub 3-miesięczny okres wypowiedzenia, czas wypowiedzenia będzie się liczył od początku kolejnego tygodnia. W przypadku 2-tygodniowych okresów wypowiedzenia czas wypowiedzenia liczymy od pierwszej niedzieli następującej po dniu złożenia dokumentu.
Ponadto zmiany w Kodeksie Pracy, które weszły w życie 26 kwietnia 2023, nakazują równe traktowanie pracowników bez względu na rodzaj zawartej umowy. Co to oznacza w praktyce? Otóż jeśli pracodawca będzie chciał wypowiedzieć pracownikowi umowę na czas określony, musi podać przyczynę takiego wypowiedzenia. Ponadto pracodawca musi zawiadomić zakładową organizację związkową o przyczynach rozwiązania umowy. Z kolei pracownik może zwrócić się do sądu pracy, gdy uzna, że rozwiązanie umowy jest nieuzasadnione.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony liczy się na takich samych zasadach jak przy umowie na czas nieokreślony. Obowiązują tu jednolite reguły z art. 32-36 Kodeksu pracy. Długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony zależy od stażu pracy u danego pracodawcy, a nie od czasu, na jaki umowa została zawarta. Oznacza to, że decydujący jest łączny staż pracy pracownika u tego samego pracodawcy, obejmujący również wcześniejsze okresy zatrudnienia.
Jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy, okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie. W przypadku zatrudnienia trwającego co najmniej 6 miesięcy, ale krócej niż 3 lata, okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc. Natomiast po osiągnięciu co najmniej 3 lat zatrudnienia u tego samego pracodawcy okres wypowiedzenia wydłuża się do 3 miesięcy.
Okres wypowiedzenia umowy na czas określony rozpoczyna swój bieg zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu pracy, czyli odpowiednio w sobotę (w przypadku okresów tygodniowych) albo pierwszego dnia miesiąca następującego po złożeniu wypowiedzenia (w przypadku okresów miesięcznych). Strony umowy nie mogą w sposób dowolny skracać ustawowych okresów wypowiedzenia, chyba że Kodeks pracy przewiduje taką możliwość w szczególnych sytuacjach.
Przykład 6. Pracownik pracował w firmie Y w 2009 roku przez 3 lata na podstawie umowy na czas określony, następnie od dnia 1 marca 2025 roku został zatrudniony ponownie w firmie na podstawie umowy na czas określony. Jaki okres wypowiedzenia ma ten pracownik? Pracownik na dzień 1 marca 2025 roku będzie miał 3-miesięczny okres wypowiedzenia, ponieważ do okresu wypowiedzenia będzie zaliczany poprzedni okres zatrudnienia sprzed wprowadzenia zmian.
Umowa o pracę na czas określony a ciąża
Jeśli kobieta, która pracuje na podstawie umowy o pracę na czas określony, zachodzi w ciążę, nie może być zwolniona przez czas trwania ciąży ani podczas urlopu macierzyńskiego. Od 12. tygodnia ciąży pracownica jest chroniona przed wypowiedzeniem umowy o pracę na czas określony aż do czasu porodu. Nie może być także zwolniona w czasie trwania urlopu macierzyńskiego czy wychowawczego.
Jedyny wyjątek, który może powodować zwolnienie pracownicy w ciąży, to upadek przedsiębiorstwa oraz sytuacja, gdy doszło do:
- ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych,
- popełnienia w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
- zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.
Jeżeli umowa o pracę na czas określony ulegałaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zostaje ona z mocy prawa przedłużona do dnia porodu. Przedłużenie następuje automatycznie i nie wymaga podpisywania aneksu ani nowej umowy. Celem tej regulacji jest zapewnienie pracownicy prawa do świadczeń związanych z macierzyństwem, w tym zasiłku macierzyńskiego. Należy również pamiętać, że przedłużenie umowy do dnia porodu nie oznacza jej przekształcenia w umowę na czas nieokreślony. Umowa rozwiązuje się z dniem porodu, a dalsze zatrudnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie nowej umowy.
Umowa o pracę na czas określony a urlop wypoczynkowy
Jeśli jesteś zatrudniony na umowę na czas określony, przysługuje Ci coroczny, nieprzerwany i płatny urlop. Ilość dni urlopowych uzależniona jest od stażu pracy. Osoby, które mają za sobą mniej niż 10 lat pracy, korzystają z 20 dni urlopu wypoczynkowego. Tym, których staż pracy jest dłuższy niż 10 lat, przysługuje 26 dni urlopu.
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony nie wpływa na prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego. Pracownik zatrudniony na czas określony korzysta z urlopu na takich samych zasadach jak pracownik zatrudniony na czas nieokreślony, ponieważ w tym zakresie Kodeks pracy nie przewiduje żadnych różnic.
Prawo do urlopu wypoczynkowego powstaje wraz z nawiązaniem stosunku pracy. W pierwszym roku zatrudnienia pracownik nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia. W kolejnych latach kalendarzowych urlop przysługuje z góry, w pełnym lub proporcjonalnym wymiarze - w zależności od długości trwania umowy w danym roku.
Jeśli umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się przed wykorzystaniem przysługującego urlopu, pracodawca jest zobowiązany do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. W miarę możliwości urlop powinien być jednak wykorzystany w naturze w trakcie trwania umowy, o ile pozwala na to jej długość i organizacja pracy.
Wzór umowy o pracę na czas określony
Umowa o pracę na czas określony powinna zawierać następujące elementy:
- Miejscowość i data zawarcia umowy
- Nazwa i adres pracodawcy, NIP oraz wpis do KRS/CEIDG, dane osoby reprezentującej pracodawcę
- Imię i nazwisko pracownika, adres zamieszkania, PESEL
- Rodzaj pracy
- Miejsce wykonywania pracy
- Wymiar czasu pracy
- Wynagrodzenie (kwota i słownie)
- Inne warunki zatrudnienia
- Informacja o dopuszczalnej liczbie godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy (dotyczy umów w niepełnym wymiarze godzin)
- Przyczyny uzasadniające zawarcie umowy na czas określony (informacja wymagana przez art. 29 § 11 Kodeksu pracy)
- Dzień rozpoczęcia pracy
Trzy zmiany w kodeksie pracy - umowa na czas określony
tags: #na #czas #okreslony #w #razie