Urlop macierzyński w Polsce jest obowiązkowy i płatny. To czas, w którym mama może skupić się na nowej relacji z maluszkiem i regeneracji po porodzie. Po 20 tygodniach może skorzystać z urlopu rodzicielskiego. Ten okres potocznie nazywamy „rocznym” urlopem macierzyńskim.
Podstawa prawna urlopu macierzyńskiego oraz dodatkowego urlopu macierzyńskiego znajduje się przede wszystkim w dziale ósmym ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.).
W 2025 roku urlop macierzyński przysługuje każdej kobiecie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, bez względu na jej rodzaj, czyli: umowę na czas określony, umowę na czas nieokreślony, umowę na okres próbny. Kobiety prowadzące działalność gospodarczą, zatrudnione na umowę zlecenie czy bezrobotne mogą mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego, ale formalnie nie mają prawa do urlopu macierzyńskiego.
Kto jest uprawniony do korzystania z urlopu macierzyńskiego?
Urlop macierzyński przysługuje pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, pracownicy, która urodziła dziecko/dzieci albo przyjęła dziecko/dzieci na wychowanie. W razie zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego prawo do niewykorzystanej części urlopu przysługuje pracownikowi - ojcu dziecka.
Kobiecie, która w trakcie trwania zatrudnienia urodziła dziecko, przysługuje prawo do 20 tygodni urlopu macierzyńskiego. Co ważne, nie może się ona tego prawa zrzec. Zasadniczo, pracownica nie musi składać wniosku o urlop macierzyński, gdyż przysługuje on jej z mocy prawa i rozpoczyna się z dniem porodu. W praktyce, choć należy zaznaczyć, że nie wynika to z żadnego przepisu prawnego, by potwierdzić pracodawcy dzień narodzin dziecka, kobiety przedkładają zaświadczenie ze szpitala potwierdzające datę porodu.
Wymiar urlopu macierzyńskiego
Wymiar urlopu macierzyńskiego uzależniony jest od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie lub przyjętych na wychowanie. Pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego w wymiarze:
- 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie/ przyjęcia dziecka,
- 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie/ jednoczesnego przyjęcia,
- 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie/ jednoczesnego przyjęcia,
- 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie/ jednoczesnego przyjęcia,
- 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie/ jednoczesnego przyjęcia.
Od 2024 roku obowiązują nowe zasady dotyczące urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego (zmiany weszły w życie w kwietniu 2023 roku). Czas urlopu macierzyńskiego nie zmienił się i nadal wynosi:
- 20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
- 31 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
- 33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie;
- 35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
- 37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
67 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga i większej liczby dzieci posiadających zaświadczenie z ustawy „Za życiem”, przy czym urlop w powyższym wymiarze przysługuje łącznie obojgu rodzicom.
Urlop macierzyński przed porodem
Zgodnie z przepisami pracownica ma również prawo do wcześniejszego rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego - do nawet 6 tygodni przed planowaną datą porodu. Urlop macierzyński rozpoczyna się automatycznie w dniu przyjścia dziecka na świat. Co ważne - z części tego urlopu możesz również skorzystać przed porodem (maksymalnie 6 tygodni).
Planując część urlopu wykorzystać przed porodem, powinnaś otrzymać zaświadczenie o urodzeniu dziecka. Możesz również złożyć wniosek u pracodawcy o tzw. urlopu.
Rezygnacja z części urlopu macierzyńskiego na rzecz ojca dziecka
Po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu pracownica może zrezygnować z pozostałej jego części na rzecz pracownika-ojca dziecka. Należy przekazać pracodawcom pisemne wnioski (pracownica składa taki wniosek najpóźniej 7 dni przed powrotem do pracy). Pani Magdalena jest zatrudniona na podstawie umowę o pracę. Dnia 3 lutego 2013 roku urodziła córkę. Przysługuje jej 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, z którego przed porodem wykorzystała już tydzień. Czternaście tygodni po porodzie pani Magdalena decyduje się wrócić do pracy. W tym celu złożyła swojemu pracodawcy wniosek o rezygnację z przysługującego jej urlopu, dołączając do niego zaświadczenie pracodawcy męża, w którym potwierdzony został termin rozpoczęcia przez ojca dziecka urlopu macierzyńskiego, który wskazał on we wniosku o udzielenie urlopu. Mąż pani Magdaleny będzie korzystał z urlopu macierzyńskiego przez okres 5 tygodni.
Dodatkowy urlop macierzyński
Pracownica ma prawo ubiegać się o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który w roku 2013 wynosi: po urodzeniu jednego dziecka - 4 tygodnie, przy ciąży mnogiej - 6 tygodni. Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego może korzystać także pracownik-ojciec wychowujący dziecko. Dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela pracodawca na pisemny wniosek pracownicy/pracownika, zgłoszony nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Dodatkowy urlop macierzyński może być udzielony bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego można łączyć z wykonywaniem pracy na zasadach określonych w kodeksie.
Dodatkowy urlop macierzyński w 2025 roku
Już od 19 marca 2025 w życie wejdą nowe przepisy dla rodziców wcześniaków i dzieci, które po porodzie muszą zostać dłużej w szpitalu. Zarówno mamy, jak i ojcowie będą mogli skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Długość tego urlopu będzie zależała od tego, jak długo dziecko przebywało w szpitalu, w którym tygodniu ciąży się urodziło i jaką miało wagę przy porodzie. Rodzice mogą dostać nawet 15 dodatkowych tygodni urlopu.
Dodatkowy urlop macierzyński obejmie zarówno rodziców biologicznych, adopcyjnych, jak i opiekunów prawnych. Będzie w pełni płatny. W tym czasie zasiłek macierzyński wyniesie 100 proc. podstawy świadczenia.
- Rodzicom wcześniaków urodzonych przed 28. tygodniem ciąży lub ważących mniej niż 1000 g przysługuje dodatkowy tydzień urlopu za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu - do maksymalnie 15 tygodni.
- W przypadku dzieci urodzonych przed 36. tygodniem ciąży lub noworodków, które wymagają leczenia szpitalnego, przysługuje tydzień urlopu za każdy tydzień hospitalizacji - maksymalnie 8 tygodni.
- Przy ciąży mnogiej liczy się waga najlżejszego dziecka oraz czas hospitalizacji dziecka, które było leczone najdłużej.
Urlop macierzyński 2025 - zmiany i nowe przepisy
Projekt ustawy nowelizującej Kodeks pracy przewiduje wydłużenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego (6 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka, 8 tygodni przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka) oraz wprowadzenia tzw. urlopu rodzicielskiego (26 tygodni). Łączny wymiar urlopów wyniesie 1 rok po urodzeniu jednego dziecka, odpowiednio więcej przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie. Z uprawnień tych, zgodnie z zapowiedziami ze strony Rządu, będą mogły skorzystać pracownice, które urodziły dziecko w dniu 1 stycznia 2013 lub później.
Sprawdź, jakie zasady obowiązują w 2025 roku i co dokładnie zmieniło się od marca. Niektóre kobiety będą mogły wnioskować o dłuższy urlop.
Urlop macierzyński 2025: ile płatny?
Podczas urlopu macierzyńskiego rodzic otrzymuje zasiłek macierzyński (ekwiwalent pieniężny). Świadczenie wypłacane jest przez pracodawcę, zleceniodawcę lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Prawo do zasiłku macierzyńskiego mają osoby objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Wysokość zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego będzie wynosić:
- 100 proc., a za okres urlopu rodzicielskiego - 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku;
- w razie złożenia przez pracownicę odpowiedniego wniosku w terminie nie później niż 21 dni po porodzie miesięczny zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosił 81,5 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Zasadniczo, za okres urlopu macierzyńskiego pracownikom przysługuje zasiłek macierzyński. Obecnie zasiłek macierzyński za cały okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru, z kolei za cały okres urlopu rodzicielskiego zasiłek przysługuje w wysokości 70% podstawy wymiaru. Ustawodawca umożliwia pobieranie zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w pełnym wymiarze, z wyłączeniem 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych na wyłączność drugiego rodzica, w uśrednionej wysokości, tj. 81,5% podstawy wymiaru. Jeśli kobieta skorzysta z tej możliwości, a następnie ani jeden dzień zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego nie zostanie wykorzystany w pierwszym roku życia dziecka, zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego przysługiwać będzie w wysokości 70% podstawy wymiaru. W takiej sytuacji na podstawie złożonego wniosku przysługuje jednorazowe wyrównanie zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego do 100% podstawy wymiaru.
Ogólne przepisy stanowią, że aby otrzymać zasiłek macierzyński, kobieta w momencie porodu musi być objęta ubezpieczeniem chorobowym.
Jeżeli prowadzisz działalność rolniczą i jesteś ubezpieczona w KRUS co najmniej od roku, przysługuje ci jednorazowy zasiłek w wysokości 3,5 -krotności podstawowej emerytury, obowiązującej po ostatniej waloryzacji świadczeń. Podstawą do jego przyznania jest złożenie w oddziale KRUS skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka.
Jeżeli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujesz z osobą prowadzącą taką działalność, zasiłek macierzyński przysługuje Ci wyłącznie wtedy, gdy będziesz opłacać dobrowolną składkę na ubezpieczenie chorobowe. W takiej sytuacji nie przysługuje Ci formalny urlop macierzyński lub wychowawczy. Aby otrzymać zasiłek macierzyński, oprócz wymienionych wcześniej dokumentów musisz złożyć do ZUS wypełniony formularz ZUS-3a.
Wysokość zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego będzie wynosić 100 proc., a za okres urlopu rodzicielskiego - 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku; w razie złożenia przez pracownicę odpowiedniego wniosku w terminie nie później niż 21 dni po porodzie miesięczny zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosił 81,5 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Wysokość zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego będzie wynosić 100 proc., a za okres urlopu rodzicielskiego - 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku; w razie złożenia przez pracownicę odpowiedniego wniosku w terminie nie później niż 21 dni po porodzie miesięczny zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosił 81,5 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Jeśli umowa o pracę wygasa w czasie trwania urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, mama traci prawo do jego dalszej części. Nie traci jednak prawa do zasiłku macierzyńskiego, który będzie otrzymywać do końca okresu, który odpowiada temu urlopowi.
Wniosek o urlop macierzyński: dokumenty
Nie musisz składać wniosku o urlop macierzyński - pracodawca ma obowiązek go udzielić i nie może Ci odmówić. Powinnaś jednak poinformować firmę o narodzinach dziecka. Nie musisz robić tego osobiście. Wystarczy, że dostarczysz odpis aktu urodzenia dziecka.
Wniosek o urlop macierzyński będzie potrzebny:
- jeśli chcesz skorzystać z części urlopu macierzyńskiego jeszcze przed porodem,
- jeśli po urlopie macierzyńskim wybierasz się na urlop rodzicielski - wniosek powinnaś złożyć do 21 dni przed jego rozpoczęciem. Możesz też od razu po narodzinach dziecka zadeklarować zamiar wykorzystania obu przysługujących ci płatnych urlopów.
Jeżeli jesteś zatrudniona na podstawie umowy o pracę, która nadal obowiązuje w dniu porodu, sprawa jest względnie prosta. Skontaktuj się ze swoim pracodawcą i zapytaj go o dalsze postępowanie. To 6 tygodni).
Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje obojgu rodzicom. Jego maksymalny wymiar wynosi 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka. Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo lub nie więcej niż w 5 częściach, nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Zarówno za okres urlopu macierzyńskiego, jak i urlopu rodzicielskiego pracownikom przysługuje zasiłek macierzyński.
Czy ojciec dostanie urlop rodzicielski, gdy matka jest bezrobotna? [Praktyczny Poradnik]
Możesz się starać o świadczenia pieniężne.
Urlop ojcowski 2025: ile płatny, jak długi?
Informacja o aktualizacji: opracowanie: Sylwia Dudek (30.04.2013, aktualizacja 21.05.2013) kierunek: prawo, IV rok studiów, seminarzystka z zakresu postępowania administracyjnego. opieka merytoryczna: dr Marzena Szabłowska
tags: #urlop #macierzynski #umed #lodz