Tematem niniejszej pracy jest zatrudnienie na podstawie mianowania w służbie cywilnej. Jest to forma zatrudnienia o charakterze administracyjnoprawnym, przewidziana głównie dla urzędników służby cywilnej. Mianowanie stanowi jeden ze stosunków pracy cechujący się wysoką trwałością zatrudnienia. Zwolnienie mianowanego pracownika jest dopuszczalne tylko w szczególnych sytuacjach. Aby zostać urzędnikiem na podstawie mianowania w brzmieniu wcześniej wspomnianej ustawy należy spełnić ściśle określone wymagania.
Mianowanie, w odróżnieniu od umowy o pracę, ma na celu zapewnienie stabilności zatrudnienia, niezależności politycznej oraz wysokiego profesjonalizmu urzędników, co jest kluczowe dla efektywnego i bezstronnego wykonywania zadań publicznych. Zrozumienie specyfiki tej formy zatrudnienia, jej zalet i potencjalnych wad, jest fundamentalne dla oceny skuteczności systemu służby cywilnej.
Definicja i pojęcie służby cywilnej
Służba cywilna to przede wszystkim ludzie - członkowie korpusu służby cywilnej. Budowa nowoczesnego państwa, wzrost efektywności działania jego organów i przede wszystkim zadowolenie społeczeństwa to najważniejsze cele i zadania, które mają wypełnić członkowie korpusu służby cywilnej. Służba cywilna została ustanowiona w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa. W jej skład wchodzą pracownicy administracji rządowej spełniający ściśle określone warunki.
Większość z nas na tak zadane pytanie z pewnością odpowie - urzędnikiem! Otwierając słownik języka polskiego czytamy, że urzędnikiem jest osoba pracująca w jakimś urzędzie bądź osoba sprawująca jakiś urząd. Co ciekawe, słowo urzędnik nie ma definicji legalnej i nie jest często używane w obowiązujących aktach prawnych. Jednak wyrażenie urzędnik służby cywilnej jest już określeniem prawnym.
Status prawny osób pracujących w siedzibach organów samorządowych reguluje ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. W niniejszej ustawie ustawodawca posługuje się zwrotem pracownik samorządowy zatrudniony na stanowisku urzędniczym. Przykładowo stanowiskiem urzędniczym będzie inspektor wojewódzki, a także kosztorysant, kartograf czy kustosz. Kierując się ściśle treścią ustawy nie powinniśmy nazywać urzędnikiem np. osoby pracującej na stanowisku Sekretarza powiatu, ponieważ zgodnie z formalną definicją jest ona tylko pracownikiem samorządowym. Dobrze jest też zdać sobie sprawę z tego, że w siedzibie danej jednostki samorządowej nie pracują jedynie osoby zasiadające na stanowiskach urzędniczych. Są to także pracownicy obsługi czy osoby zatrudnione na stanowiskach pomocniczych. W urzędzie na szczeblu samorządowym ktoś zatrudniony jako starszy archiwista nie będzie zajmować stanowiska urzędniczego, a jedynie pomocnicze. Formalnie nie możemy nazwać go więc urzędnikiem. Podsumowując, jeśli chcielibyśmy kierować się ściśle terminologią użytą przez ustawodawcę, to osobę pracującą w urzędzie gminy, powiatu czy w urzędzie marszałkowskim powinniśmy nazwać pracownikiem samorządowym. Rozróżnienie to może mieć pewne znaczenie w kontekście personalnym. Do bycia urzędnikiem służby cywilnej prowadzi niełatwa droga. Z drugiej strony nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby osobę pracującą w sektorze administracji samorządowej nazywać urzędnikiem potocznie.
Podstawy prawne zatrudnienia przez mianowanie
Zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, mianowanie jest formą nawiązania stosunku pracy w służbie cywilnej. Aby zostać urzędnikiem mianowanym, kandydat musi spełnić szereg warunków określonych w przepisach prawa. Kandydat na urzędnika państwowego musi być obywatelem polskim, ukończyć osiemnasty rok życia oraz posiadać pełną zdolność do czynności prawnej. Dodatkowo osoba ta musi być nieskazitelnego charakteru, mieć odpowiednie wykształcenie oraz odbytą aplikację administracyjną. Artykuł trzeci nakłada także na kandydata obowiązek posiadania stanu zdrowia umożliwiającego zatrudnienie w danym urzędzie. Stanowisko urzędnika mianowanego powinna obligatoryjnie ukończyć aplikację administracyjną.
Mianowania dokonuje kierownik danego urzędu, po uprzednio wyrażonej przez kandydata zgodzie. Jest to jednostronne oświadczenie woli organu administracji. Przed podjęciem obowiązków służbowych pracownik jest zobligowany do złożenia ślubowania w formie pisemnej. Akt mianowania zawiera elementy, określające stanowisko, czas i miejsce pracy, składniki wynagrodzenia i wysokość wynagrodzenia zasadniczego oraz datę.
Prawa i obowiązki urzędnika mianowanego
Urzędnik mianowany, wobec którego podjęto działania w zakresie stosunku pracy, może wnieść odwołanie w terminie siedmiu dni do kierownika urzędu nadrzędnego nad urzędem zatrudnienia danego urzędnika. Poza szczególnymi wyjątkami określonymi przepisami prawnymi, nie można zwolnić urzędnika mianowanego bez jego wyraźnej zgody. Ta pewność służby umożliwia także zagwarantowanie przez urzędy właściwe wykonywanie powierzonych im zadań.
Urzędnik mianowany ma obowiązek wykonywać prace inną niż określoną w akcie będącym podstawą zatrudnienia, jeżeli zajdzie taka potrzeba, jednakże przez okres nie dłuższy niż trzy miesiące. Czas pracy urzędnika nie może przekraczać ośmiu godzin dziennie i czterdziestu godzin tygodniowo, przyjmując czterotygodniowy okres rozliczeniowy. W przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko danemu pracownikowi, kierownik w ramach swoich uprawnień może zawiesić go w obowiązkach. Okres zawieszenia nie może przekroczyć okresu trzymiesięcznego. W tym czasie urzędnik państwowy otrzymuje wynagrodzenie i inne należne uświadczenia.
Na urzędników państwowych zostały nałożone specyficzne obowiązki, które odróżniają ich od innych pracowników. Obowiązki te uregulowane są przepisami prawa. Należą do nich m.in. obowiązek działania z poszanowaniem godności Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązek dbania o dobre imię służby cywilnej, obowiązek przestrzegania Konstytucji RP oraz pozostałych przepisów prawa, stania na straży autorytetu Rzeczypospolitej Polskiej oraz dążenia do zwiększenia zaufania obywateli do organów państwowych. Podstawową zasadą obowiązującą wszystkich pracowników jest sumienne wykonywanie powierzonych zadań oraz poleceń służbowych. Wprowadzono specyficzne elementy tzw. samokontroli - ustawa przewiduje sytuacje zwolnienie urzędnika przez samego siebie z odpowiedzialności wykonania polecenia. Jest to obowiązek zgłoszenia swojemu przełożonemu wątpliwości, w przypadku, gdy urzędnik uważa, że wydane polecenie i jego wykonanie może godzić w interes społeczny, jest niezgodne z prawem albo też w treści znajdują się pomyłki. Na każdym urzędniku ciąży także obowiązek składania oświadczenia majątkowego w momencie nawiązania stosunku pracy.
Na urzędników państwowych nałożone zostały także pewne zakazy związane z wykonywaniem przez niego pracy na stanowisku urzędnika państwowego.
Przyczyny ustania zatrudnienia mianowanego urzędnika
Ustawa o pracownikach przewiduje trzy szczególne przypadki rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem mianowanym, bez potrzeby wyrażania przez niego zgody. Dodatkowo, rozwiązanie umowy może nastąpić na wniosek urzędnika w trybie wypowiedzenia. W przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko danemu pracownikowi, kierownik w ramach swoich uprawnień może zawiesić go w obowiązkach.
Charakterystyczna cechą stosunku pracy nawiązanej z urzędnikiem mianowanym jest wypłata wynagrodzenia ze środków finansowych pochodzących budżetu państwa w przypadku, gdy umowa została rozwiązana w uwagi na likwidację urzędu lub jego reorganizację. Środki finansowe wypłacane są w okresie nie dłuższym niż sześciomiesięcznym, pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a podjęciem nowego zatrudnienia, lub rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej. W takiej samej sytuacji rozwiązania stosunku pracy, czyli w wyniku likwidacji lub reorganizacji urzędu, osoby które ukończyły 60 lat w przypadku mężczyzn i 55 lat w przypadku kobiet mogą przejść w takiej sytuacji na wcześniejszą emeryturę.
Prywatyzacja 400 spółek Skarbu Państwa? Profesor o pomyśle na SAFE
Odpowiedzialność urzędnika mianowanego
Kwestia odpowiedzialności dyscyplinarnej urzędnika mianowanego regulowana jest zasadami i procedurami wypracowanymi na przestrzeni lat funkcjonowania urzędów i związana jest z wieloletnią tradycją urzędniczą. Obowiązuje zamknięty katalog kar, na pracownika można nałożyć jedynie tę karę, która znajduje się w katalogu kar oraz kary te nie będą podlegać łączeniu. Proces jest dwuinstancyjny: każdy urzędnik, niezadowolony z orzeczenie komisji dyscyplinarnej może odwołać się do organu drugiej instancji.
Kary dyscyplinarne, nałożone przez komisje dyscyplinarne, mogą ulec zatarciu, czyli po spełnieniu pewnych przesłanek uznać ją za niebyłą oraz dokonać jej wykreślenia z akt sprawy. Zatarcie może nastąpić albo z urzędu albo na wniosek. W terminie dwóch lat od momentu uprawomocnienia się orzeczenia karę uznaje się za niebyłą. Wyjątek stanowi kara wydalenia z urzędu. Zatarcie takiej kary może nastąpić jedynie na wniosek pracownika i to dopiero po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia. W pozostałych przypadkach okres dwuletni może ulec skróceniu w przypadku właściwej postawy pracownika po nałożeniu kary.
W odróżnieniu od urzędników zatrudnionych na podstawie mianowania, pracownicy, których stosunek pracy określa umowa, podlegają odpowiedzialności porządkowej. Zarówno urzędnicy mianowani jak i zatrudnieni na podstawie umowy o pracę podlegają odpowiedzialność karnej i cywilnej w sposób identyczny jak reszta obywateli państwa.
tags: #mianowanie #urzednikow #definicja