Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich jest coraz częściej spotykaną umową cywilnoprawną w obrocie gospodarczym. Podpisując ją, przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a potem przeniesienia praw autorskich na zlecającego. Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, która skutkuje powstaniem konkretnej rzeczy, utworu lub wydarzenia. W ramach takiej współpracy wykonawca zobowiązuje się dostarczyć dzieło w określonym terminie, a zamawiający - że mu za to zapłaci.
W tym artykule pokażę Ci wzór umowy o dzieło i przedstawię kluczowe informacje na jej temat. Przeczytasz m.in. czego może dotyczyć umowa o dzieło, jaki podatek od niej zapłacisz oraz czy musisz zgłaszać ją do ZUS-u. Dzięki temu zobaczysz, czy taka forma współpracy Ci się opłaca.
Czym jest umowa o dzieło?
Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, często niesłusznie nazywana „śmieciową” - mimo że dobrze użyta umożliwia sprzedawanie swoich produktów i usług na jasnych zasadach. Strony takiej umowy nazywa się wykonawcą i zamawiającym (rzadziej dziełodawcą i dziełobiorcą). Co istotne - informacji na ten temat nie znajdziesz w Kodeksie pracy, który z zasady reguluje stosunek pracy (czyli stałą pracę świadczoną na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym). Z tego powodu na umowie o dzieło nie przysługują Ci żadne prawa pracownicze. Gdzie zatem szukać informacji? To proste. Umowę o dzieło - podobnie jak inne umowy cywilnoprawne - reguluje Kodeks cywilny:
Art. 627. Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Jednak pamiętaj, że umowa o dzieło musi prowadzić do konkretnego i zindywidualizowanego rezultatu. Ten rezultat może mieć postać:
- materialną - np. obraz, mebel, ubranie, banner reklamowy, rękodzieło
- niematerialną - np. artykuł prasowy, strona internetowa, tekst piosenki, ścieżka dźwiękowa do filmu, wykład na uczelni.
Dlatego umowy o dzieło najczęściej zawierają rzemieślnicy, artyści, freelancerzy i inne osoby pracujące w wolnych zawodach - m.in. dziennikarze, youtuberzy, tłumacze, copywriterzy, wykładowcy czy projektanci stron internetowych. Jeżeli ktoś określa mianem „dzieła” regularnie wykonywaną czynność, która nie prowadzi do konkretnego rezultatu - np. sprzątanie biura trzy razy w tygodniu - jest to niezgodne z prawem. W takim przypadku należy zawrzeć umowę zlecenie lub umowę o pracę na niepełny etat. A jeśli świadczący usługi prowadzi własną działalność gospodarczą, zamiast tego można podpisać z nim umowę B2B.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie
Umowa o dzieło z zasady dotyczy czegoś innego niż umowa zlecenie. I jeśli zamawiasz u kogoś wykonanie dzieła, powinieneś sformułować umowę w taki sposób, by wskazywała na rezultat, a nie czynność. Dlaczego? Ponieważ w ramach umowy o dzieło wykonawca odpowiada za efekt swojej pracy (np. powstanie konkretnej rzeczy), a w przypadku umowy zlecenia - do należytego wykonania określonej czynności, a nie za jej ostateczny rezultat. Oczywiście - w wielu przypadkach istnieje możliwość wybrania typu umowy i innego sformułowania jej treści. Wtedy możesz mieć dylemat, co Ci się bardziej opłaca: umowa o dzieło czy zlecenie? To zależy od Twoich oczekiwań. W przypadku umowy o dzieło zarobisz więcej - bo jedyny koszt, jaki poniesiesz, to zaliczka na podatek dochodowy. Zamawiający również nie poniesie kosztów. Z kolei na umowie zlecenia od kwoty brutto będziesz musiał dodatkowo odprowadzić składkę emerytalną, rentową i zdrowotną. Dzięki temu będziesz ubezpieczony, ale w portfelu zostanie Ci nawet kilkaset złotych mniej.
Wypowiedzenie umowy o dzieło
Wykonawca może rozwiązać umowę o dzieło w kilku przypadkach. Do najpopularniejszych należą:
- jego niezdolność do pracy
- nieprzewidziane zmiany, wskutek których chce on otrzymać większe wynagrodzenie, a zamawiający się na to nie zgadza
- jeśli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, którego nie da się wyegzekwować.
Z kolei zamawiający może wypowiedzieć umowę o dzieło, jeżeli:
- wykonawca spóźnia się z jego oddaniem
- dzieło jest wykonane wadliwie albo sprzecznie z umową
- wykonawca nie prowadzi prac zgodnie z ustalonym wcześniej harmonogramem.
Umowa o dzieło - podatek i składki ZUS
Umowa o dzieło cechuje się najniższymi kosztami zatrudnienia. Przede wszystkim dlatego, że nie podlega składkom na ubezpieczenie ZUS - chyba że zawarłeś ją ze swoim pracownikiem (o czym później). Jednak od umowy o dzieło należy odprowadzić podatek, którego wysokość zależy m.in. od kwoty wynagrodzenia brutto podanej w umowie.
Podatek od umowy o dzieło
Jeśli Twoje wynagrodzenie na umowach o dzieło wynosi do 200 zł brutto w danym miesiącu i nie jesteś pracownikiem zamawiającego, obowiązuje Cię tzw. podatek zryczałtowany w wysokości 12% przychodu. Dochodu z takich umów nie łączy się potem z innymi dochodami - co oznacza, że nie musisz wykazywać jej w zeznaniu PIT. W pozostałych przypadkach bierze się pod uwagę sumę wszystkich Twoich dochodów z różnych umów na zasadach ogólnych w ciągu roku kalendarzowego. A sam podatek za dany rok wylicza się według skali podatkowej. zł. W zwykłej umowie o dzieło koszty uzyskania przychodu wynoszą 20%. A jeśli w treści umowy znalazł się zapis o przeniesieniu praw autorskich, te koszty wzrastają do 50% (co jednocześnie oznacza niższy podatek). Podatek od umowy o dzieło odprowadza zamawiający.
Umowa o dzieło a ZUS
Jak już wspomniałam - umowy o dzieło nie zgłasza się do ZUS. Od tej umowy nie odprowadza się bowiem ani obowiązkowych, ani dobrowolnych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne - chyba że zawierasz ją ze swoim pracownikiem.
Umowa o dzieło z własnym pracownikiem
Jeśli zatrudniasz kogoś na umowie o pracę, ale jednocześnie zlecasz mu dodatkowe zadanie na umowę o dzieło, to dodatkowe wynagrodzenie z tego tytułu musisz doliczyć do wypłacanego mu pensji. Jednocześnie odprowadzisz podatek od obu tych kwot.
Rachunek do umowy o dzieło
Jeśli wykonujesz dzieło zamówione przez firmę - a nie osobę prywatną - powinieneś rozliczyć się za pomocą rachunku. Taki dokument powinien zawierać:
- datę podpisania umowy (i ewentualnie numer druku)
- dane firmy zlecającej dzieło
- dane wykonawcy
- kwotę wynagrodzenia brutto
- informację o opodatkowaniu
- informację o terminie i sposobie zapłaty (opcjonalnie).
Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich
Jeżeli strony umowy o dzieło wyrażą taką chęć, można zawrzeć w niej zapisy o przeniesieniu praw autorskich. Wówczas zamawiający zyskuje m.in.:
- prawa majątkowe do dzieła
- możliwość swobodnego korzystania z dzieła
- uprawnienie do tłumaczenia utworu
- uprawnienie do przerabiania dzieła.
Żeby to było możliwe, w treści umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich powinny znaleźć się wszystkie przypadki i sposoby wykorzystania dzieła, nazywane polami eksploatacji utworu. A co zyskuje autor dzieła? Po przeniesieniu praw autorskich wykonawca zapłaci niższy podatek. Wówczas koszty uzyskania przychodu wyniosą go 50% - i dopiero od połowy swojego wynagrodzenia autor dzieła zapłaci zaliczkę na podatek dochodowy. Taki układ nie zawsze jest korzystny dla obu stron umowy. Bo owszem - twórca jednorazowo zapłaci niższy podatek, ale to zamawiający będzie mógł zarabiać na dziele wielokrotnie.
Zgodnie z dyspozycją art. 52 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli umowa nie zastrzega inaczej, przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych do utworu. Aby zamawiający mógł swobodnie korzystać z dzieła, dobre dla niego będzie zawarcie w umowie zapisów o przeniesieniu praw autorskich. Warto przy tym podkreślić, że przeniesienie praw autorskich jest bardziej korzystne aniżeli nabycie licencji, która upoważnia jedynie do korzystania z dzieła (np. wzór matrycy, hasła). Zatem niezbędne jest precyzyjne określenie w umowie, że zamawiający nabywa autorskie prawa majątkowe i prawa zależne do utworu (dzieła). Przez prawa zależne należy rozumieć uprawnienie np. do tłumaczenia utworu i jego przerabiania.
Zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy zapisy o przeniesieniu praw autorskich powinny obejmować pola eksploatacji wyraźnie w umowie wymienione. Na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez pola eksploatacji rozumie się poszczególne sposoby korzystania z utworu (dzieła). Przykładowy katalog pól eksploatacji został zawarty w art. 50 ustawy.
Wyjaśnienie dozwolonego użytku
Umowa o dzieło - stawka brutto i netto [+ Kalkulator]
W przypadku umów o dzieło nie obowiązuje minimalna krajowa stawka brutto. Na wykonaniu dzieła zarobisz więc tyle, na ile umówisz się z zamawiającym minus podatek. To wynagrodzenie nie musi być jednak sztywno ustalone. Wówczas stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego:
Art. 628. § 1. Wysokość wynagrodzenia za wykonanie dzieła można określić przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. Jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia ani nie wskazały podstaw do jego ustalenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie. § 2. Przepisy dotyczące sprzedaży według cen sztywnych, maksymalnych, minimalnych i wynikowych stosuje się odpowiednio.
Ponadto jeśli strony umowy określiły zapłatę na podstawie przewidywanych kosztów planowanych prac - czyli tzw. wynagrodzenie kosztorysowe - a do czasu wykonania dzieła zmienią się ceny materiałów i usług, każda strona może zażądać zmian co do umówionej stawki.
Umowa o dzieło - kalkulator
Chcesz policzyć, ile faktycznie zarobisz na umowie o dzieło? Możesz to sprawdzić za darmo w internecie. Oto przykładowe kalkulatory wynagrodzeń na umowach o dzieło:
- gofin.pl
- poradnikprzedsiebiorcy.pl
- wynagrodzenia.pl
- portalfk.pl
- infor.pl
Elementy umowy o dzieło
Umowa o dzieło powinna zawierać następujące elementy:
1. Strony umowy
Stronami umowy są zamawiający oraz przyjmujący zamówienie. W wypadku osób fizycznych konieczne będzie podanie takich danych, jak: ich imiona, nazwiska, daty urodzenia, adres zamieszkania, numer ewidencyjny dokumentów tożsamości (dowód osobisty, paszport, ważna legitymacja studencka), opcjonalnie PESEL. W razie prowadzenia działalności gospodarczej może być zawarty NIP strony. Jeżeli wśród stron umowy występuje osoba prawna, konieczne będzie podanie adresu jej siedziby, numeru wpisu do KRS, NIP oraz osobę uprawnioną do reprezentacji. W przypadku, gdy wykonawca jest przedsiębiorcą, zamawiającym osoba fizyczna, a dzieło rzeczą ruchomą, która została zamówiona w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą, do umowy stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. Wówczas mamy do czynienia ze stosunkiem obligacyjnym pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem.
2. Przedmiot umowy
Umowa o dzieło powinna być opisana w sposób wyczerpujący. Warto by opis zawierał szczegółowe postanowienia w zakresie jego wykonania.
3. Wynagrodzenie
Wynagrodzenie wykonawcy może być określone na zasadzie ryczałtu (sztywna kwota) lub w postaci kosztorysowej. Wówczas za punkt odniesienia należy przyjąć spis prac, które wykonawca będzie musiał wykonać, by uzyskać pożądany przez zamawiającego rezultat. Korzystnym dla wykonawcy rozwiązaniem będzie zamieszczenie postanowienia o tym, że wynagrodzenie będzie wypłacane na poszczególnych etapach realizacji dzieła. Brak umieszczenia terminu płatności w umowie nie pozbawia wykonawcy prawa do wynagrodzenia. Powinno być ono wówczas wypłacone w momencie oddania wykonanego dzieła.
4. Termin wykonania dzieła
Przepisy Kodeksu cywilnego nie regulują kwestii tej materii w sposób konkretny. W obrocie gospodarczym umowy o dzieło są zazwyczaj zawierane na pewien określony czas.
5. Moment przejścia praw autorskich oraz pola ich eksploatacji
Momentem przeniesienia praw autorskich w praktyce jest zwykle:
- dzień otrzymania wynagrodzenia,
- dzień dostarczenia dzieła,
- dzień przyjęcia dzieła przez zamawiającego,
- dzień powstania dzieła.
Podane powyżej sytuacje mają charakter przykładowy. W umowie powinien zostać zawarty konkretny zapis, w którym momencie dojdzie do przeniesienia praw autorskich. Natomiast przy określaniu pola eksploatacji należy wskazać rzeczowy zakres wykorzystania dzieła. Decyduje to o przeniesieniu prawa autorskiego w ogóle oraz jest ważne z uwagi na to, że za korzystanie z utworu na każdym z odrębnych pól eksploatacji twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie.
6. Inne postanowienia
Strony w zasadzie mogą swobodnie kształtować umowę o dzieło poprzez dodanie odpowiednich postanowień związanych z wykonaniem dzieła, np. odnośnie do dostarczenia materiałów, odpowiedzialności za ich transport, ewentualnych zaliczek, kary umowne, zlecanie wykonania dzieła osobom trzecim, odszkodowania.
Wyjaśnienie dozwolonego użytku
Odpowiedzialność w umowie o dzieło
Przyjmujący zamówienie ponosi zasadniczo odpowiedzialność w sposób pełny za rezultat swojej pracy. Gdy umowa o dzieło wykonywana jest wadliwie lub w sposób sprzeczny z umową, zamawiający może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonywanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy. By móc skorzystać z tego prawa, zamawiający musi wcześniej wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania oraz wyznaczyć mu stosowny termin. Jeżeli upłynie on bezskutecznie - zamawiający może skorzystać z wyżej opisanego uprawnienia. Odpowiedzialność wykonawcy kształtuje się w ten sposób, że ponosi ją z tytułu rękojmi za wady. Oznacza to, że jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia. Stosowny termin jest wyznaczany również wykonawcy - po jego bezskutecznym upływie zamawiający nie przyjmie naprawy. Z kolei przyjmujący zamówienie może odmówić naprawy, jeżeli ta wymagałaby nadmiernych kosztów. Jeśli wad nie da się usunąć w terminie lub są na tyle poważne, że nie da się ich usunąć w ogóle, zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło, lecz tylko wtedy, gdy wady są istotne. W razie wystąpienia wad nieistotnych, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia.
W praktyce, dodatkowym zabezpieczeniem interesów dla zamawiającego będzie oświadczenie o posiadanych umiejętnościach przez przyjmującego zamówienie, które umożliwią mu realizację dzieła. Stosowna klauzula może okazać się pomocna przy ewentualnym postępowaniu odszkodowawczym.
Odstąpienie od umowy o dzieło
Generalnie zamawiający może odstąpić od umowy w każdym momencie zanim dzieło zostanie ukończone. Zgodnie z brzmieniem art. 644 Kodeksu cywilnego w takiej sytuacji musi jedynie zapłacić wykonawcy umówione wynagrodzenie, które będzie pomniejszone o to, co wykonawca zaoszczędził z powodu niewykonania dzieła. Ponadto, jeżeli przyjmujący zamówienie spóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w umówionym czasie, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Zamawiający może także odstąpić od umowy w wypadku wykonywania dzieła w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, po bezskutecznym upływie wyznaczonego odpowiedniego terminu do wykonania poprawek.
Zlecający wykonanie dzieła może również odstąpić od umowy przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:
- dzieło ma istotne wady,
- zamawiający wyznaczył przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin do naprawy,
- naprawa nie została wykonana w wyznaczonym terminie;
- albo dzieło ma istotne wady oraz
- wad nie da się usunąć.
Niewystąpienie którejkolwiek przesłanki w obu podanych przypadkach niweluje możliwość rozwiązania umowy w danym trybie.
Wykonawca także może odstąpić od zawartej umowy. Jednakże jego swoboda w tym zakresie została ograniczona. Przede wszystkim może skorzystać z tego uprawnienia, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a taka kooperacja nie występuje.
tags: #umowa #o #dzielo #z #prawami #autorskimi