Wypłata wynagrodzenia jest obowiązkiem pracodawcy. Wysokość pensji powinna być ustalana na początku współpracy i uzależniona między innymi od rodzaju stanowiska, kwalifikacji pracownika i wymiaru czasu pracy.
Minimalne wynagrodzenie w 2025 roku
Twoje wynagrodzenie określone w umowie o pracę nie może być niższe od wysokości minimalnej krajowej. Od 1 stycznia 2025 roku obowiązuje nowe minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze etatu - wynosi ono 4666 zł brutto, a minimalna stawka godzinowa to 30,50 zł brutto. Te wartości są punktem odniesienia przy wielu obliczeniach związanych z wynagrodzeniem - np. przy dodatkach i odprawach.
Kiedy obniżenie pensji pracownika jest zgodne z prawem?
Wszelkie kwestie związane z ustalaniem wysokości pensji regulują odpowiednie przepisy Kodeksu pracy. Obniżenie wynagrodzenia, zgodnie z zawartymi w tym dokumencie zasadami, jest możliwe, gdy:
- Pracownik przejmuje inne (mniej odpowiedzialne) obowiązki lub zostaje przeniesiony na niższe stanowisko w pracowniczej hierarchii. Dochodzi wówczas do zmiany warunków zatrudnienia w drodze wypowiedzenia zmieniającego lub porozumienia stron.
- Firma przechodzi trudności finansowe i decyduje się zawrzeć porozumienie zbiorowe (np. z udziałem związków zawodowych).
Ostatnia z wymienionych sytuacji, w których może nastąpić obniżenie pensji pracownika, w dobie kryzysu gospodarczego oraz utrzymującej się inflacji dotyka sporo firm. Jeśli pracodawca planuje zmniejszyć wynagrodzenie, musi dopełnić kilku formalności, o których przeczytasz w dalszej części artykułu.
Formalności związane z obniżeniem wynagrodzenia pracownika
Aby pracodawca mógł obniżyć Ci pensję, powinien albo zaproponować Ci zawarcie porozumienia stron, czyli obniżenie wynagrodzenia aneksem do umowy, albo zastosować tzw. wypowiedzenie zmieniające. To drugie rozwiązanie wiąże się z koniecznością dopełnienia kilku formalności.
Aby wypowiedzenie warunków pracy lub płacy mogło zostać uznane za dokonane, zmiany muszą być przedstawione na piśmie. Co ważne, masz prawo nie zaakceptować przedstawionej przez przełożonego propozycji.
Wypowiedzenie warunków pracy i płacy powinno zawierać:
- Wypowiedzenie starych i zaproponowanie nowych warunków.
- Pouczenie pracownika o przysługującym mu prawie do odmowy przyjęcia zaproponowanych warunków oraz terminie złożenia stosownego oświadczenia (do upływu połowy okresu wypowiedzenia).
- Pouczenie o możliwości odwołania od wypowiedzenia zmieniającego do sądu pracy w terminie 21 dni od daty jego otrzymania.
Podstawę prawną w przypadku wypowiadania warunków umów stanowi art. 42 Kodeksu pracy.
Co się stanie, jeśli nie zgodzisz się na obniżkę pensji?
Jeśli nie zaakceptujesz nowych warunków zaproponowanych w ramach wypowiedzenia zmieniającego, masz prawo złożyć oświadczenie o odmowie ich przyjęcia. W takiej sytuacji umowa o pracę rozwiąże się wraz z upływem okresu wypowiedzenia - na zasadach ogólnych. Jako tytuł rozwiązania stosunku pracy zostanie wskazane wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę.
Do dnia rozwiązania umowy, a więc aż do końca okresu wypowiedzenia, pracownik otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze na dotychczasowych warunkach - obniżka nie obowiązuje bowiem, dopóki nowa umowa nie wejdzie w życie.
Kiedy obniżenie pensji jest niezgodne z prawem?
O ile trudna sytuacja finansowa firmy jest powodem do obniżenia pensji, o tyle działanie to nie może wynikać z negatywnej oceny Twojej pracy. Pracodawcy nie wolno stosować kar polegających na obniżaniu wynagrodzenia, ponieważ jest to niezgodne z prawem. Jeśli szef nie jest zadowolony z Twojej pracy, może zastosować upomnienia, przeprowadzić rozmowy, a jeśli one nie poskutkują - wręczyć Ci wypowiedzenie.
Osobno rozpatrywane jest potencjalne obniżenie wynagrodzenia w okresie ochronnym przed osiągnięciem wieku emerytalnego (ostatnie 4 lata). Taka zmiana jest możliwa wyłącznie na mocy zawartego porozumienia stron, które wymaga zgodnego oświadczenia woli obu stron umowy o pracę.
Niedopuszczalne jest zarówno obniżenie wynagrodzenia bez zgody pracownika, jak i bez zachowania formy pisemnej lub z naruszeniem terminów. Jeśli dojdzie do nieprawidłowej obniżki, warto skonsultować sytuację z Państwową Inspekcją Pracy bądź prawnikiem.
Wynagrodzenie postojowe - nie myl z obniżką
W przypadku przestoju w pracy (np. brak zamówień, awaria), pracodawca może wypłacać tzw. wynagrodzenie postojowe - niższe od regularnego, ale nie niższe niż stawka minimalna. To inny mechanizm niż obniżka wysokości wynagrodzenia, regulowany osobno w Kodeksie pracy.
Płatność godzinowa czy pensja | Zalety i wady
Potrącenia z wynagrodzenia - co wolno pracodawcy?
Niektóre sytuacje uprawniają pracodawcę do jednorazowego obniżenia wypłaty - bez konieczności zmieniania umowy. Takie działanie nazywane jest potrąceniem z wynagrodzenia i jest możliwe tylko w określonych przypadkach, które wskazuje art. 87 Kodeksu pracy.
Pracodawca może dokonywać potrąceń z pensji, nie prosząc pracownika o zgodę. Istotna jest kolejność odliczania poszczególnych sum. Świadczenia alimentacyjne mają pierwszeństwo względem kar finansowych.
Przykłady dopuszczalnych potrąceń
- Alimenty - potrącenia mogą sięgnąć maks. 3/5 wynagrodzenia netto, bez ograniczeń kwotowych.
- Inne długi (np. opłaty, rachunki) - do 1/2 wynagrodzenia netto, po interwencji komornika u pracodawcy.
- Zaliczki wypłacone pracownikowi - również do wysokości połowy wynagrodzenia.
- Pieniężne kary porządkowe - np. za naruszenie obowiązku trzeźwości, nieprzestrzeganie zasad BHP lub opuszczenie stanowiska pracy bez usprawiedliwienia.
W przypadku pełnego etatu funkcjonuje tzw. kwota wolna od potrąceń - poniżej tej sumy potrącenia co do zasady nie są możliwe (z wyjątkiem alimentów).
Do innych potrąceń (np. składek na prywatne ubezpieczenie zdrowotne lub kartę sportową) potrzebna jest pisemna zgoda pracownika.
Naruszenie czasu pracy jako podstawa do obniżenia wynagrodzenia
Jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych jest przestrzeganie czasu pracy. Punktualne rozpoczynanie wykonywania obowiązków jest ważne w siedzibie firmy oraz poza nią. Pracodawca ma prawo obniżyć wynagrodzenie lub żądać odpracowania opuszczonych godzin od osoby, która spóźnia się do pracy lub wychodzi wcześniej. Poza tym pracownik, który ignoruje czas pracy obowiązujący w danym zakładzie, może otrzymać karę porządkową, tj. upomnienie, naganę, karę finansową, a w ostateczności - zwolnienie dyscyplinarne.
Umowa zlecenie a wynagrodzenie
Umowa zlecenie jest popularną formą współpracy, często mającą na celu zastąpienie umowy o pracę, co z definicji jest błędne i niezgodne z przepisami. Umowa zlecenie zalicza się do grona umów cywilnoprawnych, których szczegółowa charakterystyka została zawarta w przepisach Kodeksu cywilnego. Umowa zlecenie podpisywana jest przez strony, tj. zleceniodawcę oraz zleceniobiorcę, na określony czas, a jej celem jest wykonanie konkretnej usługi w należyty, staranny sposób.
Przepisy zakładają możliwość podpisania nieodpłatnej umowy zlecenia lub umowy zlecenia z określoną stawką. Od 1 stycznia 2017 roku w życie weszły przepisy ustanawiające funkcjonowanie minimalnej stawki godzinowej przy umowach zleceniach. Przepisy te są wiążące i nawet wola zleceniobiorcy nie może doprowadzić do wynagrodzenia zleceniobiorcy na warunkach gorszych niż ustawa przewiduje. Wysokość tej stawki jest powiązana z wysokością minimalnej płacy z tytułu umowy o pracę i ma rosnąć razem z nią.
Minimalna stawka godzinowa w 2025 r. wynosi przez cały rok 30,50 zł. Niewywiązywanie się z zapisów dotyczących minimalnej stawki godzinowej w przypadku umów zleceń oraz o świadczenie usług może skutkować dla osoby odpowiedzialnej karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 2000 zł. Sprawa taka może zostać również skierowana do sądu, który w toku postępowania może wymierzyć maksymalną karę 30 000 zł.
Kolejną zmianą powiązaną z wprowadzeniem minimalnej stawki godzinowej jest konieczność ewidencjonowania godzin pracy zleceniobiorcy. Ma to na celu udokumentowanie stosowania minimalnej stawki godzinowej, szczególnie w przypadku umów, w których nie ma określonej stawki godzinowej, a jest na przykład kwota za całość wykonanego zlecenia.
Wypłata z tytułu umowy zlecenia
Umowa zlecenie regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego. Regulacje te nie przewidują częstotliwości wypłat innej niż zostanie to zapisane w samej umowie. Jednak po zmianach wypłata z tytułu umowy zlecenia zawartej na okres dłuższy niż jeden miesiąc powinna zostać dokonana przynajmniej raz w miesiącu.
W przypadku umów zawieranych na okres dłuższy niż jeden miesiąc wypłata z tytułu umowy zlecenia musi mieć miejsce co najmniej raz w miesiącu.
Przykład: Pani Anna wykonuje usługi krawieckie na podstawie umowy zlecenia. Aktualnie umowa zleceniobiorcy obejmuje okres od 15 lipca do 31 sierpnia 2025 roku. Kiedy pani Anna powinna otrzymać swoje wynagrodzenie? Zgodnie z obowiązującymi przepisami zleceniobiorca, z którym podpisano umowę dłuższą niż na okres 1 miesiąca, ma prawo do otrzymania wynagrodzenia w każdym miesiącu świadczenia usług. Dlatego najbezpieczniej jest, aby pierwsza wypłata z tytułu umowy zlecenia nastąpiła do 31 lipca, a kolejna do 31 sierpnia 2025 roku.
Wypłata z tytułu umowy zlecenia, gdy nie doszło do świadczenia usług: Jak zostało już określone powyżej, zleceniodawca zobowiązany jest do dokonywania wypłat zleceniobiorcy zatrudnionemu na okres dłuższy niż miesiąc w każdym miesiącu pracy. Jednak co w przypadku, gdy w danym okresie zleceniobiorca nie świadczył swoich usług? W takiej sytuacji zleceniodawca może żądać złożenia oświadczenia przez zleceniobiorcę o nieprzepracowaniu ani jednej godziny w danym miesiącu.
Zleceniobiorca ma prawo do otrzymywania wynagrodzenia za wykonywane usługi regularnie, jako że umowy, jakie podpisuje ze swoim zleceniodawcą, opiewają na okres dłuższy niż 1 miesiąc.
Co możesz zrobić jako pracownik?
Zawsze czytaj uważnie aneksy i wypowiedzenia - masz prawo nie zgodzić się na nowe warunki.
Sprawdzaj, czy potrącenia z pensji są zgodne z przepisami i limitami.
W razie wątpliwości zgłoś się do PIP, zakładowej organizacji związkowej lub radcy prawnego i nie bój się dochodzić swoich praw.
Zmniejszenie pensji może być legalne, ale tylko pod warunkiem przestrzegania jasno określonych zasad. Znajomość swoich praw to najlepsza ochrona przed nieuczciwym traktowaniem.
tags: #kiedy #zmniejsza #sie #wynagrodzenie #przy #zleceniu