Zjawisko przemocy rówieśniczej, znane jako bullying, jest coraz bardziej powszechne w szkołach wśród dzieci i młodzieży. Niestety, takie zachowania często obserwowane są również wśród osób dorosłych. Bullying czy cyberbullying to pojęcia znane na pewno każdemu współczesnemu człowiekowi. Bullying to słowo zaczerpnięte z języka angielskiego, które w polskim tłumaczeniu oznacza przemoc, zastraszanie, znęcanie się, prześladowanie czy nękanie. Na początku pojęcie bullyingu odnosiło się ogólnie do zjawiska przemocy czy mobbingu, natomiast obecnie coraz częściej to, czym jest bullying, kierowane jest do określenia przemocy rówieśniczej wśród dzieci i młodzieży, nie tylko w szkole, ale również poza nią.
Mobbing, a bullying - odchodzi się już od stosowania pojęcia bullying w pracy, ponieważ wszelkie zachowania i działania przemocowe podejmowane w środowisku pracy określane są mianem mobbingu, jak też opisują nieco inne formy zachowań. Bullying rozumiany może być zarówno jako przemoc psychiczna czy fizyczna, a także dotyczyć może każdej grupy wiekowej, bez względu na płeć czy wykształcenie. Przemoc w bullyingu może być definiowana jako chęć znęcania się nad drugą osobą, ale również jako forma narażania jej na rozmaite sytuacje, które mogą być dla niej niebezpieczne czy też mogą powodować w niej stan napięcia lub strachu. Bullying najczęściej kojarzony jest ze specyficzną formą przemocy słownej czy psychicznej, choć nie tylko w takich formach jest on przejawiany.
Wymienić możemy aż trzy główne cechy, które pozwalają nam agresywną sytuację zakwalifikować do kategorii bullyingu:
- Pojawia się intencja, w której ofiara danego aktu przemocy działa celowo, z chęcią wyrządzenia drugiej osobie krzywdy.
- Przemocowe działania stają się powtarzalne - sprawca przemocy stosuje swoje działania długotrwale wobec tej samej osoby.
- Widać znaczącą nierówność pomiędzy sprawcą przemocy, a ofiarą - sprawca dysponuje zawsze większą, szeroko rozumianą siłą i jest można rzecz “nad” ofiarą.
Niestety doniesienia z ostatnich lat dowodzą temu, że zauważono istotny wzrost sytuacji związanych z nękaniem wśród dzieci i młodzieży szkolnej. Co więcej, wzrost stosowanego bullyingu wpływa bardzo negatywnie na życie młodych osób.
Rodzaje bullyingu
Czym jest bullying dokładnie? Jakie formy zachowań i działań mogą być rozumiane jako bullying? Literatura wymienia oczywiście rodzaje bullyingu, które pozwalają na rozróżnienie różnych jego form i przejawów. W pierwszej kolejności możemy wskazać dwie kategorie tego zjawiska, czyli przejawy fizyczne bullyingu. Wśród nich znajdziemy przede wszystkim wszelkie akty przemocy skoncentrowane wokół przemocy cielesnej, naruszającej naszą nietykalność czy zagrażającej naszemu życiu i zdrowiu.
Oprócz tego coraz częściej pojawiającą się jest przemoc psychiczna, której nie widać. Bardzo łatwo więc ją ukryć, ponieważ o jej znamionach wie jedynie ofiara. Tutaj wachlarz takiej przemocy jest bardzo szeroki i różnorodny. Oprócz tego wymienić możemy również bullying bezpośredni, który jest stosowany bezpośrednio przez sprawcę oraz bullying pośredni, gdzie sprawca poprzez inne osoby wykonuje swoje akty przemocy.
Cyberbullying co to? - coraz częściej akty przemocy przenoszone są do sieci. Mogą koncentrować się wokół takich działań jak obraźliwe komentarze w mediach społecznościowych, wrzucanie upokarzających zdjęć czy filmów, na których jest ofiara oraz szeroko pojęty hejt.
Bullying werbalny/agresja słowna
- Wyzywanie
- Wyśmiewanie
- Obrażanie
- Przeklinanie
- Obraźliwe żartowanie
- Używanie upokarzających ksywek i pseudonimów
Bullying fizyczny
- Kopanie
- Popychanie
- Bicie
- Szczypanie
- Przypalanie
- Krzywdzenie ostrymi narzędziami
- Okradanie lub zniszczenie rzeczy
- Rzucanie przedmiotami
Bullying psychiczny/socjalny
- Poniżanie
- Wyśmiewanie na forum grupy
- Szantażowanie
- Zastraszanie
- Izolowanie
- Upokarzanie
- Ignorowanie
- Rozsiewanie plotek
- Pogardzanie
- Grożenie
- Dyskryminowanie
- Terroryzowanie
- Tyranizowanie
W niektórych przypadkach bullying może również występować w postaci aktów przemocy na tle seksualnym. Zdarza się to wśród starszej młodzieży, która stosuje takie działania jak zmuszanie, nadużywanie, nękanie czy też stosowanie wielu seksualnych insynuacji wobec danej osoby - ofiary bullyingu.
Przyczyny i charakterystyka sprawcy oraz ofiary bullyingu w szkole
Bullying w szkole - charakterystyka sprawcy i ofiary. Przyczyny i konsekwencje bullyingu są nierzadko związane z wieloma problemami psychicznymi. Jeśli dziecko stosuje przemoc w szkole, to znaczy, że w ten sposób odreagowuje coś, z czym sobie nie radzi, przykładowo w domu. Sprawcy bullyingu bardzo często są świadomi swoich działań i tego, że konsekwencje psychologiczne bullyingu dla ofiary mogą być bardzo negatywne w skutkach. Jednakże prześladowca bardzo często poprzez takie zachowanie zyskuje popularność w danej grupie i staje się niejako liderem “szajki” stosującej przemoc w szkole. Dodatkowo, stosowanie przemocy rówieśniczej z czasem daje mu poczucie pewnej mocy i wewnętrznie napędza do dalszych działań.
Przyczyny bullyingu bardzo często mogą wynikać z przemocy domowej, jaka jest stosowana w domu. Sprawca bullyingu to nierzadko osoba, która ma problemy wewnętrzne, czuje się mało wartościowa, wbrew pozorom ma niską samoocenę i czuje się niewystarczająca. Boryka się z samotnością, wewnętrznym cierpieniem czy brakiem akceptacji, zaczyna w szkole stosować wobec swoich ofiar to, czego sama już doświadczyła. Sprawcy bullyingu to często dzieci czy młodzież pochodzące z domów, w których występują zaburzone relacje, brak rozmów, okazywania uczuć czy uwagi. Dominacja i zyskanie uznanie pozwala zapanować im nad własnymi problemami. Często przyczyny bullyingu u sprawcy to niezrozumienie otoczenia, trudności z nawiązywaniem zdrowych relacji czy wyraz wewnętrznego buntu. Agresja staje się więc niejako sposobem na radzenie sobie z własnymi frustracjami, złością, a nierzadko też z lękiem, strachem, smutkiem, odrzuceniem czy bezsilnością. Warto jednak pamiętać o tym, że agresor czy sprawca bullyingu istnieje tak długo, jak istnieć będzie ofiara. Bez ofiary nie ma agresora.
Bullying w szkole stosowany jest najczęściej wobec osób, które w jakiś sposób są inne od reszty grupy czy też wyróżniają się. Tutaj możemy zarówno wymienić ofiary bullyingu, które odznaczają się dobrymi stopniami, talentami czy umiejętnościami, ale również tych, którzy są słabsi, mniej atrakcyjni czy posiadający różne niedomagania. Bardzo często agresor wybiera na swoją ofiarę osobę słabszą od siebie lub w pewien sposób odstającą od danej grupy. Zobrazować można pewien typ osoby, która bardzo często staje się celem zastraszania i bullyingu. Najczęściej jest to osoba nieśmiała, odstająca wyglądem czy zachowaniem od reszty.
Bullying w szkole najczęściej stosowany jest wobec osób z takimi cechami jak:
- Nadwaga
- Zbyt szczupła sylwetka
- Zbyt wysoki lub niski wzrost
- Niski status społeczno-ekonomiczny
- Inny kolor skóry
- Inny typ urody
- Inna orientacja seksualna
- Inny sposób ubierania się niż reszta grupy
- Trudności w nauce
- Wyjątkowe zdolności w nauce
- Nieśmiałość
- Kompleksy
Niestety często ofiary bullyingu to osoby słabsze psychicznie, które poprzez swoje problemy z poczuciem wartości czy kompleksami nie są w stanie przeciwdziałać temu, by nie padać ofiarami bullyingu.
Konsekwencje i skutki bullyingu
Negatywne skutki bullyingu mogą być jednak wielkie i dalekosiężne dla ofiary. Bardzo często przyczyny i skutki bullyingu nie są jednoznacznie rozpoznawalne przez rodziców ofiary czy jej otoczenie. Skutki psychologiczne bullyingu, w odróżnieniu od przemocy fizycznej, nie są widoczne na pierwszy rzut oka. Niemniej jednak, wpływ bullyingu na psychikę ofiary często zostawia trwały ślad do końca życia. W większości przypadków ofiary bullyingu same nie są w stanie wytłumaczyć swojego dziwnego zachowania. Jednak w obliczu tego, co im się przydarza, często chowają się pod maską pozorów, dystansu czy powagi. Głównie dlatego, że są tak mocno zastraszone, że nie są w stanie przyznać się do czegokolwiek przed najbliższymi z obawy, że za to mogą oberwać jeszcze bardziej.
Kto najczęściej pada ofiarą bullying-u? Skutki bullyingu, jakie mogą występować u dzieci, a które tym samym mogą być oznaką, że nasze dziecko jest prześladowane, to:
- Niechęć chodzenia do szkoły
- Izolacja
- Unikanie kontaktu z rówieśnikami
- Nagłe zmiany zachowania i nastroju
- Objawy depresyjne
- Bezsenność lub nadmierna senność
- Utrata apetytu lub nadmierne objadanie się, zaburzenia odżywiania
- Unikanie opowiadania o szkole i kolegach
- Częste infekcje
- Zmiany w zachowaniu w szkole np. pogorszenie się w nauce
- Płaczliwość i drażliwość
Bullying wpływa negatywnie na jej wyniki w nauce. Z lęku przed spotkaniem swoich oprawców, często chodzi na wagary. Może wykazywać objawy nerwicy i agresji. Pojawiają się u niej również dolegliwości fizyczne, takie jak ból brzucha i głowy, bezsenność, utrata apetytu czy moczenie się w nocy.
Bullying w szkole jest bardzo niebezpiecznym zjawiskiem. Choć sama nazwa może wydawać się nam dość nowa - została zaczerpnięta z języka angielskiego (tł. dręczenie) - samo zjawisko przemocy rówieśniczej jest znane od wielu, wielu lat. Szkody, jakie przemoc rówieśnicza wyrządza w kształtującej się dopiero psychice, są bardzo rozległe. Potwierdzają to badania naukowców obejmujące osoby, które w latach młodości doświadczały bullyingu w szkole. Przemoc rówieśnicza jest niebezpieczna nie tylko dla zdrowia fizycznego i psychicznego dziecka, ale nawet dla jego życia. Niestety, bullying w szkole może w skrajnych przypadkach doprowadzić do samobójstwa ofiary. Ze względu na skutki, jakie pociąga za sobą bullying w szkole, najlepszym rozwiązaniem jest oczywiście profilaktyka przemocy wśród dzieci.
Zapobieganie bullyingowi i pomoc dla ofiar
Bullying - pomoc dla ofiary i rodziny. Strategie przeciwdziałania wszelkim aktom przemocy powinny być wdrażane w każdej szkole, aby zapobiegać bullyingowi w każdej grupie wiekowej i rówieśniczej. Jak więc przeciwdziałać bullyingowi i gdzie szukać pomocy dla swojego dziecka, które podejrzewamy, że może być ofiarą bullyingu?
Strategie przeciwdziałania i akcje stop bullying, jakie może podjąć szkoła czy inna placówka wychowawcza, to:
- Edukacja na temat zjawiska bullyingu i zwiększanie świadomości zarówno wśród uczniów, jak i rodziców na temat przemocy rówieśniczej.
- Otwarta i szczera komunikacja - uczniowie powinni wiedzieć i czuć, że mogą liczyć na osoby dorosłe, zarówno w szkole, jak i w domu, oraz że mogą powiedzieć o wszystkim, z czym sobie nie radzą i co je niepokoi.
- W szkole powinna funkcjonować konkretna procedura zgłaszania przemocy rówieśniczej, która będzie w stanie zatrzymać bullying już na wczesnym etapie jego rozwoju.
- Stosowanie prewencji, która pozwoli zapobiegać bullyingowi w przyszłości, np. szkolenia, warsztaty czy lekcje wychowawcze.
- Konkretna pomoc dla ofiar bullyingu w postaci wsparcia psychologa szkolnego czy innych placówek.
- Konkretne programy wsparcia i pracy dla agresorów i sprawców przemocy rówieśniczej.
- Warsztaty dla rodziców i zaangażowanie w akcje stop bullying w szkole, które pozwolą uchronić własne dzieci przed tym, by nie padały ofiarami bullyingu.
- Tworzenie sprzyjającej i bezpiecznej atmosfery w szkole, która pozwoli przeciwdziałać bullyingowi i będzie uczyć dzieci wzajemnego szacunku i tworzenia zdrowych wzajemnych relacji.
Psychoterapia, a bullying. Jak radzić sobie z bullyingiem? Jak radzić sobie z przemocą rówieśniczą? Przede wszystkim na bullying trzeba reagować. Podstawowa pomoc dla ofiar bullyingu to również wsparcie psychologiczne. Pomoc psychologa czy psychoterapeuty pozwoli nie tylko poradzić sobie z trudnymi doświadczeniami, ale również nauczy szeregu zachowań pokazujących, jak należy reagować w przyszłości na podobne akty przemocy. Psychoterapia dzieci i młodzieży stosowana dla ofiar bullyingu pozwala zniwelować negatywne skutki bullyingu oraz jest działaniem, które może przywrócić równowagę psychiczną u dziecka. Nauczenie się rozpoznawania swoich emocji, praca nad poczuciem własnej wartości i zdrową komunikacją pozwoli na zbudowanie silniejszej i zdrowszej postawy oraz wyjście z cienia bycia “ofiarą”. Pomocne będą również sesje ze specjalistą, jakim jest psycholog dla dzieci online, zwłaszcza w sytuacji, gdy rodzina mieszka za granicą i nie ma dostępu do polskojęzycznego psychologa.
Rówieśnicy odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu i przeciwdziałaniu bullyingowi w szkole. To ich świadoma postawa może przełamać krąg przemocy i wesprzeć osobę dotkniętą agresją. Jak mogą reagować? Przede wszystkim ważne jest, by nie pozostawali bierni. Świadkowie przemocy powinni wyrażać swoją niezgodę na agresywne zachowania, np. jasno i stanowczo mówić, że takie działania są nieakceptowalne. Programy profilaktyczne podkreślają, że zmiana postawy świadka od bierności do aktywności jest fundamentalna dla skutecznego przeciwdziałania bullyingowi.
Szkolny psycholog to osoba, która może pomóc dziecku radzić sobie ze skutkami przemocy, prowadzić rozmowy wsparcia oraz warsztaty profilaktyczne dla całej klasy. Wychowawca powinien szybko reagować na sygnały bullyingu, rozmawiać z osobami zaangażowanymi i w razie potrzeby przekazywać informacje dyrekcji.
Jeśli Twoje dziecko doświadcza uporczywego bullyingu w szkole, ważne jest szybkie i konsekwentne działanie. Po pierwsze, szczera rozmowa z dzieckiem. Po drugie, niezwłoczne zgłoszenie sytuacji wychowawcy klasy lub nauczycielowi, który zna dziecko i środowisko szkolne. Po trzecie, zbieranie notatek o zgłoszeniach, spotkaniach i prowadzonych działaniach. W przypadku poważnych naruszeń, np. pobicia lub uporczywego nękania, masz prawo zgłosić sprawę na Policję. Pamiętaj, że każda sytuacja jest indywidualna, ale kluczem jest aktywna i konsekwentna reakcja, współpraca ze szkołą oraz korzystanie z dostępnej pomocy specjalistów.
Aby skutecznie wspierać Twoje dziecko, które doświadcza przemocy rówieśniczej, przede wszystkim bądź dla niego uważnym słuchaczem. Pokaż, że rozumiesz jego obawy i że zawsze może na Ciebie liczyć, dając mu poczucie bezpieczeństwa. Nie ignoruj problemu i nie bagatelizuj uczuć dziecka - ono potrzebuje Twojej akceptacji i wsparcia emocjonalnego. Ważne jest też, byś nie tłumił emocji dziecka, ale pozwolił mu je wyrażać w bezpieczny sposób. Jeśli sytuacja jest poważna i utrudnia dziecku codzienne funkcjonowanie, nie wahaj się sięgnąć po profesjonalną pomoc - rozmowa z psychologiem czy pedagogiem szkolnym może przynieść ulgę i wsparcie. Razem możecie wypracować strategie radzenia sobie z bullyingiem - to codzienne rozmowy, bliskość i gotowość do działania, które sprawią, że dziecko poczuje się zrozumiane i silne.
Jak rozmawiać z dzieckiem o przemocy w szkole? | dla nauczycieli | #WrocławBezPrzemocy
Przemoc rówieśnicza wymaga szybkiej reakcji i zaangażowania dorosłych. Bullying w szkole to realne zagrożenie, które może mieć długofalowe skutki dla dziecka. Reaguj aktywnie: rozmawiaj z dzieckiem, współpracuj ze szkołą, korzystaj z pomocy specjalistów i nie zostawiaj problemu bez rozwiązania.
tags: #mobbing #bullying #w #szkole #prezentacja