System awansu zawodowego nauczycieli w Polsce przechodzi obecnie przez okres znaczącej transformacji. Wprowadzone 1 września 2022 roku zmiany w Karcie Nauczyciela fundamentalnie przekształciły dotychczasową ścieżkę rozwoju kariery pedagogicznej. Zmiany w tym systemie nie tylko modyfikują same stopnie awansu zawodowego nauczyciela, ale również sposób ich uzyskiwania, wymagania formalne oraz dokumentację. W ramach okresu przejściowego jeszcze do 31 sierpnia 2027 roku równolegle będą funkcjonowały dwie ścieżki awansu - tzw. stara i nowa.
Od 1 września 2022 r. zniknęły stopnie: nauczyciela stażysty i nauczyciela kontraktowego. Po odbyciu przygotowania do zawodu nauczyciela pedagog obligatoryjnie przystąpi do egzaminu nauczyciela mianowanego. Obowiązująca już nowela daje jednak cztery lata na zdobycie stopnia awansu na dotychczasowych zasadach.
Obecna sytuacja w polskiej oświacie, charakteryzująca się równoległym funkcjonowaniem dwóch systemów awansu zawodowego nauczycieli, jest bezpośrednim rezultatem reform wprowadzonych 1 września 2022 roku. W momencie wejścia w życie reformy nauczyciele znajdowali się na różnych etapach swojej drogi zawodowej. Jedną z najbardziej znaczących zmian strukturalnych było usunięcie stopnia nauczyciela kontraktowego. W nowym systemie pozostali już tylko: nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany. Ta zmiana wymusiła konieczność stworzenia przepisów przejściowych, które pozwoliłyby na płynne dostosowanie sytuacji nauczycieli do nowych realiów. W związku z tym jeszcze do 2027 roku część nauczycieli realizuje swój awans zawodowy na starych zasadach (według przepisów ustawy Karta Nauczyciela sprzed nowelizacji z 5 sierpnia 2022 r.). Nauczyciele będący na dzień 1 września 2022 roku w trakcie realizacji awansu według starych zasad, kończą go na dotychczasowych warunkach. Wszystkie osoby rozpoczynające swoją drogę zawodową po 1 września 2022 roku podlegają już nowym regułom. Natomiast zasady przejściowe różnią się w zależności od stopnia awansu zawodowego, jaki nauczyciel posiadał w momencie wejścia w życie nowych przepisów.
Kto podlega awansowi zawodowemu?
Awans zawodowy nauczycieli to sformalizowany proces rozwoju zawodowego, którego zasady są ściśle określone w przepisach prawa. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych w tym trybie dotyczy nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w placówkach oświatowych, a dokładniej w:
- placówkach publicznych (przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe)
- szkołach artystycznych
- placówkach doskonalenia nauczycieli
- domach dziecka i bursach oświatowo-wychowawczych
- placówkach niepublicznych
Podstawę prawną stanowi przede wszystkim artykuł 9a Karty Nauczyciela wraz z kolejnymi artykułami oraz szczegółowe rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej, które określają, kto dokładnie może ubiegać się o kolejne stopnie awansu nauczyciela.
Kluczowe znaczenie mają jednak dwa fundamentalne warunki: wymiar zatrudnienia oraz tytuł zatrudnienia.
- Wymiar zatrudnienia - etat. Warunkiem koniecznym do odbycia awansu jest zatrudnienie na co najmniej 1/2 etatu. Warto przy tym zaznaczyć, że może to być suma wynikająca z zatrudnienia w kilku placówkach.
- Tytuł zatrudnienia - umowa o pracę. Podstawą zatrudnienia musi być umowa o pracę, jednak - co warto podkreślić - nie każda umowa o pracę daje podstawy do ubiegania się o rozpoczęcie awansu zawodowego. Przypadki wykluczające możliwość realizacji awansu są precyzyjnie określone w Prawie oświatowym. Są to m.in.: dyrektorzy niebędący nauczycielami (którzy w wyjątkowych przypadkach mogą kierować placówką oświatową); osoby zatrudnione w publicznych placówkach bez statusu nauczyciela, prowadzące zajęcia z zakresu zainteresowań; nauczyciele zatrudnieni w ramach realizacji programów unijnych. Jest to o tyle istotne, że każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy pod kątem spełnienia wszystkich wymogów formalnych. Sam fakt zatrudnienia na umowę o pracę w placówce oświatowej nie jest bowiem wystarczającą przesłanką do rozpoczęcia procedury awansu zawodowego.
Równoległe ścieżki awansu
Przepisy wprowadzone w 2022 roku dotyczą nauczycieli zatrudnianych w szkole, przedszkolu i innych placówkach, w których obowiązuje Karta Nauczyciela, którzy są:
- zatrudniani w szkole, począwszy od 1 września 2022 roku;
- zatrudnieni przed 1 września 2022 roku i którzy do 31 sierpnia 2022 roku nie uzyskali stopnia nauczyciela kontraktowego;
- zatrudnieni w szkole przed 1 września 2022 roku i którzy do 31 sierpnia 2022 roku uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, ale do 31 sierpnia 2027 roku nie uzyskają stopnia nauczyciela mianowanego według nowych przepisów.
Awans na stopień nauczyciela mianowanego - nowe zasady
Pierwszy etap awansu dotyczy osób odbywających przygotowanie do zawodu nauczyciela i prowadzi od statusu nauczyciela początkującego do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Proces ten trwa 3 lata i 9 miesięcy i rozpoczyna się niezwłocznie po zatrudnieniu. Dyrektor przedszkola ma obowiązek przydzielić nauczycielowi mentora - może nim być nauczyciel mianowany lub dyplomowany. Mentor wspiera nauczyciela w procesie wdrażania do pracy, w tym w doborze form doskonalenia zawodowego i obserwacji zajęć.
W tym okresie nauczyciel poznaje organizację i zasady funkcjonowania przedszkola, prowadzi powierzone zajęcia oraz uczestniczy w realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych i innych statutowych wynikających z potrzeb placówki. Obserwuje zajęcia prowadzone przez mentora lub innego nauczyciela, doskonali swoje kompetencje, m.in. w zakresie pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
W drugim roku przygotowania prowadzi co najmniej jedną godzinę zajęć w obecności dyrektora, mentora i osoby wskazanej przez dyrektora. Kluczowym elementem całej procedury jest lekcja otwarta, którą nauczyciel przeprowadza w obecności dyrektora szkoły lub przedszkola, mentora oraz specjalisty powołanego przez dyrektora, najczęściej dyplomowanego nauczyciela z danego przedmiotu. Dzieje się to w ostatnim roku, po uzyskaniu co najmniej dobrej oceny pracy.
Ocena pracy nauczyciela
Zgodnie z nowymi przepisami, ocena pracy nauczyciela w trakcie przygotowania do zawodu jest dokonywana przez dyrektora szkoły lub przedszkola po upływie co najmniej 8 miesięcy, ale nie później niż w 11. miesiącu odbywania przygotowania do zawodu. Jeśli nauczyciel w trakcie pierwszych 8 miesięcy zmienił miejsce zatrudnienia, ocena jest dokonywana po 3 miesiącach w nowym miejscu pracy, jednak nie wcześniej niż po upływie 8 miesięcy przygotowania, a nie później niż w dwunastym miesiącu. W przypadku, gdy w wyniku odwołania ocena pracy zostanie uchylona, dyrektor musi ponownie ustalić nową ocenę w terminie nie dłuższym niż 30 dni roboczych od dnia otrzymania rozstrzygnięcia.
Przy jej ustalaniu dyrektor zasięga opinii mentora oraz rady rodziców, którzy w ciągu 14 dni przedstawiają pisemną opinię - brak takiej opinii nie wstrzymuje oceny. Na wniosek nauczyciela lub z własnej inicjatywy dyrektor może również zasięgnąć opinii doradcy metodycznego, innego nauczyciela dyplomowanego lub mianowanego, a także - w przypadku szkoły - samorządu uczniowskiego.
Ocena nauczyciela przedszkola ma charakter opisowy i kończy się jednym z czterech stwierdzeń uogólniających: wyróżniająca, bardzo dobra, dobra lub negatywna. Szczegółowe kryteria obejmują 9 kryteriów obowiązkowych oraz 15 dodatkowych, z których dyrektor wybiera jedno, a nauczyciel jedno dodatkowe kryterium, a poziom ich spełnienia określa w punktach zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z 25 sierpnia 2022 r.
Postępowanie egzaminacyjne
Warunkiem nadania stopnia nauczyciela mianowanego jest także zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez organ prowadzący placówkę. Wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego składa się do organu prowadzącego placówkę wraz z wymaganymi dokumentami potwierdzającymi spełnianie warunków określonych w Karcie Nauczyciela oraz rozporządzeniu wykonawczym. Do wniosku należy dołączyć m.in. kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe, zaświadczenie dyrektora szkoły lub przedszkola dotyczące odbycia przygotowania do zawodu nauczyciela, kartę oceny pracy z oceną co najmniej dobrą oraz pozytywną opinię z przeprowadzonych zajęć.
Ważne są także terminy - złożenie wniosku do 30 czerwca skutkuje wydaniem decyzji do 31 sierpnia, a złożenie go do 31 października - do 31 grudnia danego roku.
Podczas rozmowy egzaminacyjnej nauczyciel odpowiada na szereg pytań, a następnie - w przypadku pozytywnej oceny z egzaminu oraz co najmniej dobrej oceny pracy uzyskanej w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela - otrzymuje decyzję o uzyskaniu stopnia nauczyciela mianowanego.
Prawo oświatowe na egzamin
Prawny obowiązek uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego
Nowością w znowelizowanych przepisach dotyczących awansu zawodowego jest wprowadzenie obowiązku uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Oznacza to, że nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, który w ciągu 6 lat od rozpoczęcia przygotowania do zawodu nie uzyska tego stopnia, będzie musiał rozstać się ze szkołą - jego stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu.
Awans na stopień nauczyciela dyplomowanego - nowe zasady
Ścieżka awansu na nauczyciela dyplomowanego rozpoczyna się automatycznie po uzyskaniu stopnia nauczyciela mianowanego. Wymaga on przepracowania dokładnie 5 lat i 9 miesięcy na stanowisku nauczyciela mianowanego. Procedura przebiega w formie postępowania kwalifikacyjnego przed komisją, która dokonuje kompleksowej analizy dorobku zawodowego nauczyciela. Funkcję tę może pełnić nauczyciel mianowany lub dyplomowany.
Zmiany dla nauczycieli kontraktowych i stażystów
Nauczyciele, którzy do dnia 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, mogą uzyskać stopień nauczyciela mianowanego według przepisów obowiązujących do tego dnia. Oznacza to, że po zakończeniu stażu oraz uzyskaniu pozytywnej oceny dorobku zawodowego, przystępują do postępowania przed komisją egzaminacyjną na zasadach obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r. Awans na tzw. starych zasadach odbywa się na podstawie rozdziału 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, czyli przepisów obowiązujących przed 1 września 2022 r.
Najbardziej złożona sytuacja dotyczy nauczycieli stażystów, którzy w momencie wejścia w życie nowych przepisów byli w trakcie realizacji stażu na stopień nauczyciela kontraktowego. W ich przypadku ustawodawca zdecydował o bezpośrednim przejściu do nowego systemu. Jest to bezpośrednio związane z jedną z najważniejszych zmian strukturalnych - likwidacją stopnia nauczyciela kontraktowego.
Od 1 września 2022 roku zlikwidowano stopień nauczyciela stażysty oraz funkcję opiekuna stażu. Obecnie nauczyciele rozpoczynający pracę w zawodzie korzystają ze wsparcia nauczycieli mentorów.
Nauczyciele kontraktowi pod względem płacowym traktowani są jak nauczyciele początkujący. Ustawa przewiduje dla nich jednak możliwość uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego na poprzednich zasadach - mogą to zrobić do 31.08.2027 r. W przypadku nauczycieli, którzy odbyli staż na stopień nauczyciela kontraktowego w wymiarze 12 miesięcy i którzy nie rozpoczęli stażu na stopień nauczyciela mianowanego przed 1.09.2022 r., staż na stopień nauczyciela mianowanego trwa 9 miesięcy.
W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu ojcowskiego, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności.
W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu pozostawania w stanie nieczynnym, czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż urlop wypoczynkowy i urlopy, o których mowa w ust. 5a, trwającej nieprzerwanie dłużej niż miesiąc, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności.
Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany mogą przerwać staż na swój wniosek w każdym czasie.
Nauczycielom, którzy w okresie trwania stażu zmienili miejsce zatrudnienia, do stażu, o którym mowa w art. 9c ust. 5a.
W przypadku gdy łączny czas nieprzerwanej nieobecności w pracy z przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym oraz w ust. 7.
| Stopień awansu | Stare zasady (do 31.08.2027) | Nowe zasady (od 01.09.2022) |
|---|---|---|
| Nauczyciel mianowany | Staż 2 lata i 9 miesięcy (po stopniu kontraktowego) | Przygotowanie do zawodu 3 lata i 9 miesięcy (od początku zatrudnienia) |
| Nauczyciel dyplomowany | Staż 1 rok i 9 miesięcy (po stopniu mianowanego) | Okres pracy 5 lat i 9 miesięcy (po stopniu mianowanego) |
Osoby zatrudnione w kuratoriach oświaty na stanowiskach, na których są wymagane kwalifikacje pedagogiczne, zachowujące prawo do zajmowania tych stanowisk na podstawie par. 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 25.08.2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1551 oraz z 2021 r., poz. do 31.08.2022 r. - od 1 września 2022 r.
Do wniosku dołącza się też kopię oceny pracy poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem. Kopię pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem.
Wnioski o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela kontraktowego złożone i nierozpatrzone przed dniem 1 września 2022 r. pozostawia się bez rozpatrzenia.
Jeżeli nauczycielowi przez sześć lat nie uda się osiągnąć stopnia nauczyciela mianowanego.
W trakcie egzaminu zapewnia się nauczycielowi dostęp do aktów prawnych.
Każdy z członków komisji egzaminacyjnej ocenia spełnienie przez nauczyciela wymagań oraz umiejętność rozwiązania wskazanego przez komisję egzaminacyjną problemu związanego z wykonywaną pracą, przyznając łącznie za wszystkie wymagania punkty według skali od 0 do 10.
Komisja egzaminacyjna podejmuje rozstrzygnięcia w obecności co najmniej 2/3 składu swoich członków.
tags: #inne #powinnosci #nauczyciel #kontraktowy #na #mianowanie