Wychowywanie dzieci to ciężka i długa praca. Świeżo upieczonym mamom przysługuje urlop macierzyński (i inne świadczenia). Żebyś mogła z niego skorzystać, musisz załatwić trochę formalności - skompletować, wypełnić i złożyć do pracodawcy odpowiednie dokumenty.
Przeprowadzę Cię przez te wszystkie meandry związane z urlopem macierzyńskim. W artykule znajdziesz wzór wniosku o urlop macierzyński, praktyczne wskazówki, jak go wypełnić oraz dawkę innych ważnych informacji. Dowiesz się m.in. ile trwa, komu przysługuje i jak otrzymać zasiłek macierzyński z ZUS-u.
Urlop macierzyński należy się każdej kobiecie, która była zatrudniona w chwili porodu. Jego długość zależy od liczby urodzonych dzieci, np. mamy jedynaków mają prawo do 20 tygodni urlopu, a mamy bliźniąt: do 31. Po nim następuje zazwyczaj urlop rodzicielski, który - wraz z urlopem macierzyńskim - trwa rok. Przyjęło się te dwa urlopy nazywać łącznie „urlopem macierzyńskim”, choć, z punktu widzenia przepisów, są to odrębne urlopy.
Urlop macierzyński może wykorzystać zarówno matka, jak i ojciec. Kobieta musi przebywać na takim urlopie minimum 14 tygodni, a reszty może zrzec się na rzecz ojca dziecka.
W ostatnim czasie pojawiło się kilka zmian w zasadach udzielania urlopów, dlatego warto odświeżyć sobie wiedzę na ich temat. To pierwszy i obowiązkowy urlop przeznaczony głównie dla mam, ale warto wiedzieć, że w niektórych sytuacjach również ojcom przysługuje urlop macierzyński. Prawa do niego mają włącznie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę.
Jeśli pracownica nie korzystała z urlopu macierzyńskiego przed porodem to urlop macierzyński rozpoczyna w dniu porodu. Po porodzie matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu. W takim przypadku pracownica składa pracodawcy wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej w sprawie rezygnacji z korzystania z części urlopu macierzyńskiego w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Wyżej wymienionej części urlopu macierzyńskiego, pracodawca udziela, odpowiednio, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny, na jego wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu.
Najczęściej urlop macierzyński kojarzony jest z mamami, jednak może zamienić się on w urlop dla taty - to tak zwany nieoficjalnie urlop "tacierzyński". Zgodnie z przepisami ojciec dziecka, który podlega ubezpieczeniu chorobowemu, może wykorzystać część urlopu macierzyńskiego, ale dopiero po matce. Kobieta musi być z dzieckiem przez minimum 14 tygodni, aby zdecydować o rezygnacji z części urlopu i wrócić do pracy. Wówczas może przekazać pozostałą część urlopu (czyli 6 tygodni) na rzecz partnera - jest on dla niego obowiązkowy, ponieważ z urlopu macierzyńskiego nie można zupełnie zrezygnować. Oświadczenie o rezygnacji z urlopu macierzyńskiego przez matkę, z pobierania zasiłku macierzyńskiego i przekazaniu go na rzecz ojca, powinno zostać złożone najpóźniej na 7 dni przed jej planowanym powrotem do pracy.
Przejęcie opieki przez ojca przed upływem pierwszych 14 tygodni po urodzeniu się dziecka jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. z powodu choroby matki dziecka lub jej hospitalizacji.
Od kilku lat istnieje również inna możliwość wykorzystania całego urlopu macierzyńskiego od razu po narodzinach dziecka, wyłącznie przez ojca wychowującego dziecko. To sytuacje, gdy matka umiera po przyjściu na świat dziecka, porzuca potomka lub gdy z jakiś względów nie może sprawować nad nim opieki. Tego rodzaju urlop trwa 2 tygodnie i jest zarezerwowany wyłącznie dla tatusiów - nie można go oddać matce dziecka. Co istotne, nie jest związany z urlopem matki, dlatego mężczyzna (zatrudniony na umowie o pracę lub posiadający prawo do ubezpieczenia chorobowego w ZUS) ma do niego prawo nawet wówczas, gdy matka nie ma prawa do urlopów związanych z urodzeniem dziecka.
Panowie mogą wykorzystać urlop ojca po narodzinach dziecka maksymalnie w dowolnym, wybranym terminie, ale tylko w okresie roku od dnia urodzenia dziecka i nie dłużej (wcześniej było to możliwe w ciągu 2 lat). Ważne, aby wcześniej złożyć u pracodawcy wniosek - najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W przeciwieństwie do macierzyńskiego, nie jest obowiązkowy.
Ile trwa urlop macierzyński?
Wymiar urlopu macierzyńskiego reguluje art. 180 Kodeksu pracy. W przypadku mnogiej ciąży kobiecie przysługuje dłuższy urlop macierzyński. Kalkulator do obliczenia długości nie będzie Ci jednak potrzebny - długość urlopu jasno określa polskie prawo:
- 20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
- 31 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie
- 33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie
- 35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie
- 37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie
Najczęściej urlop macierzyński zaczyna się w dniu porodu, ale prawo przewiduje możliwość wzięcia go wcześniej - do 6 tygodni przed przewidywaną datą przyjścia potomka na świat. Gdy zdecydujesz się na takie rozwiązanie, po porodzie przysługuje Ci pozostały czas urlopu.
Każda matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (nie może z niego zrezygnować). Pozostałe 6 może oddać ojcu dziecka (jest to tzw. urlop tacierzyński) lub innemu członkowi rodziny, który zajmie się wychowaniem pociechy.
Ale uwaga. Na urlopie macierzyńskim jednocześnie może przebywać tylko jeden rodzic. Gdy matka dziecka chce wykorzystać pełne 20 tygodni, ojciec nie może w tym samym czasie być na urlopie tacierzyńskim.
Matkom, które poroniły lub urodziły martwe dziecko, również przysługuje urlop - i również nazywa się go macierzyńskim. Jego wymiar to 8 tygodni od dnia porodu lub poronienia (lub najpóźniej 7 dni po nim).
Urlop macierzyński i rodzicielski
Po zakończeniu macierzyńskiego dobrowolnie możesz wziąć urlop rodzicielski (jeśli pracujesz na umowie o pracę lub opłacasz składki zdrowotne do ZUS-u). Przy jednym dziecku trwa on 41 tygodni, przy czym każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni takiego urlopu. Jeśli więc matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu, kolejne 9 tygodni przypadnie ojcu lub... przepadnie - to efekt zmian w prawie pracy, które weszły w życie w kwietniu 2023 roku.
Urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom i mogą wziąć go w tym samym czasie - wtedy dni wolne, które wykorzystają, sumują się. Gdy chcesz wziąć urlop rodzicielski, oczywiście musisz również złożyć odpowiedni wniosek.
Wymiar urlopu rodzicielskiego to maksymalnie 41 tygodni (43 w przypadku większej liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie), przysługujących łącznie obojgu rodzicom. Ale uwaga! Od niedawna obowiązuje przepis dotyczący wyłącznego prawa do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla każdego z rodziców. Prawa tego nie można przenieść na partnera, co oznacza, że w praktyce urlop rodzicielski dla każdego z rodziców może trwać maksymalnie 32 tygodnie, bo pozostałe 9 tygodni musi wykorzystać drugi z rodziców.
Urlop rodzicielski można wykorzystać w całości lub podzielić go na krótsze odcinki. Jeśli rodzice tak zdecydują, mogą przechodzić na niego kolejno po sobie lub przebywać na nim w tym samym czasie, ale wówczas czas korzystania z urlopu liczy się podwójnie. Jeśli podzielą go na części, to mogą to zrobić do 6.
Pracownica lub pracownik podczas urlopu rodzicielskiego może wykonywać dla swojego pracodawcy pracę w wymiarze nie większym niż połowa etatu. Jako pracodawca powinieneś uwzględnić taki wniosek. Nie musisz jednak tego robić, gdy nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy w firmie lub rodzaj wykonywanej pracy.
Roczny urlop macierzyński
Muszę Cię zmartwić. Coś takiego nie istnieje. Urlop macierzyński trwa 20 tygodni (lub więcej przy ciąży mnogiej) i koniec. Natomiast łącznie z urlopem rodzicielskim na opiekę nad dzieckiem możesz (lub możecie) mieć 61 tygodni, czyli rok i ponad 2 miesiące.
Po upływie tego czasu rodzicom przysługuje jeszcze urlop wychowawczy. Łącznie może trwać aż 36 miesięcy - czyli 3 lata. Ale jest on bezpłatny, chyba że kwalifikujesz się do zasiłku rodzinnego i zasiłku wychowawczego.
Urlop wychowawczy wynosi łącznie do 36 miesięcy i co do zasady jest bezpłatny. Pracownik lub pracownica, która chce skorzystać z urlopu wychowawczego, składa pisemny wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej, co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jako pracodawca masz obowiązek uwzględnić wniosek.
Uwaga! Jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, wymiar urlopu wychowawczego jest wydłużony dodatkowo o 36 miesięcy i łącznie wynosi 72 miesiące. Urlop wychowawczy ma umożliwić rodzicowi lub opiekunowi sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.
Ile wynosi zasiłek macierzyński?
Podczas urlopu macierzyńskiego nie dostajesz wynagrodzenia. Ale każdej mamie, której pracodawca opłaca składki chorobowe na ZUS, należy się zasiłek macierzyński. Wypłaca go albo zakład ubezpieczeń społecznych, albo pracodawca - w obu przypadkach pieniądze pochodzą ze składek. To, kto wypłaca zasiłek, zależy od wielkości firmy. Jeśli Twoja firma zatrudnia do 21 pracowników, pieniądze dostaniesz bezpośrednio od ZUS-u. Gdy pracowników jest więcej, zasiłek musi płacić Ci pracodawca i rozliczać się Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.
Zasiłek macierzyński przysługuje również osobom, które zdecydowały się na przysposobienie dziecka - adopcję.
Zasiłek macierzyński - wysokość
Przez pierwsze 20 tygodni urlopu macierzyńskiego otrzymasz zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, czyli średniej rocznej Twojego wynagrodzenia. Chyba że jesteś zatrudniona w danej firmie krócej niż rok. W tej sytuacji kwota, którą dostaniesz, będzie obliczona proporcjonalnie do przepracowanego czasu.
Natomiast gdy złożysz wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze przysługującym matce (52 tygodnie, czyli bez 9 tygodni dla ojca) do 21. dnia po porodzie, przez cały okres trwania urlopu będziesz otrzymywała 80% podstawy wymiaru, obliczanego tak jak zasiłek chorobowy.
Gdy spóźnisz się z wnioskiem, kwota zasiłku macierzyńskiego spadnie do 60%. Co ważne, świadczenie nie przysługuje jedynie zatrudnionym na umowę o pracę. Każdy, kto opłaca składki do ZUS-u, może je otrzymać. I chociaż zasiłek nazywa się macierzyńskim - zamiast matki mogą go dostawać również ojcowie, którzy opiekują się dzieckiem.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od deklaracji złożonych przez pracownika co do sposobu i czasu korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem. Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70%. 100% zasiłku za cały okres korzystania z urlopu macierzyńskiego - w takim przypadku za okres korzystania z urlopu rodzicielskiego oboje rodzice mają prawo do 70%. 81,5% przy czym za okres 9-tygodniowej nieprzenoszalnej części tego urlopu dla ojca dziecka przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70%. Pracownica - matka dziecka może dzielić się z ojcem dziecka korzystaniem z zasiłku w wysokości 81,5%.
Zasiłek macierzyński. Czy warto podnieść składki ZUS?
Wniosek o zasiłek macierzyński
Gdy zasiłek macierzyński będzie wypłacać Ci pracodawca, wtedy dokumenty musisz złożyć w zakładzie pracy - na ich podstawie pracodawca ustala prawo do zasiłku i przekazuje informacje do ZUS-u. Ma on też obowiązek przechowywać całą dokumentację i w razie kontroli ją przedstawić.
Wniosek o zasiłek macierzyński do złożenia do ZUS-u znajdziesz na stronie instytucji.
Pamiętaj również, że prawa pracownicze chronią świeżo upieczone mamy i kobiety w ciąży. Masz m.in. prawo do dwóch, wliczanych w czas pracy, półgodzinnych przerw na nakarmienie dziecka czy też zwolnienie od pracy w celu opieki nad dzieckiem. Ponadto osoby w ciąży oraz na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim są dodatkowo chronione przed zwolnieniem z pracy, a nawet czynieniem przygotowań do takiego zwolnienia.
Szczególne przypadki urlopu macierzyńskiego
Kodeks pracy reguluje także szczególne przypadki takie jak: pobyt matki lub dziecka w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym, śmierć dziecka lub matki, porzucenie dziecka przez matkę, jej niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podjęcie przez nią pracy, jeśli nie była objęta ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa.
W przypadku, przebywania pracownicy w szpitalu lub zakładzie leczniczym pracownica może przerwać korzystanie z urlopu macierzyńskiego na okres pobytu w szpitalu lub zakładzie leczniczym, po wykorzystaniu 8 tygodni tego urlopu po porodzie. Części urlopu macierzyńskiego udziela się na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej pracownika - ojca wychowującego dziecko albo pracownika - innego członka najbliższej rodziny.
Jeśli dziecko bezpośrednio po urodzeniu wymaga dłuższej opieki szpitalnej, pracownica przez pierwsze 8 tygodni po porodzie wykorzystuje urlop macierzyński. Następnie może złożyć wniosek do pracodawcy o przerwanie urlopu macierzyńskiego. Identyczna zasada dotyczy hospitalizacji dziecka w czasie korzystania przez rodzica lub innego członka najbliższej rodziny z urlopu rodzicielskiego lub urlopu ojcowskiego. Liczba takich przerw nie jest limitowana.
Jeśli matka porzuci dziecko w czasie przebywania na urlopie macierzyńskim lub pobierania zasiłku macierzyńskiego, pracownik ojciec lub inny członek najbliższej rodziny ma prawo wykorzystać część urlopu macierzyńskiego po dniu porzucenia dziecka. Pamiętaj! Aby pracownik ojciec lub inny członek najbliższej rodziny mógł skorzystać z urlopu macierzyńskiego zamiast matki, nie jest konieczne, żeby matka była zatrudniona na podstawie umowy o pracę.
Szpital wyda w takiej sytuacji kartę martwego urodzenia i na tej podstawie można zorganizować pochówek. Jeśli dziecko zostało urodzone martwe, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni, liczonych od dnia porodu.
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany na wniosek:
- urodzenia dziecka przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 15.
- urodzenia dziecka po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży z masą urodzeniową większą niż 1000 g - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8.
- urodzenia dziecka po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i jego pobytu w szpitalu, pod warunkiem że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8.
Łączenie urlopu macierzyńskiego z pracą
Urlop macierzyński to okres, kiedy młody rodzic doświadcza przyjemności opieki nad dzieckiem, ale i czas większych wydatków. Niektóre mamy poszukują wtedy źródeł dodatkowego zarobku i pojawia się u nich pomysł założenia z kimś spółki. Co dla osoby na urlopie macierzyńskim oznacza zostanie wspólnikiem w spółce? Czy automatycznie traci ona wtedy prawo do zasiłku macierzyńskiego?
Posiadanie udziałów w spółce nie oznacza automatycznie, że jest się w niej zatrudnionym. Jednak jeśli rodzic chce otrzymywać ze spółki wynagrodzenie w innej formie niż dywidenda, musi się w niej zatrudnić. Może zawrzeć umowę o pracę lub dowolną cywilnoprawną. Zatrudnienie w spółce, w której jest się wspólnikiem, traktowane jest jak każde inne zatrudnienie w jakiejkolwiek firmie.
Możliwość podjęcia pracy na urlopie macierzyńskim to często kwestia sporna, jednak dominuje pogląd, według którego osoba przebywająca na takim urlopie, może zostać zatrudniona. W kwestii zachowania prawa do zasiłku macierzyńskiego przy jednoczesnej pracy we własnej spółce, sprawa jest bardziej skomplikowana. Czy osoba była zatrudniona w swojej spółce już przed porodem, czy spółkę chce dopiero założyć i zatrudnić się w niej już będąc na macierzyńskim? Powyższe czynniki warunkują, od kiedy (w trakcie trwania urlopu) można zostać zatrudnionym, na jaką część etatu i czy będzie to miało wpływ na pomniejszenie zasiłku.
Urlop dodatkowy i rodzicielski będzie można łączyć z pracą w niepełnym wymiarze (nie wyższym jednak niż pół etatu). W tej chwili pracodawca musi uwzględnić wniosek pracownika o łączenie urlopu z pracą. Po nowelizacji wniosek o niepełny etat nie będzie wiążący. Pracodawca będzie mógł go nie uwzględnić, jeśli nie jest to możliwe ze względu na organizację lub rodzaj pracy. O przyczynie odmowy pracodawca informował będzie na piśmie.
tags: #gdzie #w #sp #wpisac #urlop #macierzynski