Ruch anarchistyczny na Kubie zaczął kształtować się pod koniec XIX wieku, co doprowadziło do powstania pierwszych anarchistycznych syndykatów. Wśród nich znalazły się takie organizacje jak Rzemieślnicza Rada Centralna w Hawanie oraz koła robotnicze zrzeszające pracowników przemysłu tytoniowego, maszyn drukarskich i krawców. Ruch anarchistyczny szybko zyskał popularność wśród kubańskich robotników, obejmując zarówno białych, jak i czarnoskórych, którzy niedawno odzyskali wolność po zniesieniu niewolnictwa w 1886 roku.
Władze, obawiając się rozwoju ruchu anarchistycznego, wprowadziły w 1893 roku prawo antyanarchistyczne. Kubańscy anarchiści aktywnie zaangażowali się w walkę o niepodległość, łącząc ją z celami społeczno-rewolucyjnymi, widząc w niej szansę na stworzenie nowego społeczeństwa. Po wojnie amerykańsko-hiszpańskiej Kuba uzyskała formalną niepodległość, stając się jednak amerykańskim protektoratem. Charakter amerykańskiego panowania i polityka kubańskich władz przypominały despotyczne rządy Hiszpanii.
W tym czasie rozwijał się ruch anarchosyndykalistyczny, szczególnie wśród pracowników przemysłu tytoniowego, którzy założyli własny syndykat. Od 1903 roku na Kubie rozpoczął się okres licznych strajków, w których anarchosyndykaliści odegrali kluczową rolę. Do najważniejszych należały strajki robotników przemysłu cukrowniczego (1903), strajk generalny w Montanie (luty-czerwiec 1903) oraz strajk kolejarzy (1907), domagających się wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy. W tym okresie kubańskie pisma anarchistyczne, takie jak „Tierra!”, skupiały wokół siebie czołowych intelektualistów hiszpańskich i kubańskich. Anarchosyndykalizm odgrywał także istotną rolę w kubańskim ruchu spółdzielczym, angażując się w tworzenie rolniczych spółdzielni zrzeszających ponad 200 tysięcy osób.
Rewolucja Październikowa wywołała euforię wśród kubańskich anarchistów, którzy mieli nadzieję na szybki wybuch rewolucji na wyspie. Jednak napływające informacje o represjach wobec rosyjskich anarchistów i prawdziwym obliczu rewolucji stonowały ten entuzjazm. Mimo to, nastroje rewolucyjne na Kubie nadal rosły, a kraj wszedł w fazę intensywnych walk klasowych. Fala strajków nasilała się, domagając się wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy, legalizacji syndykatów, podwyżek oraz przeciwdziałania wysokim kosztom życia. Anarchosyndykalizm stał się dominującym nurtem w ruchu robotniczym, zyskując wpływy w związkach pracowników przemysłu tytoniowego, murarzy, piekarzy, kolejarzy i pracowników fabrycznych. Pomimo dominacji, anarchiści nie zdołali utworzyć ogólnokrajowej organizacji związkowej, co postawiło ich w niekorzystnej sytuacji wobec rosnącego w siłę ruchu komunistycznego w latach 20. XX wieku.
Anarchiści podejmowali wysiłki na rzecz ustanowienia narodowej federacji pracy, czego przykładem była konferencja Centro Obrero de Cruces w 1912 roku. W okresie I Wojny Światowej kubański ruch związkowy przeżywał dynamiczny rozwój, powstawały nowe syndykaty, m.in. syndykat pracowników portu w Hawanie (Federación Obrera de la Bahia de la Habana) oraz anarchistyczny związek branży przetwórczej (Sindicato General de Obreros de la Industria Fabril). W 1917 roku powstało w Hawanie Centrum Robotnicze (Centro Obrero), które stało się ważnym ośrodkiem anarchistycznym i inicjatorem akcji strajkowych. W latach 1918-1919 w Hawanie miały miejsce strajki generalne i zamachy bombowe, na co państwo odpowiedziało represjami, skazując na śmierć wielu działaczy anarchosyndykalistycznych.
Powstanie i rozwój CNT w Hiszpanii
Confederación Nacional del Trabajo (CNT), czyli Krajowa Konfederacja Pracy, jest hiszpańską anarchosyndykalistyczną centralą związków zawodowych, należącą do Międzynarodowego Stowarzyszenia Pracowników (IWA-AIT). Odgrywa ona istotną rolę w ruchach społecznych związanych z anarchizmem.
Struktura CNT opiera się na zasadach samorządności pracowniczej, federalizmu i pomocy wzajemnej. Każda osoba może zostać członkiem CNT, z wyjątkiem funkcjonariuszy policji, wojska i innych pracowników aparatu represji. Partyjni funkcjonariusze również nie mogą zajmować stanowisk w CNT, co ma na celu ustrzeżenie związku przed staniem się instrumentem w rękach partii politycznych.
Anarchosyndykalizm, jako nurt, pojawił się pod koniec XIX wieku. Jego celem jest zjednoczenie świata pracowniczego w celu obrony doraźnych interesów i poprawy jakości życia. CNT, inspirowane ideami wolnościowymi, identyfikuje się także z walkami różnych ruchów społecznych. Jest to ruch internacjonalistyczny, który postrzega świat jako jedną całość, sprzeciwiając się uciskowi ludów przez państwa.
Podstawową jednostką organizacyjną CNT są związki branżowe (sindicatos de ramo), które grupują pracowników danej branży. Jeśli nie da się zebrać minimum 25 osób do utworzenia związku branżowego, tworzy się związek różnych zawodów (sindicato de oficios varios), skupiający minimum pięciu pracowników z różnych branż. Sekcje związkowe to zgromadzenia pracowników pracujących w tym samym przedsiębiorstwie.
CNT jest zorganizowane od dołu do góry, poprzez różne federacje związkowe. Ma to na celu przeciwdziałanie homogenizacji wewnątrz komitetów. Bezpośrednie wybory w syndykatach gwarantują heterogeniczność i różnorodność w łonie komitetów. Różne związki branżowe i związki różnych zawodów tworzą lokalną federację związków, koordynowaną przez lokalne komitety. Konfederacje regionalne jednoczą związki z danego regionu, a konfederacje krajowe zrzeszają wszystkie regionalne konfederacje.
CNT finansuje publikację gazety „CNT”, która funkcjonuje autonomicznie i jest dostępna również w internecie. Innym pismem jest „Solidaridad Obrera”, organ prasowy najstarszej hiszpańskiej organizacji anarchosyndykalistycznej - Regionalnej Konfederacji Pracy Katalonii (Confederación Regional de Trabajo de Cataluna).
CNT w historii Hiszpanii
CNT powstała w 1910 roku na kongresie katalońskiej Solidarności Robotniczej. Jej celem było stworzenie alternatywy wobec socjalistycznego UGT i przyspieszenie emancypacji ekonomicznej klasy robotniczej poprzez wywłaszczenie burżuazji. W 1911 roku związek został zdelegalizowany za wezwanie do strajku generalnego.
Od 1916 roku anarchosyndykaliści nawiązali przyjazne relacje z UGT, co zaowocowało wspólnym wezwaniem do strajku generalnego w następnym roku. Na II kongresie w 1919 roku rozważano możliwość połączenia obu organizacji. W 1918 roku wzrosło znaczenie CNT z powodu kryzysu w katalońskim przemyśle.
W 1922 roku w Berlinie powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników, do którego wstąpiła CNT. Wraz z nadejściem dyktatury Miguela Primo de Rivery związek został zdelegalizowany.
Po upadku monarchii CNT początkowo wspierała rządy republikańskie, jednak przez lata 1931-1933 poparcie to malało z powodu konfliktów z władzami i częstych strajków. W tym czasie ugruntowała się pozycja CNT jako najsilniejszego związku w Katalonii.
Podczas dwuletnich rządów koalicji Republikańskiej Partii Radykalnej i CEDA dążono do zniszczenia ruchu anarchosyndykalistycznego, prześladując jego działaczy, zwłaszcza podczas rewolucji w październiku 1934 roku. Zwycięski strajk środków komunikacji w Saragossie doprowadził do zawiązania sojuszu pomiędzy CNT i UGT, który jednak szybko został zerwany.
Wybory w 1936 roku i brak porozumienia co do postawy związku mocno podzieliły CNT. Część członków była zwolennikiem neutralności, inni opowiadali się za oddaniem głosu na Front Ludowy.
W 1936 roku CNT została zalegalizowana i działała jawnie aż do zwycięstwa Franco w 1939 roku. Podczas wojny domowej współpracowała ze stroną republikańską, wchodząc również do rządu republikańskiego Largo Caballero.
Po zwycięstwie nacjonalistów w 1939 roku związek został zdelegalizowany, a jego majątek przeszedł na własność państwa. W okresie dyktatury działał w podziemiu, a do roku 1948 część członków kontynuowała walkę w partyzantce. Ożywienie działalności nastąpiło na początku lat 60.
Współczesne CNT
Obecnie CNT liczy około 6000 członków. Nadal sprzeciwia się instytucji Rad Pracowniczych i krytykuje największe hiszpańskie związki zawodowe: UGT i Komisje Robotnicze. W 2005 roku rząd rozpoczął proces zwracania mienia zagarniętego UGT i CNT podczas wojny domowej, co spotkało się z krytyką mediów i organizacji społecznych ze względu na nierówne traktowanie związków.
W czerwcu 2006 roku CNT i FAI wspólnie obchodzili 70. rocznicę rewolucji hiszpańskiej. W 1987 roku przy CNT powstała Fundacja Studiów Wolnościowych im. Anzelmo Lorenzo, instytucja kulturalna zajmująca się dziedzictwem CNT.
Hymnem CNT jest anarchistyczna pieśń „A las barricadas”, a organem prasowym czasopismo „CNT”. Związki zawodowe z sektora medialnego wydają biuletyn „La tira de papel”.
CNT cechuje silna konsekwencja organizacyjna. Model „Sindicato Unico” przetrwał do dnia dzisiejszego, z modyfikacjami dostosowującymi związek do zmieniających się realiów społeczno-ekonomicznych.
CNT określa się jako anarchosyndykalistyczny związek zawodowy, którego celem jest urzeczywistnienie komunizmu wolnościowego. Wrota CNT są otwarte dla pracowników fizycznych, umysłowych, studentów, bezrobotnych i emerytów, niezależnie od przekonań. Jedynym wyjątkiem są funkcjonariusze organów siłowych.
Podstawową jednostką organizacyjną związku jest syndykat przemysłowy (branżowy), zrzeszający pracowników danego sektora w danej miejscowości i zakładzie pracy. W każdym syndykacie najważniejszą instytucją jest „Zgromadzenie związkowe”, które podejmuje większość decyzji. Pozostałe organy mają jedynie funkcje administracyjne.
Decyzje podejmowane są poprzez głosowanie, jednak związkowcy starają się unikać tego sposobu na rzecz konsensusu. Kadencja wybranych sekretarzy trwa normalnie 2 lata z możliwością reelekcji. Zgromadzenie związkowe musi udzielić sekretarzom wotum zaufania, w przeciwnym razie tracą oni mandat.
Syndykaty są autonomicznymi jednostkami, które organizują strajki, negocjacje i zawierają porozumienia w imieniu CNT. Inną formą aktywności jest organizowanie kursów, akcji solidarnościowych i udzielanie porad prawnych.
Federacyjna konstrukcja CNT implikuje zasadę subsydiarności, wymuszając poszanowanie mniejszości. Statut konfederacji przewiduje procedury rozwiązywania konfliktów wewnętrznych.
Równolegle do struktur terytorialnych istnieją Federacje Przemysłowe, które koordynują ponadregionalne działania o charakterze ekonomicznym. Celem federacji przemysłowych jest określanie i koordynacja zadań CNT w danej branży.
Historia anarcho-syndykalistycznej Katalonii (hiszpańska wojna domowa; film dokumentalny)
Powstanie CNT było odpowiedzią na rosnące wpływy socjalistycznego UGT i potrzebę stworzenia silnej, zjednoczonej organizacji robotniczej. Od samego początku CNT opierało się na zasadach anarchosyndykalizmu, odrzucając współpracę z państwem i dążąc do rewolucyjnej transformacji społeczeństwa.
CNT odegrało kluczową rolę w hiszpańskiej wojnie domowej (1936-1939), tworząc własne struktury społeczne i gospodarcze na terenach kontrolowanych przez anarchistów, w tym kolektywy rolnicze i przemysłowe. Pomimo początkowych sukcesów, CNT zostało ostatecznie pokonane przez siły nacjonalistyczne generała Franco.
Po upadku dyktatury Franco CNT została zalegalizowana i odgrywa nadal aktywną rolę w hiszpańskim ruchu robotniczym, choć jej wpływy są mniejsze niż w przeszłości. Organizacja kontynuuje walkę o realizację swoich ideałów, opierając się na zasadach samorządności, federalizmu i pomocy wzajemnej.
tags: #zwiazek #zawodowy #cnt #historia