Zasiłek chorobowy to forma wsparcia finansowego dla osób, które czasowo nie mogą wykonywać pracy z powodu problemów zdrowotnych. Jest to jedno z podstawowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów.
Zasiłek chorobowy jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego, wypłacanym osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, które stały się czasowo niezdolne do pracy z powodu pogorszenia stanu zdrowia. Nie jest on wypłacany od razu - w przypadku pracowników etatowych pierwsze dni absencji są najczęściej pokrywane przez pracodawcę w formie wynagrodzenia chorobowego. Dopiero po jego zakończeniu - zwykle od 34. dnia niezdolności do pracy (lub 15. dnia, jeśli pracownik ukończył 50 lat) - wypłatę świadczenia przejmuje ZUS.
Prawo do zasiłku nie przysługuje automatycznie - konieczne jest spełnienie warunków określonych w przepisach, w tym odpowiednio długi okres podlegania ubezpieczeniu.
Ze świadczenia mogą korzystać nie tylko osoby zatrudnione na umowę o pracę, ale także zleceniobiorcy czy osoby prowadzące działalność gospodarczą - pod warunkiem zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego. W określonych przypadkach zasiłek może przysługiwać także po zakończeniu zatrudnienia, o ile została zachowana ciągłość ubezpieczenia lub spełnione zostały inne wymogi ustawowe.
Osoby, które mogą ubiegać się o tego typu świadczenie, to m.in.:
- Pracownicy (osoby pracujące na podstawie umowy o pracę)
- Członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych
- Osoby odbywające służbę zastępczą
- Osoby wykonujące pracę nakładczą
- Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, współpracujące z osobą, która wykonuje taką umowę
- Pracujące na podstawie umowy uaktywniającej
- Prowadzące pozarolniczą działalność lub współpracujące z osobą, która prowadzi taką działalność
- Osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania
- Duchowni
Zasiłek chorobowy można otrzymać również z ubezpieczenia wypadkowego, gdy niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
Prawo do zasiłku chorobowego nabywa się po upływie tzw. okresu wyczekiwania, czyli trwania ubezpieczenia. W przypadku obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego okres ten wynosi 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Dla dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jest to 90 dni. Istnieją jednak sytuacje, w których zasiłek chorobowy przysługuje bez okresu wyczekiwania, np. dla absolwentów, którzy ubezpieczyli się w ciągu 90 dni od ukończenia nauki, osób, których niezdolność do pracy jest wynikiem wypadku w drodze do lub z pracy, lub osób z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
Kto wypłaca zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy może być wypłacany bezpośrednio przez ZUS lub przez pracodawcę, który działa jako płatnik zasiłków. Decyduje o tym liczba osób zgłoszonych przez pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego. Jeśli jest to więcej niż 20 osób, obowiązek technicznej wypłaty zasiłku spoczywa na pracodawcy. W pozostałych przypadkach, niezależnie od formy zatrudnienia, zasiłek wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Niezależnie od tego, kto przekazuje środki, zasiłki chorobowe są zawsze finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rola pracodawcy jako płatnika dotyczy jedynie przekazywania należności.
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy
Wiele osób myli wynagrodzenie chorobowe z zasiłkiem chorobowym. Są to dwa różne świadczenia:
- Wynagrodzenie chorobowe: Wypłacane przez pracodawcę ze środków własnych. Przysługuje pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę przez pierwsze dni niezdolności do pracy - do 33 dni w roku kalendarzowym (lub do 14 dni dla osób po 50. roku życia). Jego wysokość to zazwyczaj 80% podstawy wynagrodzenia.
- Zasiłek chorobowy: Finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wypłacany jest po wyczerpaniu prawa do wynagrodzenia chorobowego, czyli od 34. dnia niezdolności do pracy (lub od 15. dnia dla osób po 50. roku życia). Wypłacany jest przez ZUS lub za pośrednictwem pracodawcy.
Przejście z wynagrodzenia na zasiłek następuje automatycznie, pod warunkiem dalszej niezdolności do pracy i odpowiedniego udokumentowania.
Okres przysługiwania zasiłku chorobowego
Zasiłek chorobowy nie jest wypłacany bezterminowo. Jego długość jest ściśle określona przepisami:
- Podstawowy okres: Maksymalnie 182 dni.
- Wydłużony okres: Do 270 dni, w przypadku niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży lub związanej z gruźlicą.
- Po ustaniu ubezpieczenia: Zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni, pod warunkiem, że niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia lub nie później niż w ciągu 14 dni (lub 3 miesięcy w szczególnych przypadkach) od ustania ubezpieczenia.
Na długość pobierania zasiłku wpływają nie tylko kwestie medyczne, ale także zachowanie ciągłości ubezpieczenia i terminowe dostarczanie dokumentacji.
Po wyczerpaniu maksymalnego okresu zasiłkowego, jeśli dalsze leczenie rokuje poprawę, możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne.
Jak ubiegać się o zasiłek chorobowy?
Wniosek o zasiłek chorobowy składa osoba ubezpieczona, która spełnia warunki do jego otrzymania i przedstawiła dokumentację potwierdzającą niezdolność do pracy. Procedura składania wniosku zależy od formy zatrudnienia:
- Pracownicy: Zazwyczaj nie muszą składać dodatkowych dokumentów, jeśli zwolnienie lekarskie (e-ZLA) zostało wystawione elektronicznie i przesłane bezpośrednio do ZUS. Pracodawca otrzymuje informację o zwolnieniu i na jej podstawie nalicza wynagrodzenie chorobowe, a następnie przekazuje do ZUS wniosek Z-3.
- Osoby prowadzące działalność gospodarczą, zleceniobiorcy, duchowni: W przypadku otrzymania e-ZLA, mogą przedłożyć jego wydruk do ZUS, albo złożyć wniosek o zasiłek ZAS-53 lub zaświadczenie płatnika składek na druku Z-3b. Jeśli zasiłek jest wypłacany przez ZUS, należy złożyć wniosek Z-3b.
W przypadku ubiegania się o zasiłek chorobowy za okres po ustaniu ubezpieczenia, wymagane jest dodatkowo złożenie oświadczenia na druku Z-10.
Dokumenty można złożyć osobiście w placówce ZUS, wysłać pocztą lub elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.
Tutorial zaświadczenie Z-3 na podstawie zaświadczenia lekarskiego [PUE ZUS] [materiał archiwalny]
Niezbędne dokumenty do uzyskania zasiłku
Aby otrzymać zasiłek chorobowy, należy złożyć komplet wymaganych dokumentów:
- Zaświadczenie lekarskie: W formie elektronicznej (e-ZLA) lub jako wydruk e-ZLA. W wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne jest zaświadczenie na druku ZUS ZLA.
- Wniosek o zasiłek chorobowy:
- Dla pracowników - formularz ZUS Z-3.
- Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, osób z nimi współpracujących, duchownych - formularz ZUS Z-3a lub Z-3b (w zależności od tego, kto jest płatnikiem składek).
- Oświadczenie Z-10: W przypadku ubiegania się o zasiłek po ustaniu ubezpieczenia.
Uwaga! Dostarczenie zaświadczenia lekarskiego po upływie 7 dni od daty jego otrzymania może skutkować obniżeniem zasiłku o 25% od ósmego dnia niezdolności do pracy, chyba że niedostarczenie w terminie wynikało z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.
Termin wypłaty zasiłku chorobowego
ZUS ma do 30 dni na wydanie decyzji i wypłatę zasiłku chorobowego od dnia otrzymania kompletnej dokumentacji. Jeśli dokumenty zawierają błędy lub są niepełne, ZUS może wezwać do ich uzupełnienia, a termin 30 dni biegnie od momentu dostarczenia brakujących informacji. Środki wypłacane są bezpośrednio na wskazany rachunek bankowy.
Warunki przyznania i odmowy wypłaty zasiłku
ZUS wypłaci zasiłek chorobowy, jeśli ubezpieczony:
- Jest niezdolny do pracy z powodu choroby i posiada ubezpieczenie chorobowe.
- Niezdolność do pracy powstała w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego lub nie później niż w ciągu 14 dni od jego ustania (lub 3 miesięcy w szczególnych przypadkach).
- Spełnia warunki dotyczące okresu wyczekiwania na zasiłek.
- Nie popełnił przestępstwa przeciwko mieniu lub dokumentom, które miało wpływ na powstanie niezdolności do pracy.
- Nie wykorzystał maksymalnego okresu zasiłkowego.
ZUS może odmówić wypłaty zasiłku chorobowego, jeżeli:
- Niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (oznaczone kodem "C" w zwolnieniu lekarskim).
- Choroba wystąpiła w ciągu 3 miesięcy od dnia zatrudnienia, jeśli ubezpieczony nie spełnił okresu wyczekiwania.
- Ubezpieczony nie udokumentował swojej niezdolności do pracy.
- Ubezpieczony nie przystąpił do badań lub nie zastosował się do zaleceń lekarza, co przyczyniło się do przedłużenia niezdolności do pracy.
- Osoby prowadzące działalność gospodarczą mają zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 6,60 zł i nie uregulują go w ciągu 6 miesięcy.
Od decyzji odmownej można odwołać się do Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.
Podstawa wymiaru i wysokość zasiłku chorobowego
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego to kwota, od której oblicza się wysokość świadczenia. Co do zasady, jest to przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne (13,71%).
Dla osób prowadzących działalność gospodarczą, podstawą jest zadeklarowana kwota, od której opłacane były składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, również pomniejszona o składki społeczne.
Wysokość zasiłku oblicza się w następujący sposób:
- 80% podstawy wymiaru: Standardowa wysokość zasiłku, również za okres pobytu w szpitalu.
- 100% podstawy wymiaru: Przysługuje w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, ciążą, lub poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów lub zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.
Jeśli niezdolność do pracy trwa przez niepełny miesiąc, zasiłek jest obliczany proporcjonalnie.
Przykładowo, przy minimalnej krajowej pensji (3010 zł brutto w 2022 r.), podstawa wymiaru zasiłku chorobowego za każdy dzień nieobecności wynosiła 86,58 zł netto.
Ostateczna kwota zasiłku zależy od podstawy wymiaru i procentu świadczenia, jaki przysługuje w danym przypadku. W sytuacjach szczególnych, jak np. zasiłek chorobowy w ciąży, świadczenie jest wypłacane w pełnej wysokości (100% podstawy).
Kwestie związane z podstawą wymiaru zasiłku
Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się wynagrodzenie uzyskane przez pracownika u płatnika składek w okresie ubezpieczenia chorobowego. W przypadku przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę, podstawę ustala się na podstawie wynagrodzenia uzyskanego u poprzedniego i aktualnego płatnika.
Jeśli w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru, niektóre składniki wynagrodzenia (np. premie, dodatki) nie zostały wypłacone do czasu ostatecznego sporządzenia listy wypłat, do podstawy wymiaru przyjmuje się te składniki w wysokości wypłaconej za poprzedni miesiąc. W razie zmiany wymiaru czasu pracy, podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy.
Składniki wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo (wypłacane) za okres pobierania zasiłku, nie są uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku. Jeśli pracownikowi przyznano składnik wynagrodzenia tylko do określonego terminu, uwzględnia się go tylko za okres przypadający do tego terminu.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych.
Podstawy wymiaru zasiłku przysługującego u tego samego pracodawcy nie oblicza się na nowo, jeżeli w pobieraniu wynagrodzenia za okres choroby i zasiłków nie było przerwy lub przerwa trwała krócej niż miesiąc kalendarzowy.
Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Za pierwsze 33 dni (lub 14 dni dla osób po 50. roku życia) otrzymują oni wynagrodzenie za czas choroby finansowane przez pracodawcę. Zasiłek chorobowy finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje od 34. lub odpowiednio od 15. dnia niezdolności do pracy. Zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacane za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego za jeden dzień choroby stanowi 1/30 część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
Zasiłek chorobowy przysługuje za okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy spowodowana jest gruźlicą lub przypada w okresie ciąży - nie dłużej niż przez 270 dni. Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni.
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, osoby z nimi współpracujące oraz duchowni, u których w dniu wypadku lub w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej występuje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 zł, nie otrzymają zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego. Mają termin 6 miesięcy na uregulowanie zadłużenia.
W przypadku przyznania prawa do zasiłku chorobowego wypłata nastąpi na wskazany przez Ciebie rachunek. Korespondencję w sprawie zasiłku chorobowego wypłacanego przez ZUS otrzymasz na wskazany przez Ciebie adres.
Od decyzji w sprawie zasiłku chorobowego można odwołać się do Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 645 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 1205 z późn. zm.).
tags: #zus #kiedy #zasilek #chorobowy