W życiu każdego ubezpieczonego może pojawić się sytuacja, w której konieczne staje się skorzystanie ze zwolnienia lekarskiego. W takich okolicznościach kluczowe jest zrozumienie przepisów dotyczących zasiłku chorobowego, zwłaszcza w kontekście ewentualnego wykonywania pracy zarobkowej. Prawo ubezpieczeń społecznych przewiduje, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.
Istotą zasiłku chorobowego jest zapewnienie środków utrzymania osobie, która ze względu na swój stan zdrowia nie może wykonywać pracy. Artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej uzależnia prawo do zasiłku od tego, czy ubezpieczony pozostający na zwolnieniu lekarskim nie wykonuje pracy zarobkowej, a więc czy nie pozyskuje samodzielnie środków finansowych przeznaczonych na swoje utrzymanie. Stwierdzenie tego faktu prowadzi do wniosku, że zasiłek - w danych okolicznościach - nie może być utożsamiany z rekompensatą za utracony zarobek. Ubezpieczony sam bowiem taki zarobek uzyskuje, wykonując pracę. Zasiłek chorobowy staje się wtedy dodatkiem do przychodów z innej pracy.
Co rozumiemy przez "pracę zarobkową"?
Kwestia zdefiniowania pojęcia "pracy zarobkowej" na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej była przedmiotem analizy sądów. Podkreśla się, że pojęcie to nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, co wymaga elastycznej wykładni przepisu, dostosowanej do konkretnej sytuacji faktycznej. Sąd Rejonowy wskazał, że jako pracę zarobkową określa się wszelką aktywność ludzką, która zmierza do uzyskania zarobku, akcentując, że takie definiowanie pracy zarobkowej wypływa z konieczności ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. Przy określeniu "zarobkowego" charakteru pracy nie jest wymagane, aby praca była podjęta "w celu zarobkowym".
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2024 roku w sprawie II USK 263/23 podkreślił, że nie ma jednego prostego rozwiązania, jeśli chodzi o zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a ocena spełnienia przesłanki "wykonywania pracy zarobkowej" jest uzależniona od stanu faktycznego konkretnej sprawy. Nie należy więc oczekiwać kategorycznych wskazań ujednolicających, mających zastosowanie do każdego przypadku.
Można wyodrębnić dwie grupy podejść do kwalifikowania zachowań jako wypełniających określenie "wykonywania pracy zarobkowej":
- Podejście bardziej rygorystyczne: Stoi na stanowisku, że pracą zarobkową w rozumieniu art. 17 ustawy jest jakakolwiek działalność zmierzająca do osiągnięcia zarobku (np. udział adwokata w rozprawach w czasie zwolnienia lekarskiego, wykonywanie pracy, jeśli ma ona charakter zarobkowy, nawet jeśli zostało to zalecone przez lekarza i ma się przyczynić do poprawy stanu zdrowia ubezpieczonego). Podejście to przewiduje jednak pewne wyjątki.
- Podejście bardziej liberalne: Skupia się na przypadkach, które nie są zaliczane jako wykonywanie pracy zarobkowej w czasie niezdolności do pracy.
Niezależnie od przyjętego spojrzenia - bardziej lub mniej restrykcyjnego - dojdzie się do podobnych wniosków, ponieważ grupa przypadków "zaliczona" jako niewykonywanie pracy zarobkowej przez zwolenników liberalnego podejścia pokrywa się w całości z wyjątkami od zasady niewykonywania jakiejkolwiek działalności, przyjętymi przez zwolenników spojrzenia restrykcyjnego.
Wyjątki od zasady wykonywania pracy zarobkowej
W okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego pracownik może wykonywać pewne prace niepowodujące utraty prawa do zasiłku chorobowego, pod warunkiem, że prace te nie mają charakteru zarobkowego. Ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. nie przewiduje szczególnych przypadków zezwalających na wypłatę zasiłków chorobowych, mimo świadczenia pracy zarobkowej w okresie zwolnienia lekarskiego. Przepis ten jest jednoznaczny, a zatem każda praca zarobkowa wykonywana w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego, chociażby wykonywanie pracy było zalecane i przyczyniło się do poprawy stanu zdrowia.
Sąd Rejonowy w jednym z przypadków wskazał, że nie każdy przejaw aktywności stanowi wypełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego. Nie dochodzi do wypełnienia przesłanek z art. 17 ustawy, gdyby były to zachowania o charakterze incydentalnym. Konkluzja jest taka, że tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami, aktywność zawodowa może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. W innych przypadkach za okres niezdolności do pracy, w czasie której ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową, nie należy się zasiłek, lecz wynagrodzenie, przy czym nie jest niezbędne, aby wykonywana praca była niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego.
Analiza przypadku: Udział w komisji habilitacyjnej
W analizowanej sprawie wnioskodawca A. R., zatrudniony na umowę o pracę, w okresie od 16 marca 2020 roku do 2 czerwca 2020 roku był niezdolny do pracy. W tym samym okresie, w dniu 9 kwietnia 2020 roku, wziął udział w posiedzeniu komisji habilitacyjnej w trybie zdalnym, z uwagi na pobyt w szpitalu sanatoryjnym. Udział ten wynikał z faktu, że został powołany na przewodniczącego komisji habilitacyjnej i zawarł umowę zlecenia na pełnienie tej funkcji.
Sąd Rejonowy uznał, że udział w posiedzeniu komisji habilitacyjnej stanowił obowiązek wynikający z faktu wyznaczenia wnioskodawcy przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Nie była to sytuacja nadzwyczajna czy wymuszona okolicznościami, lecz zdarzenie terminowe, wynikające z procedury postępowania habilitacyjnego. Wnioskodawca nie wykazał, aby termin posiedzenia habilitacyjnego nie mógł zostać przełożony z uwagi na jego chorobę, a wyznaczenie określonego terminu zależało od uzgodnień wewnętrznych członków komisji.
Sąd meriti wskazał, że poza szlachetnymi pobudkami, którymi kierował się wnioskodawca, nie wykazano, aby faktycznie zaistniały przeszkody w wyznaczeniu posiedzenia komisji w innym terminie. Zasadniczym celem zasiłku chorobowego jest kompensata utraconego przez ubezpieczonego dochodu wskutek wystąpienia u niego czasowej, przejściowej niezdolności do zarobkowania. Nie jest nim natomiast uzyskanie dodatkowej korzyści obok wynagrodzenia, dlatego zasiłek chorobowy wypłacany jest nie obok, ale zamiast wynagrodzenia.
W świetle powyższego, Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do uznania, że w spornym okresie wnioskodawca nie wykonywał pracy zarobkowej w myśl art. 17 ustawy zasiłkowej, a tym samym nie wykorzystywał zwolnień lekarskich w sposób nieprawidłowy. Wnioskodawca bezsprzecznie wykonywał pracę, za którą otrzymał wynagrodzenie, a tym samym w świetle brzmienia art. 17 ustawy zasiłkowej, utracił prawo do zasiłku chorobowego.
Zwolnienie lekarskie jak brak Zasiłku rehabilitacyjnego
Sąd Rejonowy wskazał również, że zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
tags: #zlecenie #dokonywnie #platnosci #zasilek #chorobowy #zwrot