Wiele osób decyduje się wziąć kredyt albo chwilówkę, ale nie zawsze udaje się spłacić te zobowiązanie w terminie. Są sytuacje, że długiem zajmuje się kancelaria komornicza. Przed zaciągnięciem kredytu lub pożyczki, warto sprawdzić, co dzieje się, gdy jest problem ze spłatą rat. Postępowanie egzekucyjne zwykle oznacza to zajęcie przez komornika sądowego części dochodów, ruchomości lub nieruchomości.
Na wstępie komornik ustala, jakie składniki majątku są w posiadaniu dłużnika. Wysyła do ZUS zapytanie o wskazanie źródeł dochodu, a do pracodawcy pismo, w którym zobowiązuje go do potrącania części wypłaty pracownikowi w związku ze spłatą przez niego długu.
Potrąceń z zasiłków dokonuje się na innych zasadach niż te, które dotyczą wynagrodzenia za pracę. Nie ma w polskim prawie zapisu, który zabraniałby komornikowi przeprowadzenie zajęcia z zasiłku chorobowego. W zależności od rodzaju zadłużenia - raty kredytu, podatki, alimenty czy inne zobowiązania - wysokość dopuszczalnego zajęcia może być różna: 25% (dług niealimentacyjny), 60% kwoty zasiłku (w przypadku egzekucji alimentów).
Zasady potrąceń z wynagrodzenia i zasiłku chorobowego
Potrącenia z wynagrodzenia i zasiłku chorobowego są dokonywane na całkowicie innych zasadach. Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu ustawy z 4 października 2018 r. - kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy podlegają potrąceniu do 90% wynagrodzenia minimalnego wynagrodzenia. W przypadku potrąceń alimentacyjnych nie ma określonej kwoty wolnej od potrąceń. Na poczet zobowiązań alimentacyjnych pracodawca może dokonać potrącenia nawet do wysokości 3/5 minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Zasiłek chorobowy, opiekuńczy lub macierzyński podlega potrąceniom na zasadach właściwych dla emerytur. Obliczenia kwoty potrącenia należy więc dokonać oddzielnie. Dla zasiłku chorobowego limit potrącenia na zaspokojenie egzekwowanych należności niealimentacyjnych to 25% kwoty zasiłku (przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych). Zasiłek chorobowy jest wolny od egzekucji na powyższe cele wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.
Wynagrodzenie za czas choroby jest objęte tymi samymi normami ochronnymi w zakresie potrąceń, co wynagrodzenie za pracę. Aby obliczyć kwotę potrącenia, należy te świadczenia w skali tego samego miesiąca ze sobą sumować.
Potrącenie z wynagrodzenia
Zanim pracodawca przejdzie do etapu dokonywania potrąceń z wynagrodzenia, powinien on w pierwszej kolejności określić kwotę netto wynagrodzenia pracownika. Następnie pracodawca zobowiązany jest dokonać potrąceń na poczet zaległości alimentacyjnych. Limit potrąceń alimentacyjnych wynosi obecnie maksymalnie 3/5 wynagrodzenia po odliczeniach składkowo-podatkowych. W dalszej kolejności pracodawca potrąca zobowiązania niealimentacyjne, wówczas łączna wysokość potrącenia nie może przekraczać 3/5 pensji.
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy oraz ewentualnych wpłat na PPK - przy potrącaniu należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,
- 90% minimalnego wynagrodzenia za pracę - przy potrącaniu kar pieniężnych.
Potrącenie z zasiłku chorobowego
Dla zasiłku chorobowego limit potrącenia na zaspokojenie egzekwowanych należności niealimentacyjnych to 25% kwoty zasiłku (przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych). Zasiłek chorobowy jest wolny od egzekucji na powyższe cele wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.
Jeżeli zasiłek chorobowy przysługuje tylko za część miesiąca, wtedy należy wyznaczyć kwotę wolną od potrąceń proporcjonalnie do ilości dni, za które zasiłek przysługuje, co sprowadza się do:
- podzielenia obowiązującej kwoty wolnej przez liczbę 30,
- pomnożenia otrzymanego wyniku przez ilość dni, za które wypłacany jest zasiłek.
Limit potrącenia z zasiłku należy ustalić od kwoty brutto zasiłku, czyli uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy ale samego potrącenia dokonuje się od kwoty netto zasiłku (po odliczeniu podatku), uwzględniając określoną dla danego rodzaju zobowiązania wysokość kwoty wolnej. Potrąceń nie dokonuje się, jeżeli po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy wysokość zasiłku jest niższa niż kwota wolna od potrąceń i egzekucji.
Przykłady potrąceń
Pracownik przez cały sierpień 2015 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i z tego tytułu przysługuje mu zasiłek chorobowy w wysokości 2.300 zł (brutto). Kwota ta jest wyższa od kwoty wolnej od potrąceń, która w tym przypadku w okresie od 1 marca 2015 r. wynosi 440,23 zł miesięcznie. Ostatecznie więc z zasiłku chorobowego należnego pracownikowi za sierpień 2015 r. potrącona zostanie odpowiednia kwota.
Pracownik w grudniu 2022 r. chorował przez cały miesiąc i otrzymał: wynagrodzenie chorobowe za 10 dni - 897,40 zł, zasiłek chorobowy za 21 dni - 1.884,54 zł. Wynagrodzenie i inne wierzytelności pracownika zostały zajęte przez komornika na poczet alimentów w wysokości 900 zł miesięcznie. Pracodawca mógł potrącić z wynagrodzenia pracownika pełną dopuszczalną kwotę, tj. 498,70 zł, gdyż przy dokonywaniu potrącenia z wynagrodzenia chorobowego należności alimentacyjnych nie obowiązuje kwota wolna od potrąceń.
Pracownik w grudniu 2022 r. otrzymał: wynagrodzenie zasadnicze wraz z premią uznaniową - 3.049,80 zł, zasiłek chorobowy za 7 dni niezdolności do pracy - 635,04 zł. Wynagrodzenie i inne wierzytelności pracownika zostały zajęte przez komornika na poczet niespłaconego kredytu bankowego w wysokości 5.000 zł. W tym przypadku potrącenie z wynagrodzenia wynosi 1.436,89 zł, a z zasiłku chorobowego nie jest możliwe dokonanie potrącenia ze względu na kwotę wolną.
Pracownik w grudniu 2022 r. otrzymał: wynagrodzenie zasadnicze wraz z premią uznaniową - 3.049,80 zł, zasiłek chorobowy za 7 dni niezdolności do pracy - 635,04 zł. Wynagrodzenie i inne wierzytelności pracownika zostały zajęte przez komornika na poczet alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie oraz niespłaconego zakupu ratalnego w kwocie 2.000 zł. Pracodawca potrącił na poczet alimentów pełną kwotę (500 zł), gdyż nie naruszała ona granicy potrącenia oraz nie występuje w tym przypadku kwota wolna. Pomimo że granica potrącenia w zbiegu to dopuszczała, potrącenie na poczet zakupów ratalnych nie było możliwe, gdyż nie pozwoliła na nie kwota wolna (2.394,82 zł - 500 zł = 1.894,82 zł; 1.894,82 zł < 2.363,56 zł). W związku z tym, że pracodawca na poczet alimentów potrącił pełną kwotę z wynagrodzenia, to z zasiłku może potrącić określoną kwotę na spłatę zakupu ratalnego.
Zmiany w przepisach od 25 marca 2024 roku
Od 25 marca 2024 roku w życie weszły w życie nowe przepisy dotyczące potrąceń z wynagrodzeń i zasiłków. Zmiany te wynikają z nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz innych powiązanych ustaw mających na celu uproszczenie procesu egzekucji oraz zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla pracodawców i organów egzekucyjnych.
Usprawnienia w procesie egzekucji
Dotychczas organ egzekucyjny zobowiązany był wystawić 2 odrębne zajęcia. Jedno z wynagrodzenia za pracę, a drugie z zasiłku przysługującego z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nowe przepisy eliminują konieczność dokonywania odrębnych zajęć egzekucyjnych dla wynagrodzenia i zasiłków wypłacanych przez tego samego pracodawcę. W praktyce oznacza to, że organ egzekucyjny wystawi jedno zajęcie obejmujące zarówno wynagrodzenie, jak i zasiłki, a pracodawca dokona jednego przelewu środków pieniężnych.
Ochrona wynagrodzeń i zasiłków
Zgodnie z nowymi regulacjami wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w Kodeksie pracy, natomiast świadczenia zasiłkowe będą potrącane zgodnie z przepisami o egzekucji ze świadczeń emerytalno-rentowych. Ma to na celu zapewnienie spójności i jednolitych zasad potrąceń niezależnie od tego, czy wypłacane są one przez pracodawcę, czy przez ZUS.
Nie zmienią się zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzeń i zasiłków i nadal będą realizowane na 2 sposoby: osobno z wynagrodzeń - na podstawie kp i osobno z zasiłków - na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Pracodawca jest upoważniony do zmniejszania zaliczki na podatek dochodowy o 1/12 kwoty zmniejszającej podatek 300 zł. Potrącenie z wynagrodzenia chorobowego. Składka na ubezpieczenie zdrowotne: 885,92 zł x 9% = 79,73 zł. Zaliczka na podatek na dzień 31.12.2021 r. (ograniczenie składki zdrowotnej): 885,92 zł - 250 zł = 635,92 zł. 636 zł x 17% - 43,76 zł = 64,36 zł. Ograniczenie składki zdrowotnej: 79,73 zł 64,36 zł. Zaliczka na podatek dochodowy: 636 zł x 12% - 300 zł = 0 zł. Z kwoty zmniejszającej podatek 300 zł rozliczono 76,32 zł (636 zł x 12%). Wynagrodzenie chorobowe: 885,92 zł - 64,36 zł = 821,56 zł. 821,56 zł x 3/5 = 492,94 zł. Potrącenia z zasiłku chorobowego. Dopuszczalna kwota potrącenia z zasiłku chorobowego: 2 657,76 zł x 60% = 1 594,66 zł. Kwota wolna od potrąceń z zasiłku chorobowego: 806,67 zł : 30 dni x 21 dni = 564,67 zł. [2 658 zł x 12% - 223,68 zł (300 zł - 76,32 zł)] = 95,28 zł 95 zł zaliczka na podatek dochodowy. Kolejny etap to sprawdzenie, czy potrącenie dopuszczalnej kwoty nie naruszy kwoty wolnej od potrąceń. Zasiłek chorobowy, po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy i potrąceniu należności wyniesie: 2 657,76 zł - 95 zł - 1 594,66 zł = 968,10 zł. Kwota ta jest wyższa od kwoty wolnej 564,67 zł.
Kwota wolna od potrąceń
Kwoty wolne od potrąceń waloryzowane są wraz ze zmianą wysokości minimalnego wynagrodzenia. Kwoty te różnią się w zależności od rodzaju świadczeń oraz sytuacji pracownika, np. w przypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast wysokość kwot wolnych od potrąceń i egzekucji obowiązujących od 1 marca 2024 roku wynoszą:
- 764,62 zł - sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego;
- 1261,64 - sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności niealimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi;
- 1009,33 - należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1-2b i 6-9 ustawy emerytalnej, tj. m.in. świadczenia wypłacone zaliczkowo lub nienależnie pobrane.
W sytuacji, kiedy ubezpieczonemu przysługuje świadczenie tylko za część miesiąca, to wysokość kwoty wolnej od potrąceń należy ustalić proporcjonalnie do liczby dni, za które jest ono wypłacone. Co ważne, przy potrąceniach z zasiłku obowiązują także limity, dotyczące maksymalnych możliwych do potrącenia kwot. W zależności od tytułu potrącenia wynoszą one:
- maksymalnie 60% kwoty zasiłku brutto - przy potrąceniach sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego;
- maksymalnie 25% kwoty zasiłku brutto - przy potrąceniach sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności niealimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.
Kwotę potrącenia należy ustalić jako procent kwoty brutto zasiłku, a następnie jej potrącenia dokonujemy z kwoty netto, tj. po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, nie zapominając o uwzględnieniu odpowiedniej kwoty wolnej od potrąceń.
Czy komornik może zająć rentę?
Zasiłki z ubezpieczenia społecznego (np. zasiłek chorobowy) podlegają egzekucji na zasadach określonych w art. 139-144 ustawy emerytalnej. W myśl tych przepisów, zasiłek chorobowy (a także zasiłek opiekuńczy, macierzyński oraz świadczenie rehabilitacyjne) podlega egzekucji na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne do wysokości 25% świadczenia. Wysokość potrącenia ustala się od kwoty zasiłku przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Potrącenia egzekucyjne należności niealimentacyjnych nie mogą naruszyć kwoty wolnej, która jest równa części zasiłku po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy odpowiadającej 50% najniższej emerytury (od 1 marca 2012 r. jest to kwota 399,59 zł, tj. 799,18 zł x 50%).
W myśl art. 881 K.p.c. komornik przystępuje do egzekucji z wynagrodzenia za pracę przez jego zajęcie. W tym celu zawiadamia dłużnika, że do wysokości egzekwowanego świadczenia i aż do pełnego pokrycia długu nie wolno mu odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób.
Potrącenia z wynagrodzenia i zasiłków oraz zmiany w ich obrębie, które weszły w życie 25 marca 2024 roku, mają na celu uproszczenie procesu egzekucyjnego i zmniejszenie kosztów związanych z jego realizacją. Potrąceń ze świadczeń określonych w ustawie zasiłkowej dokonuje się na zasadach przewidzianych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 66a ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwana dalej ustawą zasiłkową). Przy potrącaniu należności z zasiłków należy stosować przepisy art. 139-144 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
tags: #zbieg #egzekucji #komorniczych #zasilek #chorobowy