Wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zależy od wymiaru czasu pracy, w jakim jest zatrudniony. Jeżeli pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, to wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Natomiast wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę 20 albo 26 dni, zależnie od stażu pracy pracownika, przy czym niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Jeżeli pracownik w danym roku kalendarzowym jest zatrudniony zarówno na cały etat, jak i na część etatu, jego wymiar urlopu nie może przekroczyć wymiaru określonego dla całego etatu.
Zmiana wymiaru czasu pracy nie w każdym przypadku powoduje obowiązek przeliczania podstawy wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Pracownikowi, któremu obniżono wymiar czasu pracy i obniżono proporcjonalnie wysokość wynagrodzenia to zmiana ta nie ma wpływu m.in. na wysokość wypłaconych nadgodzin przyjmowanych do podstawy urlopowej.
Ustalenie urlopu przy zmianie wymiaru czasu pracy
Przepisy prawa pracy, w tym Kodeksu pracy, nie określają, w jaki sposób należy ustalić wymiar urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym doszło do zmiany wymiaru czasu pracy pracownika. Przyjmuje się, że w takim przypadku należy ponownie ustalić, do jakiego wymiaru urlopu pracownik ma ostatecznie prawo w danym roku (pierwsze ustalenie wymiaru urlopu powinno nastąpić z początkiem roku kalendarzowego).
W tym celu należy ustalić prawo pracownika do określonego wymiaru urlopu w okresach zatrudnienia (miesiącach) w poszczególnych wymiarach czasu pracy, przy czym przyjmuje się, że w razie gdy do zmiany wymiaru czasu pracy dochodzi w trakcie miesiąca kalendarzowego, to decydujący jest wymiar czasu pracy na pierwszy dzień miesiąca.
W przypadku zmiany wymiaru czasu pracy w trakcie roku kalendarzowego - powstaje konieczność dokonania korekty wymiaru urlopu wypoczynkowego. W praktyce polega to na obliczeniu oddzielnie wymiaru urlopu dla okresu zatrudnienia przed i po zmianie wymiaru czasu pracy, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów dotyczących urlopu w wymiarze proporcjonalnym.
Pracownica jest zatrudniona w wymiarze pełnego etatu w okresie od 1 stycznia do 22 czerwca 2025 r., a następnie w wymiarze 7/8 etatu w okresie od 23 czerwca do 31 grudnia 2025 r. Dla ustalenia wymiaru przysługującego jej urlopu należy przyjąć, że w czerwcu br. przysługuje jej jeszcze urlop w wymiarze adekwatnym do pracy w pełnym wymiarze czasu pracy (ponieważ na dzień 1 czerwca br. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy). Zatem pracownicy w 2025 r. przysługuje urlop w łącznym wymiarze 25 dni, na co składa się: 13 dni urlopu za okres od stycznia do czerwca (6/12 x 26 dni) i 12 dni urlopu za okres od lipca do grudnia (6/12 x 23 dni, po zaokrągleniu w górę do pełnego dnia, zgodnie z art. 1553 Kodeksu pracy).
Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Przy udzielaniu urlopu 1 dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy (przy założeniu, że 8 godzin to obowiązująca pracownika dobowa norma czasu pracy).
Pracownicy zatrudnionej w wymiarze pełnego etatu w okresie od 1 stycznia do 22 czerwca 2025 r., a następnie w wymiarze 7/8 etatu w okresie od 23 czerwca do 31 grudnia 2025 r. przysługuje w tym roku urlop w łącznym wymiarze 25 dni. Te 25 dni urlopu odpowiada 200 godzinom pracy (25 dni urlopu x 8 godz.). Jeżeli do 22 czerwca br. pracownica ta wykorzystała 5 dni urlopu, to oznacza, że wykorzystała 40 godzin urlopu (w tym okresie pracowała bowiem po 8 godzin na dobę). Zatem do wykorzystania pozostało jej jeszcze 160 godzin urlopu (urlop przypadający na 160 godzin jej pracy). Skutkiem tego może ona go wykorzystać - począwszy od 23 czerwca br., od kiedy to będzie pracowała po 7 godzin na dobę - w 22 dni pracy (22 dni pracy x 7 godz. = 154 godz.) i pozostanie jej jeszcze do wykorzystania 6 godzin urlopu.
Niepełny wymiar czasu pracy
Uprawnienie do urlopu w tym wymiarze przysługuje pracownikowi bez względu na to, czy praca w niepełnym wymiarze czasu pracy jest jedynym, czy dodatkowym zatrudnieniem pracownika. Pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy, który podjął dodatkowe zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, przysługuje z tytułu dodatkowego zatrudnienia - po uzyskaniu prawa do urlopu - urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do czasu pracy.
Nie ma również znaczenia, czy dodatkowe zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy pracownik wykonuje na rzecz tego samego pracodawcy, u którego świadczy pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, czy u innego pracodawcy, ani w jaki sposób jest rozplanowana praca w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Na pierwszy rzut oka proporcjonalnie obniżony wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy może być zatem odczytywany jako niekorzystny. Na przykład pracownik zatrudniony na pół etatu nabędzie prawo do urlopu w wymiarze 10 lub 13 dni, a zatrudniony na pełnym etacie - 20 lub 26 dni. Nic jednak bardziej mylnego. Urlopu udziela się bowiem w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. O początku urlopu decyduje zatem rozkład czasu pracy pracownika.
W konsekwencji znaczenie ma początek kolejnej doby pracowniczej, a nie ta sama doba kalendarzowa. Jednocześnie do urlopu nie wlicza się przypadających w tym okresie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy z tytułu zachowania przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy. Pracownikom zatrudnionym przez przeciętnie mniej niż 5 dni w tygodniu w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy do urlopu nie wlicza się również dodatkowych dni wolnych od pracy określonych w ich rozkładzie czasu pracy.
Istotne też jest, że przy udzielaniu urlopu jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. W konsekwencji, jeżeli rozkład czasu pracy danego pracownika zatrudnionego na 1/2 etatu jest równomierny, po 4 godziny pracy, to liczba dni pracy wykorzystanych na wypoczynek wyniesie 20 dni (działanie: 80 godz./ 4 godz. = 20) lub 26 dni (działanie: 104 godz./4 godz. = 26). Jeżeli rozkład czasu pracy pracownika przewiduje pracę tylko w niektóre dni tygodnia, np. 2 dni (poniedziałki i wtorki) po 8 godzin, a jeden dzień (środy) 4 godziny, to liczba dni pracy wykorzystanych na wypoczynek jest wprawdzie niższa niż 20 lub 26 dni, to jednak uwzględniając możliwość przeznaczenia dni wolnych od pracy na wypoczynek, należy uznać, że liczba dni kalendarzowych wypoczynku jest tu analogiczna jak w przypadku równomiernego rozkładu czasu pracy czy pracy na pełnym etacie.
Zmiana wymiaru czasu pracy
O ile kwestia udzielania urlopu wypoczynkowego osobom zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy wydaje się stosunkowo prosta, to komplikuje się w przypadku zmiany wymiaru czasu pracy w trakcie zatrudnienia w danym roku kalendarzowym. W takiej sytuacji wymiar urlopu ustala się osobno dla okresu sprzed zmiany etatu i osobno po zmianie wymiaru czasu pracy. W każdym z okresów obliczamy urlop proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Następnie oba wyniki się dodaje. Jeśli do zmiany wielkości etatu dochodzi w trakcie miesiąca, najczęściej stosuje się zaokrąglenie do tego miesiąca, w którym przez większą jego część pracownik już pracował w nowym wymiarze lub bierze się pod uwagę, jaki jest wymiar etatu pracownika na pierwszy dzień miesiąca.
Przykładowo: pracownik jest zatrudniony na cały etat i uprawniony do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni za rok. Złożył wniosek do pracodawcy o obniżenie czasu pracy na 0,5 etatu od 1 października. Wymiar urlopu wypoczynkowego oblicza się następująco: 1. 9/12 x 26 dni = 20 dni - praca na pełen etat; 2. 3/12 x 13 dni = 4 dni - praca na 0,5 etatu. 3. 20 dni + 4 dni = 24 dni - wymiar urlopu wypoczynkowego za rok cały rok.
Ponieważ urlopu wypoczynkowego udziela się w wymiarze godzinowym, to aby obliczyć łączny wymiar urlopu w godzinach, należy przeprowadzić następujące działanie: 24 dni x 8 godzin = 192 godziny. Tego urlopu należy udzielić w dni, które są dla niego dniami pracy (zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy), w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, to w praktyce dni wolnych z tytułu urlopu wypoczynkowego może mieć więcej.
Przenosząc powyżej omówione zasady na sytuację związaną z epidemią koronawirusa, można posłużyć się następującym przykładem. Pracownik pracuje w podstawowym systemie czasu pracy. Przysługuje mu 20 dni urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym. Do dnia 31 marca 2020 roku pracował na cały etat, w tym czasie wykorzystał 7 dni urlopu wypoczynkowego. W związku z sytuacją wywołaną koronawirusem pracownikowi na okres od kwietnia do czerwca 2020 r. został zmniejszony jego wymiar czasu pracy do 0,8 etatu. Po tym czasie ponownie będzie pracować w pełnym wymiarze czasu pracy. Przysługujący mu wymiar urlopu obliczymy następująco: za: styczeń- marzec 2020 r. - cały etat (20 dni urlopu rocznie) = 3/12 x 20 = 4 dni, za: kwiecień - czerwiec 2020 r. 0,8 etatu (16 dni urlopu rocznie) = 3/12 x 16 dni = 4 dni, za: lipiec - grudzień 2020 r. - cały etat (20 dni urlopu rocznie) = 6/12 x 20 = 10 dni. Oznacza to, że łącznie za 2020 roku pracownikowi będzie przysługiwało 18 dni urlopu wypoczynkowego. Pracownikowi pozostało do wykorzystania jeszcze 11 dni, a więc 88 godzin urlopu wypoczynkowego.
Zmniejszenie wymiaru urlopu wypoczynkowego | Asystent kadrowego
Obniżenie wymiaru czasu pracy a wynagrodzenie za urlop
Zmniejszenie etatu pociągnie za sobą również obniżenie wynagrodzenia. Do wyliczenia wynagrodzenia za czas urlopu przyjmuje się stałe składniki wynagrodzenia z miesiąca wykorzystywania urlopu. W tym przypadku w wielu firmach będą to składniki, które uległy obniżeniu. Podobnie jest z ekwiwalentem za urlop. Podstawą jego naliczenia również jest wynagrodzenie stałe z miesiąca nabycia prawa do tego świadczenia oraz średnia miesięcznych składników zmiennych z ostatnich trzech miesięcy.
Dodatkowo jednak przyjmuje się tu zmienne składniki za okresy nie dłuższe niż miesiąc w średniej wysokości z wcześniejszych 12 miesięcy.
Podsumowanie
Wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zależy od wymiaru czasu pracy, stażu pracy oraz okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym. W przypadku zmiany wymiaru czasu pracy w trakcie roku kalendarzowego, urlop wypoczynkowy należy ustalić osobno za okresy pracy w pełnym i w niepełnym wymiarze czasu pracy, a następnie zsumować wyniki. Niepełny dzień urlopu zawsze zaokrągla się w górę do pełnego dnia, jednakże takie zaokrąglenie nie może prowadzić do przekroczenia wymiaru urlopu przysługującego za pełny etat.
tags: #obnizony #wymiar #czasu #pracy #a #urlop