Przedsiębiorcy często decydują się zatrudniać pracowników na umowę zlecenie bądź o dzieło. Wynika to z faktu, że wtedy nie są oni praktycznie związani z pracownikiem, a zerwanie takiej umowy nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami. Umowa o dzieło została uregulowana w przepisach Kodeksu cywilnego. Jej konstrukcja jest bardzo podobna do umowy zlecenia - za wyjątkiem konieczności opłacania składek ZUS.
Umowa o dzieło to jedna z tych umów, które nazywamy śmieciowymi, mimo że chodzi tu o dzieło przez duże D. Umowę o dzieło najczęściej zawierają osoby pracujące w wolnych zawodach: artyści, dziennikarze, blogerzy, projektanci stron internetowych, ale również... stolarze. Reguluje ją Kodeks cywilny (to umowa cywilnoprawna), który podaje następującą definicję:
Art. 627 KC: Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Przy czym ważne jest to, że przyjmujący nabywa prawo do wynagrodzenia z chwilą wykonania i oddania dzieła. Teraz uwaga - w przypadku umowy o dzieło nie zachodzi stosunek pracy, a więc nie mamy pracownika i pracodawcy. Strony umowy nazywa się: wykonawcą i zamawiającym. Czasami także dziełodawcą i dziełobiorcą.
Dla Ciebie oznacza to tyle, że w przypadku takiej formy zatrudnienia nie masz nad sobą żadnego zwierzchnika i sam decydujesz o miejscu i czasie wykonywania pracy. Natomiast dzieło, o którym mowa w nazwie umowy, to: wytwór materialny, który ma dopiero powstać (np. sukienka, którą masz uszyć) lub wytwór niematerialny - np. wygłoszenie przemówienia. Przykład? Dziełem nie będzie np. przygotowywanie licealisty do matury (to już wchodzi w zakres umowy zlecenia), ale będzie nim już zaprojektowanie dyplomów dla najlepszych uczniów danej szkoły. Dlatego właśnie umowa o dzieło nazywana jest też umową rezultatu.
Co z zapłatą? Rozliczenie umowy o dzieło odbywa się dopiero wtedy, gdy praca zostanie wykonana. W następnym rozdziale dokładnie wyjaśnię tę kwestię. Teraz zwróć uwagę na jeszcze kilka ważnych cech umowy o dzieło:
- Może być zawarta zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej.
- Czas trwania? Zupełnie dowolny i uzależniony od ustaleń między dziełodawcą a dziełobiorcą.
- Bywa cykliczna (np. umowa z fotografem, który raz na kwartał oddaje zamówione zdjęcia) - ale uważaj, by nie miała cech umowy zlecenia!
Ponadto, jak już wspomnieliśmy, umowę o dzieło charakteryzuje:
- Brak określonego miejsca wykonania dzieła.
- Dowolność w wyborze konkretnego czasu (nie terminu!) realizacji zamówienia.
- Brak podległości wykonującego dzieło względem zamawiającego.
Czyli sam wybierasz sobie godziny i miejsce pracy, a Twój szef... nie istnieje. Jedynym ograniczeniem dla Ciebie jako wykonawcy jest termin ukończenia dzieła oraz zapisy zawarte w samej umowie (np. forma dostarczenia dzieła, pola jego eksploatacji itp.).
Jak rozliczać wynagrodzenie na umowie o dzieło?
Podstawowym obowiązkiem dziełobiorcy jest zapłata za wykonane dzieło. Możecie zdecydować się (Ty i zamawiający wykonanie dzieła) na jeden z dwóch sposobów rozliczenia umowy o dzieło:
- Wynagrodzenie kosztorysowe - wybierz wtedy, gdy ustalenie wynagrodzenia jest skomplikowane, bo wpływa na nie wiele składowych i niezbędne jest przygotowanie kosztorysu. Przykład: wykonujesz komiks na zamówienie. Aby oddać gotowe dzieło, będziesz musiał zapłacić koloryście, scenarzyście, ponieść koszty wydrukowania plansz itp. Wynagrodzenie kosztorysowe na umowie o dzieło umożliwia ustalenie kwoty wynagrodzenia po wykonaniu zadania i podliczeniu kosztów. Jest więc dużo korzystniejsze dla wykonawcy niż zamawiającego.
- Wynagrodzenie ryczałtowe - wybierz wtedy, gdy ustalenie wysokości Twojego wynagrodzenia jest jasne. Wystarczy, że zgodzicie się z dziełobiorcą na konkretną kwotę.
Uwaga: Przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, jeżeli wykonał prace dodatkowe bez uzyskania zgody zamawiającego.
Przychód z umowy o dzieło
Minimalne wynagrodzenie na umowie o dzieło? Nie istnieje. Dostaniesz taką kwotę za wykonanie dzieła, jaka widnieje w umowie lub wynika z kosztorysu. Co prawda, od stycznia 2026 r. minimalna stawka godzinowa wynosi 31,40 zł brutto za pracę na umowach cywilnoprawnych, ale nie dotyczy to umowy o dzieło. Jednak, biorąc pod uwagę koszty umowy o dzieło i koszty umowy zlecenia, decydując się na tę pierwszą zarobisz więcej przy tej samej stawce brutto.
Podatek od umowy o dzieło
Ile zarobisz na umowie o dzieło po odprowadzeniu podatku? Twoja pensja oraz podatek, który od niej zapłacisz, zależą od tego, kto z kim zawiera umowę. Oto jak wyglądają te różnice:
Podatek od umowy o dzieło między firmą a osobą fizyczną - zasady
Jeśli Twój przychód jest wyższy niż 200 zł: zamawiający odprowadza do Urzędu Skarbowego podatek zryczałtowany w wysokości 18% Twojego wynagrodzenia. W tym przypadku nie dostaniesz PIT-u 11. Jeśli Twój przychód jest niższy niż 200 zł: zamawiający odprowadza od Twojego wynagrodzenia zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, która wynosi 18%. Potem przesyła do Urzędu Skarbowego oraz do Ciebie PIT-11. Będziesz musiał uzyskane dochody wykazać w swojej deklaracji PIT.
Wskazówka: pamiętaj, że w przypadku umowy o dzieło obowiązuje Cię druk PIT-37. Znajduje się tam rubryka o przychodach, do której wpiszesz zsumowaną kwotę zarobków ze wszystkich umów o dzieło podpisanych w poprzednim roku podatkowym.
Podatek od umowy o dzieło między osobami fizycznymi - zasady
Jeśli naprawiasz sąsiadce rower, albo remontujesz mieszkanie i umawiacie się, że za tę usługę dostaniesz określoną kwotę, spisywanie umowy o dzieło nie jest konieczne. Jeśli jednak znajdziesz ofertę przez Internet i np. wykonasz przegląd roweru dla kogoś, kto oferuje Ci za to określoną kwotę, umowa o dzieło jest jak najbardziej na miejscu. Jakie progi podatkowe Cię obowiązują? 18% - dla dochodów nieprzekraczających kwoty 85 528 zł, 32% - drugi próg podatkowy, dla dochodów powyżej 85 528 zł.
Podatek od umowy o dzieło z przedsiębiorcą - zasady
W takim wypadku przedsiębiorca rozlicza umowę o dzieło jako przychód z działalności gospodarczej. To oznacza, że jeśli wykonujesz dla kogoś dzieło jako firma, po prostu wystawisz za to fakturę jak zawsze. Możesz też zawrzeć umowę o dzieło poza działalnością gospodarczą, ale wtedy, rozliczając podatek, swoją pracę musisz potraktować jako działalność wykonywaną osobiście. Jest to bardzo korzystne rozwiązanie. Osoba prywatna może w określonych przypadkach zastosować 50-procentowe koszty uzyskania przychodu i obniżyć tym samym podatek do zapłaty. Przedsiębiorca nie może tak postąpić.
Wskazówka: Koszty uzyskania przychodu od umowy o dzieło mogą stanowić 20% lub 50% (jeśli nastąpiło przeniesienie praw autorskich na dziełobiorcę).
Podatek od umowy o dzieło z własnym pracownikiem
(Lub: umowa o dzieło z własnym pracodawcą) Tutaj sytuacja wygląda diametralnie inaczej. Jeśli pracujesz na etacie (np. w sklepie warzywnym), ale dla swojego pracodawcy wykonujesz coś dodatkowo na umowę o dzieło (np. nowy szyld sklepowy), Twoje dodatkowe wynagrodzenie będzie doliczone do tego, który uzyskałeś ze stosunku pracy. Pracodawca odprowadzi więc podatek jednocześnie od obu tych kwot.
Podatek od umowy o dzieło z bezrobotnym
Mimo, że umowa o dzieło opisana jest w Kodeksie cywilnym, a nie Kodeksie pracy, to jednak podjęcie się wykonania dzieła uznawane jest jako zajęcie zarobkowe. Tak więc w przypadku, gdy zarabiasz na podstawie umowy o dzieło, Twój status bezrobotnego natychmiast przepada. Oznacza to, że podatek od wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło musisz wtedy odprowadzić jak każdy inny, czyli, na identycznych zasadach, jak te opisane powyżej lub poniżej, a więc w zależności od tego, z kim podpisujesz umowę o dzieło i jakiego typu dzieło to jest (z przeniesieniem praw autorskich lub bez).
Podatek od umowy o dzieło z obywatelem Ukrainy
Umowa o dzieło z obywatelem Ukrainy (oraz każdym innym cudzoziemcem) musi być analogiczna do umowy o dzieło, którą podpisałbyś z rodzimym pracownikiem w danej branży. Podatki? Przy zatrudnieniu Ukraińca obowiązują dokładnie te same zasady, co w przypadku Polaków.
Podatek od umowy o dzieło a KRUS
Rolnik nie rozlicza się z Urzędem Skarbowym, ponieważ ubezpiecza go KRUS. Jednak, może się tak zdarzyć, że poza działalnością rolniczą wykonuje on, powiedzmy, przedmioty z drewna na zamówienie. Zawiera z zamawiającym umowę o dzieło. I zastanawia się, czy może w tej sytuacji korzystać z ubezpieczenia zdrowotnego z KRUS, mimo że na umowie o dzieło ubezpieczenia nie ma. Odpowiedź brzmi: tak. Można jednocześnie opłacać składki w KRUS (ubezpieczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) i zarabiać na podstawie umowy o dzieło. Jest tylko jeden warunek: musisz być rolnikiem, utrzymywać się z uprawy roli i - co najważniejsze - unikać prób oszukania ZUS-u. ZUS i tak z łatwością odkryje, jeśli pod przykrywką umowy o dzieło rolnik wykonuje pełnoetatową pracę. A wtedy…. Czekają Cię problemy.
Różnice pomiędzy UMOWĄ O DZIEŁO a UMOWĄ ZLECENIE
Składki ZUS na umowie o dzieło
Umowa o dzieło a składki ZUS to krótki temat. Pracując na umowie o dzieło, nie odprowadzasz ani składki zdrowotnej, ani emerytalnej, ani rentowej (chyba że umowa zostaje zawarta z własnym pracodawcą). To powoduje, że przy takiej samej kwocie brutto na umowie o dzieło zarobisz więcej niż na umowie zleceniu czy umowie o pracę. Ale:
- Nie odkładasz ani złotówki na emeryturę z ZUS.
- Nie skorzystasz bezpłatnie z państwowej służby zdrowia w ramach NFZ.
- Możesz zapomnieć o zwolnieniu lekarskim.
Rachunek do umowy o dzieło Podobnie jak w przypadku zlecenia, umowa o dzieło musisz rozliczać za pomocą rachunku. (Oczywiście wtedy, gdy wykonujesz dzieło zamówione przez firmę, a nie osobę prywatną.) Chcesz sprawdzić, jak to wygląda na papierze? Proszę, tutaj zobaczysz wzór rachunku do umowy o dzieło. W dokumencie powinny się znaleźć takie informacje, jak:
- Twoje dane.
- Dane podmiotu zamawiającego wykonanie dzieła.
- Data podpisania umowy oraz ewentualnie numer druku.
- Kwota wynagrodzenia brutto.
- Informacja o opodatkowaniu.
W rachunku do umowy o dzieło można też dodać informacje o sposobie zapłaty oraz termin, w którym wykonawca dostanie wynagrodzenie.
Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich
Najlepiej to wyjaśnić na przykładzie branży muzycznej. Wyobraź sobie autora piosenek. Powiedzmy, że będzie nazywał się Taco Hemingway i dostanie zamówienie od producenta muzycznego na napisanie hitu. Piosenka ma być grana wszędzie, uzależniać młodzież i mieć minimum 500 000 wyświetleń na YouTube w ciągu tygodnia. Taco się zgadza i podpisuje umowę o dzieło z przeniesieniem praw autorskich. Tak życzy sobie zamawiający, ponieważ wie, że zyska wtedy pełną ochronę własności intelektualnej, m.in.:
- Możliwość swobodnego korzystania z dzieła.
- Prawa majątkowe do dzieła.
- Uprawnienie do przerabiania dzieła.
- Uprawnienie do tłumaczenia utworu.
W treści takiej umowy powinny znaleźć się wszystkie przypadki i sposoby wykorzystania dzieła, nazywane mądrze polami eksploatacji utworu. Ale zaraz, co z autorem? Dla niego przewidziano obniżenie podatku. Naliczając go, uznaje się, że z powodu przekazania praw autorskich na zamawiającego, koszty uzyskania przychodu przez wykonawcę wynoszą 50% - i dopiero od tej połówki wynagrodzenia wykonawca płaci zaliczkę na podatek dochodowy do Urzędu Skarbowego. Brzmi korzystnie? Tak, ale w wielu przypadkach dla wykonawcy tylko jednorazowo: owszem, płaci mniejszy podatek i więcej pieniędzy za wykonane dzieło zostaje mu w kieszeni, ale, zamawiający zyskuje wtedy prawa majątkowe do dzieła i może zarabiać na nim wielokrotnie. Taco coś o tym wie. Nie bez powodu rapował, że musi coś zbudować od zera, nie może już polegać na tych umowach o dzieło.
Wypowiedzenie umowy o dzieło - czy jest możliwe?
Pojęcia wypowiedzenie umowy o dzieło za porozumieniem stron czy okres wypowiedzenia umowy o dzieło nie istnieją. Z umowy o dzieło można zrezygnować w każdym momencie, ale wiąże się to z konkretnymi zobowiązaniami:
Wypowiedzenie umowy o dzieło przez zamawiającego
Kodeks cywilny (a dokładniej art. 644) mówi, że do czasu zakończenia dzieła zamawiający może w każdej chwili odstąpić od umowy, a od wypłacanego wynagrodzenia odjąć to, co przyjmujący zamówienie zaoszczędził z powodu niewykonania dzieła. Natomiast w artykule 635 KC czytamy, że:
Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.
Wypowiedzenie umowy o dzieło przez wykonawcę
W tym przypadku Kodeks Cywilny podaje dwa powody:
- (Art. 645 KC) Wykonawca może odstąpić od umowy o dzieło jeśli jest niezdolny do pracy. Umowa staje się również nieważna w przypadku śmierci wykonawcy. Wtedy (Art 645 § 2), jeśli materiał był własnością przyjmującego zamówienie, a częściowo wykonane dzieło przedstawia wartość dla zamawiającego, przyjmujący zamówienie lub jego spadkobierca może żądać, ażeby zamawiający odebrał materiał w stanie, w jakim się znajduje, za zapłatą jego wartości oraz odpowiedniej części wynagrodzenia.
- (Art. 632 KC) - jeżeli wskutek zmian, których nie można było przewidzieć, wykonawca chce zwiększyć wynagrodzenie, a zamawiający się nie zgadza, sąd może rozwiązać umowę.
Kiedy jeszcze można wypowiedzieć umowę o dzieło?
- Gdy wykonawca spóźnia się z oddaniem dzieła. Jeżeli odbiorca dzieła już w trakcie trwania umowy orientuje się, że opóźnienia są zbyt duże, by można było liczyć na oddanie dzieła w terminie, ma prawo rozwiązać umowę przed jej zakończeniem.
- Jeżeli wykonawca wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową. Wtedy zamawiający może wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innemu wykonawcy.
- Jeśli wykonujący dzieło nie przeprowadza prac zgodnie z ustalonym wcześniej harmonogramem.
Umowa o dzieło a prawa pracownicze
Przedsiębiorcy często decydują się na zatrudnienie w oparciu o umowę o dzieło, ponieważ za takiego pracownika nie trzeba odprowadzać składek na ubezpieczenia społeczne. Jedynym wyjątkiem w tej sytuacji jest zatrudnienie pracownika na podstawie umowy o dzieło, który w tej samej firmie jednocześnie zatrudniony jest na umowę o pracę. Wtedy pracodawca musi odprowadzać składki do ZUS także od umowy o dzieło.
Ponadto, tak samo jak przy umowie zlecenia, w przypadku umowy o dzieło pracownikowi nie przysługuje:
- Minimalne wynagrodzenie za pracę.
- Płatny urlop wypoczynkowy.
- Dodatki za pracę w nocy i wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.
- Wynagrodzenie należne za czas przestoju.
- Ochrona przed zwolnieniem z pracy.
Pracodawca sam ustala wysokość wynagrodzenia, nie zależy ona od ustalonego minimalnego wynagrodzenia krajowego, a jedynie od wykonanego “dzieła”. Pracownik, w przypadku takiej umowy, nie może domagać się płatnych urlopów czy też dodatków za pracę. Można z tego wywnioskować, że umowa ta jest bardziej korzystna dla pracodawcy, niż dla osoby zatrudnionej na jej podstawie.
Kiedy umowa o dzieło posiada cechy stosunku pracy?
Tak samo, jak w przypadku umowy zlecenia, przy umowie o dzieło pracownik powinien uważać, aby zawarta umowa nie spełniała w rzeczywistości kryteriów charakteryzujących umowę o pracę, czyli:
- Stałe miejsce i godziny pracy.
- Wykonywanie pracy w podporządkowaniu organizacyjnym i służbowym.
- Bezwzględny wymóg osobistego świadczenia pracy.
- Wykonywanie pracy za wynagrodzeniem i ciągłość świadczenia.
Gdy sytuacja taka wystąpi, pracodawca popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika i w związku z tym może zostać ukarany przez Państwową Inspekcję Pracy.
| Cecha | Umowa o dzieło | Umowa o pracę | Umowa zlecenie |
|---|---|---|---|
| Charakter | Umowa rezultatu | Umowa starannego działania | Umowa starannego działania |
| Podporządkowanie | Brak | Obowiązkowe | Zależne od umowy (nie może być typowe dla stosunku pracy) |
| Składki ZUS | Zazwyczaj brak (wyjątek: umowa z własnym pracodawcą) | Obowiązkowe | Zazwyczaj obowiązkowe (z pewnymi wyjątkami) |
| Urlop | Brak | Płatny | Brak |
| Minimalne wynagrodzenie | Brak | Obowiązkowe | Obowiązkowe (stawka godzinowa) |
| Zwolnienie lekarskie | Brak | Płatne | Możliwe (dobrowolne ubezpieczenie chorobowe) |
Umowa o dzieło ma swoje zalety i wady. Czy jest korzystniejsza od zlecenia? Zdania są podzielone. Przed Tobą wcale nie tak wiele czytania, ale za to kompletny zestaw informacji na temat umowy o dzieło.
tags: #zatrudnienie #trakcie #trwania #umowy #o #dzielo