Zatrudnienie osoby z niepełnosprawnościami to ważny wyraz społecznej odpowiedzialności i realna szansa na wzbogacenie zespołu o wartościowych pracowników. W praktyce jednak wiąże się z szeregiem obowiązków i uprawnień określonych przepisami prawa pracy. Podstawowym aktem normatywnym regulującym prawa i obowiązki pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne, w tym również uprawnienia niepełnosprawnego pracownika, jest ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zanim zaczniesz, warto zwrócić uwagę na ten dokument, który powinien być głównym punktem odniesienia w razie wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości.
Stopnie niepełnosprawności
W polskim prawie występują trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny. Z każdym z nich wiąże się inny zestaw obowiązków i korzyści wynikających z zatrudnienia. Warto dobrze znać różnice pomiędzy tymi stopniami, aby odpowiednio dobrać oferty pracy do zadań, jakie mogą wykonywać osoby z niepełnosprawnościami. Na niektórych stanowiskach świetnie sprawdzą się osoby niepełnosprawne nawet w stopniu znacznym, inne stanowiska z kolei pozwolą jedynie na zatrudnienie osób o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Znaczny stopień niepełnosprawności (tzw. I grupa inwalidzka) - osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy albo zdolna do niej jedynie w warunkach pracy chronionej. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób.
Umiarkowany stopień niepełnosprawności (II grupa inwalidzka) - osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy albo zdolna do niej jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.
Lekki stopień niepełnosprawności (III grupa inwalidzka) - osoba o naruszonej sprawności organizmu powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
Warunki zatrudnienia i obowiązki pracodawcy
Zanim osoba z niepełnosprawnością będzie mogła podjąć pracę, konieczne będzie uzyskanie zgody na wykonywanie pracy - wydaje ją lekarz medycyny pracy. Ponadto pracownik niepełnosprawny musi okazać pracodawcy orzeczenie o niepełnosprawności - najpóniej w dniu zawarcia umowy. Pracodawca zobowiązuje się do przestrzegania zasad zawartych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej, w tym między innymi zapewnienia odpowiednich warunków pracy.
Ograniczenia dotyczące czasu pracy
Osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności mogą pracować maksymalnie 8 godzin na dobę (40 godzin tygodniowo). Osoby o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności mogą spędzać w pracy najwyżej 7 godzin dziennie (35 godzin tygodniowo). Zgodnie z przepisami niemożliwe jest także zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami w godzinach nocnych, a także oferowanie im nadgodzin. Od tych dwóch reguł istnieją jednak wyjątki - w porze nocnej mogą pracować osoby zatrudnione na stanowisku związanym z ochroną mienia lub monitoringiem. Ponadto pracownik może wystąpić do lekarza o zgodę na pracę w godzinach nocnych lub nadliczbowych.
Dodatkowa przerwa w pracy
Każdemu pracownikowi z niepełnosprawnością przysługuje prawo do dodatkowej przerwy w pracy - ma ona służyć gimnastyce lub odpoczynkowi. Do ustawowych 15 minut przysługujących każdemu pracownikowi należy doliczyć drugie tyle - czas ten wlicza się do czasu pracy.
Dodatkowy urlop wypoczynkowy
Każda zatrudniona osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowych 10 dni urlopu wypoczynkowego w ciągu roku. Jedynym ograniczeniem jest konieczność przepracowania minimum jednego roku od momentu otrzymania orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto, jeżeli pracownik ma prawo do dłuższego urlopu wypoczynkowego z innego powodu niż posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, nie może on przekroczyć łącznie 10 dodatkowych dni w ciągu roku kalendarzowego.
Dodatkowe płatne zwolnienie z pracy
Ci spośród pracowników, którzy posiadają umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności, mają prawo do dodatkowego zwolnienia z pracy raz w roku na okres nie dłuższy niż 21 dni roboczych. Zwolnienie to może zostać przez pracownika wykorzystane w jednym ze wskazanych celów, na przykład: uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, badaniach specjalistycznych, zabiegach, czy w celu naprawy lub zaopatrzenia się w sprzęt ortopedyczny.
Przystosowanie stanowiska pracy
Jeśli pracodawca zatrudnia osobę o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas ma obowiązek przystosować jej stanowisko pracy. Stanowisko pracy to takie, które jest oprzyrządowane i dostosowane odpowiednio do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Aby jak najlepiej dostosować stanowisko pracy do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, najlepiej jeszcze w trakcie rekrutacji dowiedzieć się, jakie oczekiwania ma przyszły pracownik wobec swojego stanowiska pracy - jakich udogodnień się spodziewa, jakie znacząco ułatwią mu pracę, a bez jakich wręcz nie będzie w stanie komfortowo wykonywać swoich obowiązków.
Pracodawcy mogą wystąpić do PFRON z wnioskiem o zwrot kosztów adaptacji stanowiska pracy dla potrzeb niepełnosprawnych pracowników. To tylko jeden z wielu przykładów wsparcia, jakie może uzyskać pracodawca zatrudniający osoby z niepełnosprawnościami.
Dofinansowanie z PFRON
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przewiduje wiele form pomocy dla pracodawców, którzy zdecydują się dać zatrudnienie OzN. Jako pracodawca możesz:
- Postarać się o dofinansowanie do wynagrodzenia dla pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności.
- Uzyskać zwrot kosztów zatrudnienia i szkolenia pracowników, którzy będą pomagać niepełnosprawnym pracownikom.
- Otrzymać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby niepełnosprawnej.
- Wystąpić o zwolnienie z wpłat na PFRON.
Dofinansowanie do wynagrodzenia
Możliwość otrzymania dofinansowania do wynagrodzenia zależy od stopnia niepełnosprawności pracownika. PFRON może dofinansować:
- 1950 zł, jeżeli pracodawca zatrudni osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności.
- 1200 zł w przypadku osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
- 450 zł za zatrudnienie osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Kwota dofinansowania może ulec zwiększeniu, jeżeli pracownik posiada orzeczenie:
- 01-U (upośledzenie umysłowe)
- 02-P (choroba psychiczna)
- 04-O (choroby narządu wzroku w stopniu umiarkowanym i znacznym)
- 06-E (epilepsja)
- 12-C (całościowe zaburzenia rozwojowe)
W takim przypadku do kwoty dofinansowania dodaje się:
- 1200 zł - dla osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (łącznie 3 150 zł).
- 900 zł - dla pracowników o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (łącznie 2 100 zł).
- 600 zł - dla osób z niepełnosprawnościami w stopniu lekkim (łącznie 1 050 zł).
Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na wysokość ewentualnego dofinansowania jest wymiar czasu pracy osoby niepełnosprawnej - punktem wyjściowym jest cały etat, a w przypadku mniejszej części etatu kwotę oblicza się proporcjonalnie.
PRZYKŁAD: Firma chce zatrudnić pana Mateusza, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym oznaczone symbolem 04-O. Jego pracodawca mógłby liczyć na dofinansowanie w wysokości 2 100 zł (1 200 + 900 z racji znacznego uszkodzenia wzroku pracownika). Ze wstępnych ustaleń pomiędzy stronami wynika jednak, że pan Mateusz będzie pracował w niepełnym wymiarze godzin - jedynie od poniedziałku do czwartku. 80% etatu przekłada się bezpośrednio na kwotę dofinansowania, które będzie wynosić nie więcej niż 1 680 zł miesięcznie.
Dofinansowanie do wynagrodzenia a koszty płacy
Na koszty płacy ponoszone przez pracodawcę składają się nie tylko wynagrodzenie brutto dla pracownika, ale również składki na ubezpieczenia (emerytalne, rentowe i wypadkowe) oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy. Dofinansowanie pozyskane z PFRON nie może przekroczyć 75% kosztów płacy (90%, jeżeli pracodawca nie prowadzi działalności gospodarczej).
Zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy
Jeżeli pracodawca chce zatrudnić osobę niepełnosprawną, może wystąpić o zwrot kosztów wyposażenia jej stanowiska pracy. Dzięki temu będzie mógł sfinansować zakup niezbędnych sprzętów (komputera, urządzeń peryferyjnych, krzesła ergonomicznego, a nawet biurka czy regału) w kwocie nieprzekraczającej piętnastokrotności średniego wynagrodzenia. O taki zwrot kosztów może ubiegać się pracodawca, który deklaruje chęć zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na okres minimum 36 miesięcy, oferuje umowę o pracę i uzyska pozytywną opinię PIP. Wniosek w tej sprawie pracodawca składa do starosty właściwego dla miejsca zarejestrowania osoby niepełnosprawnej, którą ma zamiar zatrudnić. Jeżeli mimo deklaracji pracodawca nie dopełni warunku zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na okres minimum 36 miesięcy, będzie zobowiązany do zwrotu dofinansowania w całości.
Informacja dla pracownika niepełnosprawnego o warunkach zatrudnienia musi zawierać dane dotyczące wymiaru czasu pracy, terminu wypłaty wynagrodzeń, przysługującego urlopu wypoczynkowego, długości okresu wypowiedzenia oraz układu zbiorowego pracy. O wszystkich warunkach zatrudnienia należy poinformować pracownika w formie pisemnej - nie później niż 7 dni po zawarciu umowy.
Zatrudnianie osób niepełnosprawnych to ważny wyraz społecznej odpowiedzialności i realna szansa na wzbogacenie zespołu o wartościowych pracowników. W praktyce jednak wiąże się z szeregiem obowiązków i uprawnień określonych przepisami prawa pracy.
tags: #zatrudnienie #rencisty #z #trzecia #grupa #inwalidzka