Historia związków zawodowych "Metalowców" w Polsce jest długa i bogata, sięgająca XIX wieku. Pierwsze organizacje związkowe, które użyły w swojej nazwie słowa "Metalowcy", powstały w 1869 roku. W Bydgoszczy utworzono Związek Budowy Maszyn i Metalowców, znany również jako Związek Metalowców i Robotników Budowy Maszyn. W tym samym roku w Hucie LAURA w Siemianowicach powstał Związek Robotników Budowy Maszyn i innych Metalowców, liczący 1500 członków.
Pierwszy strajk zorganizowany przez "Metalowców" odbył się w 1871 roku w Fabryce Lilpopa w Warszawie. Protestowano przeciwko przedłużeniu dnia roboczego o 1,5 godziny i zaostrzeniu regulaminu pracy. Warto wspomnieć o Stowarzyszeniu Robotników Żelaznych i Metalowych, powstałym w Bielsku-Białej w 1891 roku, które zrzeszało około 900 członków. W grudniu 1905 roku w Warszawie powołano Socjaldemokratyczny Związek Robotników Przemysłu Metalurgicznego.
Przełomowym momentem był rok 1908, kiedy to w Radomiu, Łodzi, Warszawie i na Śląsku powstały tajne, klasowe Związki Zawodowe Metalowców, współorganizowane przez SDKPiL oraz PPS. Niespełna dziesięć lat później, w fabrykach metalowych pracujących na rzecz wojska i kolejnictwa, wybuchła fala strajków organizowanych przez Socjalistyczny Związek Zawodowy "Metalowców".
Ważnym wydarzeniem była Konferencja Metalowców w Warszawie w 1920 roku. Doszło wówczas do połączenia Komunistycznego Związku Robotników Przemysłu Metalowego z wpływowym Polską Partią Socjalistyczną Związkiem Metalowców i Pokrewnych Zawodów. Utworzono jeden związek pod nazwą Związek Robotników Przemysłu Metalowego w Polsce. Okres międzywojenny to czas rozwoju organizacji metalowców w całym kraju. Szczególnie warto zwrócić uwagę na II Zjazd Związku Robotników Przemysłu Metalowego w Polsce, który odbył się w Warszawie w grudniu 1926 roku.
W 1943 roku rozpoczęto tworzenie konspiracyjnych związków zawodowych w przemyśle metalowym. Ukazywało się wiele podziemnych pism społeczno-zawodowych. W sierpniu 1944 roku w Ostrówku powstał pierwszy w tej części wyzwolonej Polski Oddział Związku Zawodowego Metalowców, który zwołał na 18 sierpnia 1944 roku pierwsze wybory do Zarządu Okręgu ZZM.
Rok 1949 był niezwykle ważny dla całego polskiego ruchu zawodowego. Działalność "Metalowców" od tego czasu do dnia dzisiejszego można podzielić na dwa okresy. W pierwszym okresie "Metalowcy" byli inicjatorami masowych wystąpień robotniczych. W 1956 roku protesty rozpoczęły się od wystąpienia robotników Cegielskiego w Poznaniu, a w 1976 roku strajki wybuchły w Zakładach Metalowych ŁUCZNIK w Radomiu i w URSUSIE. Niezależnie od oceny tamtych lat, pracownicy przemysłu metalowego stali na czele protestów robotniczych, występując w obronie praw pracowniczych i godności człowieka.
W tamtych latach władze polityczno-państwowe próbowały przerzucić odpowiedzialność za sytuację kryzysową na ruch związkowy, zarzucając mu niewłaściwe reprezentowanie interesów pracowników. W odpowiedzi kolejne ekipy rządowe ograniczały niezależność związków zawodowych. Mimo tych ograniczeń, ruch zawodowy odnosił sukcesy. Dbano o rozwój bazy wczasowej i sanatoryjnej, uczestniczono w rozbudowie sieci przychodni zdrowia, bibliotek, domów kultury i kin. W ramach Zarządu Głównego Związku Zawodowego Metalowców działało Zrzeszenie Sportowe "Stal", jedno z największych w Polsce, skupiające ponad 160 klubów sportowych.
W październiku 1980 roku Nadzwyczajny Zjazd Delegatów ZZM postanowił, że związek jest organizacją samorządną i niezależną od organizacji politycznych, społecznych oraz administracji państwowej i gospodarczej. Ważnym postanowieniem Zjazdu było reaktywowanie 17 Zarządów Okręgowych. XII Zjazd ZZM, który odbył się w styczniu 1981 roku, dokonał pełnej odnowy kadrowej i ocenił dotychczasowe działania Związku Zawodowego Metalowców.
Nowa ustawa o związkach zawodowych pozwoliła na odbudowę struktur związkowych, choć nie udało się od razu przywrócić dawnej siły. Działacze nowych związków tworzyli społeczne grupy konsultacyjne o charakterze ponadzakładowym, zdając sobie sprawę, że siła związku leży w jednoczeniu. W organizacjach "Metalowców" działania koordynujące wystąpiły najwcześniej w większych ośrodkach przemysłu maszynowego: w Łodzi, Bydgoszczy, Poznaniu, Wrocławiu, Lublinie i Kielcach. Ważnym przedsięwzięciem było utworzenie w Poznaniu przez przedstawicieli 15 organizacji związkowych z Wielkopolski Komitetu Organizacyjnego Federacji Związków Zawodowych Pracowników Przemysłu Metalowego Ziemi Wielkopolskiej.
Miesiąc później doszło do spotkania przedstawicieli 279 organizacji związkowych "Metalowców" z całego kraju. Do Federacji należało wówczas około 400 organizacji zakładowych, które łącznie liczyły około 700 tysięcy członków. Ostatnie 25 lat nie było czasem straconym dla "Metalowców". Pomimo prognoz o ich zniknięciu ze sceny związkowej, związki te stanęły przed nowymi wyzwaniami związanymi ze zmianą ustroju politycznego. Wzrastała odpowiedzialność związków zawodowych w obronie przywilejów pracowniczych, zwłaszcza przed zwolnieniami z pracy w okresie transformacji.
"Metalowcy" zawsze wspierali inicjatywy mające na celu poprawę losu pracowników. W 2000 roku Federacja była inicjatorem Paktu Kapitał - Praca, paktu mającego doprowadzić do ogólnokrajowego porozumienia wszystkich central związkowych, pracodawców i rządu. W 2003 roku "Metalowcy" występowali do OPZZ, "Solidarności" i Forum Związków Zawodowych z propozycją zawarcia porozumienia w kluczowych kwestiach i występowania jednym frontem wobec pracodawców i rządu.
Związki Zawodowe Metalowców pamiętają o swojej historii, ale patrzą też w przyszłość. Już w 1998 roku rozpoczęto działania zmierzające do włączenia Federacji w europejski ruch związkowy, nawiązując współpracę z IG Metall. W 2002 roku złożono wnioski o przyjęcie w poczet członków Europejskiej Federacji Metalowców.
Przedstawiony opis historii Związków Zawodowych Metalowców w Polsce jest daleki od doskonałości i niepełny, jednak ma na celu przybliżenie 100-letniej historii tego ważnego ogniwa polskiego ruchu zawodowego.
Jak związki zawodowe kształtują społeczeństwo | Margaret Levi | TED
tags: #hitlerowski #zwiazek #zawodowy