Minimalne wynagrodzenie w Polsce podlega regularnym zmianom, co bezpośrednio wpływa na wysokość świadczeń chorobowych. Zrozumienie zasad naliczania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego jest kluczowe dla pracowników, zwłaszcza w sytuacjach, gdy choroba przypada na przełomie roku lub gdy pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego jest obliczana na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracownika z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy. Jeśli pracownik nie przepracował pełnych 12 miesięcy, uwzględnia się pełne miesiące faktycznego zatrudnienia.
Aby ustalić podstawę wymiaru zasiłku, należy przyjąć przychód, który stanowi podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe lub wypadkowe, po potrąceniu przez pracodawcę składek na ubezpieczenie społeczne stanowiących koszt pracownika (13,71%).
W przypadku, gdy pracownik nie przepracował jednego pełnego miesiąca kalendarzowego, do ustalenia wymiaru stawki przyjmuje się przepisy art. 37 ustawy o świadczeniach pieniężnych ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Art. 37 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
- wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy, jeżeli wynagrodzenie przysługuje w stałej miesięcznej wysokości;
- wynagrodzenie miesięczne obliczone przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni przepracowanych i pomnożenie przez liczbę dni, które ubezpieczony będący pracownikiem był obowiązany przepracować w tym miesiącu, jeżeli przepracował choćby 1 dzień;
- kwota zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości, wypłacona za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy u pracodawcy, u którego przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął żadnego wynagrodzenia.
Jednak w określonych przypadkach podstawa wymiaru świadczenia chorobowego nie ulegnie zmianie, co reguluje art. 43 wspomnianej ustawy.
Wysokość świadczeń chorobowych
Wysokość świadczeń chorobowych jest zróżnicowana w zależności od rodzaju zasiłku:
- Wynagrodzenie chorobowe: co najmniej 80% lub 100% podstawy wymiaru zasiłku.
- Zasiłek chorobowy: 80% lub 100% podstawy wymiaru zasiłku.
- Świadczenie rehabilitacyjne: 90% i 75% lub 100% podstawy wymiaru zasiłku.
- Zasiłek macierzyński: 100% i 70% lub 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
- Zasiłek opiekuńczy: 80% podstawy wymiaru zasiłku.
Jeśli ZUS jest płatnikiem zasiłków, pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe tylko przez pierwsze 33 dni (lub 14 dni dla pracowników powyżej 50. roku życia).
Wysokość świadczeń chorobowych a płaca minimalna w 2026 r.
Podstawa wymiaru zasiłku dla pracownika powinna zostać obliczona na bazie przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc choroby. Ustawodawca przewidział jednak pewne minimum: podstawa wymiaru zasiłku nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia pracowników, po pomniejszeniu o 13,71%.
Od stycznia 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł. Wzrost płacy minimalnej przekłada się na podwyżkę gwarantowanej podstawy wymiaru świadczeń chorobowych. Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy ma zapewnione od stycznia 4147,09 zł.
W przypadku pracowników, którzy osiągają minimalne wynagrodzenie i są zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy, najniższa wysokość świadczeń chorobowych stanowi wynik proporcjonalnie wyliczonej płacy minimalnej pomniejszonej o 13,71%.
Ustalanie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w różnych sytuacjach
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacane pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pomniejszone o 13,71%. Należy podkreślić, że "za okres" a nie "w okresie" ma zasadnicze znaczenie przy wypłacaniu wynagrodzenia do 10. dnia następnego miesiąca.
Przykład 1:
Pracownik, któremu wypłaca się wynagrodzenie ostatniego roboczego dnia miesiąca, zachorował 2 stycznia 2026 r. Jego podstawa zasiłkowa będzie ustalona na podstawie wynagrodzeń wypłacanych w okresie styczeń 2024 - grudzień 2025 r.
Przykład 2:
Pracownik, który ma wypłatę wynagrodzenia wypłacaną do 10. dnia następnego miesiąca, zachorował 9 marca 2026 r. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego będzie ustalona na podstawie wynagrodzeń wypłacanych za okres marzec 2025 r.
Podstawa zasiłku chorobowego a zatrudnienie w trakcie miesiąca
Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy zatrudnienia, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalana jest za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia. Pełny miesiąc kalendarzowy uznaje się wtedy, gdy pracownik został zatrudniony od pierwszego dnia roboczego danego miesiąca. Pomija się miesiące niepełne.
W przypadku, gdy umowa o pracę została zawarta w trakcie miesiąca, a niezdolność do pracy powstała w miesiącu następnym, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie pracownika za miesiąc, w którym przebywał on na zwolnieniu lekarskim. Podstawę tę uzupełnia się do pełnego miesiąca zatrudnienia, według zasad ustalonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmowane jest do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia z przyczyn usprawiedliwionych:
- nie wlicza się wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy,
- przyjmuje się - po uzupełnieniu - wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował co najmniej połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy.
Uzupełniane są zarówno pomniejszone za okresy choroby składniki stałe (pensje zasadnicze pomniejszone za okres choroby), jak i składniki zmienne, które wchodzą do podstawy zasiłkowej (premie, dodatki).
Jeżeli pracownik w każdym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy z przyczyn usprawiedliwionych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku uwzględnia się wynagrodzenie za wszystkie miesiące, uzupełnione do pełnej wysokości. To znaczy, że nie kwota jaką pracownik otrzymał wchodzi do podstawy, a kwota jaką otrzymałby gdyby nie usprawiedliwiona nieobecność.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego nie powinna uwzględniać składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo podczas wypłaty zasiłku w czasie trwania ubezpieczenia. Składniki te wlicza się dopiero do podstawy wymiaru, gdy wygasa umowa z pracownikiem. Za jeden dzień choroby przysługuje jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
Przykład 3:
Pracownik jest zatrudniony w firmie od 12 września 2025 r. Przebywał na zwolnieniu lekarskim od 25 stycznia 2026 r. do 29 stycznia 2026 r. Od pierwszego dnia ma prawo do zasiłku chorobowego. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalana jest za pełne miesiące kalendarzowe przepracowane przez pracownika, tzn. od października 2025 r. do grudnia 2026 r. Wrzesień jest wyłączony, ponieważ jest on niepełnym miesiącem przepracowanym przez pracownika.
Pracodawca ma obowiązek podwyższyć pierwotnie ustaloną podstawę wymiaru zasiłku, jeśli okaże się ona niższa od minimalnej podstawy wymiaru obowiązującej w danym roku.
Choroba w pierwszym miesiącu zatrudnienia a podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Jeżeli niezdolność powstała w pierwszym miesiącu zatrudnienia i pracownik ma prawo do wynagrodzenia chorobowego, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które pracownik uzyskałby za cały miesiąc przepracowany (przy zatrudnieniu stałym jest to kwota brutto na umowie), pomniejszone o 13,71%.
Pracownik niezdolny do pracy w pierwszym miesiącu zatrudnienia, aby uzyskać wynagrodzenie chorobowe, musi spełniać określone kryteria:
- przed zatrudnieniem podlegał ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu, a przerwa między ustaniem tego ubezpieczenia, a aktualnym zatrudnieniem trwała nie dłużej niż 30 dni lub była spowodowana urlopem bezpłatnym, wychowawczym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej;
- posiada przynajmniej 10 lat ze stażu pracy, w którym pracownik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 4 ust. 3 pkt 3 ustawy chorobowej).
Pełne prawo do wynagrodzenia w razie choroby w pierwszym jej miesiącu przysługuje zawsze bez okresu wyczekiwania:
- posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od daty ukończenia kadencji (art. 4 ust. 3 pkt 4 ustawy chorobowej);
- gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w pracy, w drodze do lub z pracy albo chorobą zawodową;
- jeżeli niezdolność do pracy wynika z następstw wcześniejszego wypadku w drodze do pracy lub z pracy;
- absolwentom szkół, w tym szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły od daty podanej w świadectwie lub od dnia uzyskania dyplomu studiów wyższych, czyli dnia złożenia egzaminu dyplomowego.
Przykład 4:
Pracownik zawarł umowę o pracę od 1 czerwca, a 15 czerwca stał się niezdolny do pracy z powodu choroby. Przed podjęciem zatrudnienia od 1 lutego do 15 maja wykonywał umowę zlecenie i z tego tytułu podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego - choroba w drugim miesiącu zatrudnienia
W przypadku gdy niezdolność do pracy powstaje w drugim miesiącu zatrudnienia, a pierwszy jest nie w pełni przepracowany, to podstawa wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne wynagrodzenie za pełny miesiąc, a więc za miesiąc powstania niezdolności do pracy z dopełnieniem do kwoty wynagrodzenia, którą dostałby pracownik, jeżeli przepracowałby pełny miesiąc kalendarzowy, pomniejszona o 13,71%. Jeżeli pracownik przepracowałby pełny miesiąc, wówczas ten należałoby wliczyć do podstawy wymiaru w celu wyznaczenia zasiłku chorobowego.
Jeżeli w trakcie okresu ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego zarobki ubezpieczonego zmniejszają się w przypadku niewykonywania pracy w okresie pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, macierzyńskiego, opiekuńczego lub odbywania ćwiczeń wojskowych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:
- nie wlicza się przychodu osoby ubezpieczonej, która przez dany miesiąc wykonywała pracę przez okres krótszy niż połowa miesiąca;
- przyjmuje się natomiast przychód (po uzupełnieniu) za okres wykonywania pracy przez co najmniej połowę miesiąca.
Pod zagadnieniem uzupełnienia rozumiemy wysokość przychodu za dany miesiąc, w którym pracownik przepracowałby pełny czas pracy.
Uzupełnianie wynagrodzenia za miesiące nie w pełni przepracowane
Wynagrodzenie uzupełniane jest jedynie wtedy, gdy pracownikowi obniżono je z przyczyn usprawiedliwionych bądź w przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała w pierwszym miesiącu zatrudnienia. Za dni, w których pracownik był nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych (np. zwolnienie lekarskie, urlop wychowawczy, macierzyński lub bezpłatny), zachowuje on prawo do wynagrodzenia. Nieobecności tego typu traktowane są na równi z dniami przepracowanymi.
Uzupełnianie wynagrodzenia należy się w stałej miesięcznej wysokości i polega na przyjęciu do podstawy wymiaru zasiłku wynagrodzenia miesięcznego ustalonego w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy. Aby prawidłowo uzupełnić wynagrodzenie, oczywiście należy pomniejszyć je o składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez pracownika, czyli 13,71%. Uzupełnienie wynagrodzenia polega na ustaleniu wynagrodzenia, które pracownik osiągnąłby, gdyby przepracował pełny miesiąc kalendarzowy. Zasady uzupełniania wynagrodzenia zostały określone w art. 37.
Składniki wynagrodzenia uwzględniane w podstawie wymiaru
Podstawowym i zarazem najważniejszym składnikiem wynagrodzenia jest wynagrodzenie zasadnicze. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego uwzględniane są składniki, od których odprowadzana jest składka na ubezpieczenie chorobowe. Składniki wynagrodzenia wypłacane za okres miesięczny podlegają uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości wypłaconej za miesiąc kalendarzowy, z których wynagrodzenie przyjmuje się do wypłacenia świadczenia.
Składniki wchodzące w skład podstawy zasiłku chorobowego:
- wynagrodzenie zasadnicze;
- wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy;
- premia uznaniowa wchodzi w skład wynagrodzenia chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi;
- wynagrodzenie za godziny nadliczbowe uwzględniamy w pełnej wysokości do średniej wypłaconego wynagrodzenia za 12 miesięcy kalendarzowych;
- refundacja, jeżeli jest, to doliczamy do pełnego miesiąca jej wysokość;
- dodatek nocny wliczamy do podstawy wynagrodzenia;
- wynagrodzenie za czas przestoju.
Przykład 5:
Pracownik zatrudniony jest od listopada 2025 r. Wypłacane są wynagrodzenie zasadnicze oraz premie uznaniowe miesięczne, które ulegają zmniejszeniu za okres nieobecności w czasie choroby. W lutym 2026 r. pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego to przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od listopada 2025 r. do stycznia 2026 r. oraz premie miesięczne za ten czas.
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Prawo do zasiłku chorobowego nabywa się po upływie ustalonego okresu ubezpieczenia (okres wyczekiwania). Okres ten jest zróżnicowany w zależności od charakteru ubezpieczenia:
- Obowiązkowo - prawo do zasiłku nabywa się po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
- Dobrowolnie - prawo do zasiłku nabywa się po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
Do okresu ubezpieczenia zalicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu nie przekracza 30 dni albo jest spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy.
Do okresu wyczekiwania zalicza się również okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, który przysługiwał w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, a także okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Zasiłek chorobowy bez okresu wyczekiwania
Zasiłek chorobowy bez okresu wyczekiwania przysługuje w następujących sytuacjach:
- Absolwentom szkół lub uczelni, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do niego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu.
- Osobom, których niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
- Osobom z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
- Posłom albo senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.
- Funkcjonariuszom Służby Celnej, którzy stali się pracownikami w Krajowej Administracji Skarbowej.
Wynagrodzenie chorobowe
Pracownicy, wykonujący pracę nakładczą lub odbywający służbę zastępczą, za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie do 33 dni w roku kalendarzowym (lub 14 dni dla osób po 50. roku życia) otrzymują wynagrodzenie na podstawie art. 92 Kodeksu pracy, wypłacane przez pracodawcę z jego środków.
Okres 33 lub 14 dni niezdolności do pracy, za który przysługuje wynagrodzenie chorobowe, ustala się sumując poszczególne okresy niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, niezależnie od przerw między nimi i niezależnie od liczby pracodawców w danym roku.
Zasiłek chorobowy finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje od 34. lub odpowiednio od 15. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym.
Jeśli jesteś ubezpieczony z innego tytułu, zasiłek chorobowy przysługuje od pierwszego dnia niezdolności do pracy, po spełnieniu ustawowych warunków.
Jak obliczyć chorobowe pracownika? Przykłady wyliczeń
Zasiłek chorobowy w czasie i po ustaniu ubezpieczenia
Zasiłek chorobowy przysługuje, jeśli niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia chorobowego, również za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy, która przypada po ustaniu ubezpieczenia.
Zasiłek chorobowy przysługuje także, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego:
- nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego;
- nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w przypadku choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby (oznaczonej kodem "E").
Okres zasiłkowy
Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej niż przez okres:
- 182 dni;
- 270 dni - w przypadku, gdy niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą lub przypada w trakcie ciąży.
Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni (z wyjątkiem niezdolności spowodowanej gruźlicą lub występującej w trakcie ciąży).
Do jednego okresu zasiłkowego (182 lub 270 dni) wlicza się okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy oraz poprzednie okresy niezdolności do pracy, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni.
Do okresu zasiłkowego nie wlicza się okresów niezdolności do pracy, jeżeli po przerwie niezdolność do pracy wystąpiła w trakcie ciąży.
Brak prawa do zasiłku
Zasiłek nie przysługuje za okres niezdolności do pracy:
- za który zachowujesz prawo do wynagrodzenia na podstawie przepisów szczególnych;
- w którym przebywasz na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym;
- w którym jesteś tymczasowo aresztowany lub odbywasz karę pozbawienia wolności (z pewnymi wyjątkami);
- która przypada w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za który nie zachowujesz prawa do wynagrodzenia;
- która powstała w wyniku umyślnego przestępstwa lub wykroczenia;
- za okres pierwszych pięciu dni, jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (oznaczone kodem "C");
- objęty zwolnieniem lekarskim, które zostało sfałszowane;
- w czasie którego wykonywałeś pracę zarobkową lub wykorzystywałeś zwolnienie niezgodnie z jego celem.
Lekarz orzecznik ZUS może skrócić okres zwolnienia lekarskiego poprzez określenie wcześniejszej daty ustania niezdolności do pracy.
tags: #zasilek #chorobowy #oprocentowany #do #18 #procent