Rozróżnienie między umową o dzieło a umową zlecenia jest kluczowe dla prawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W przypadku działalności logopedycznej, podobnie jak w innych zawodach usługowych, prawo często wymaga objęcia pracownika ubezpieczeniem, nawet jeśli strony zawarły umowę nazwaną umową o dzieło.
Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy (sygn. akt II UK 257/13) dotyczyła neurologa, która zawarła ze spółką świadczącą usługi rehabilitacyjne umowy nazwane umowami o dzieło. Przedmiotem tych umów była realizacja świadczeń terapeutycznych w ramach programu rehabilitacyjnego wczesnej interwencji dla dzieci. Neurolog zobowiązywała się do osobistego wykonania dzieła, prowadzenia terapii logopedycznej, a strony ustalały terminy wykonania dzieła i wynagrodzenie. Wynagrodzenie wypłacane było po przedstawieniu rachunku, powykonaniu dzieła. Neurolog miała określone godziny pracy, dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta, zgodnie z harmonogramem terapii dziecka. Zajęcia terapeutyczne prowadzone były w oparciu o ustalenia zespołu, który stwierdzał, na co najbardziej zwrócić uwagę przy pracy z danym dzieckiem, ustalał też, których zajęć powinno być najwięcej. Neurolog samodzielnie dobierała rodzaj ćwiczeń oraz metody logopedyczne.
Kluczowe kryteria rozróżnienia umowy o dzieło i umowy zlecenia
Sąd Apelacyjny, a następnie Sąd Najwyższy, uznały, że umowy łączące neurologa ze spółką były umowami o świadczenie usług (art. 750 w związku z art. 734 k.c.), a nie umowami o dzieło (art. 627 k.c.). Kluczowe znaczenie miały następujące argumenty:
- Brak konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu: W przypadku terapii logopedycznej nie można mówić o osiągnięciu konkretnego, materialnego lub niematerialnego rezultatu, jakim jest "dzieło". Celem programu wczesnej interwencji była szeroko rozumiana rehabilitacja, a niekoniecznie całkowite wyleczenie dziecka, którego nie można zagwarantować.
- Niemożliwość oceny efektu: W procesie terapii nie można jednoznacznie ocenić, czy zmniejszenie dolegliwości zdrowotnych i poprawa sprawności organizmu były efektem działania terapeuty, indywidualnych zdolności pacjenta, czy też jego właściwości.
- Staranne działanie zamiast rezultatu: Istotne jest staranne wykonywanie usług, a nie konkretny, gwarantowany rezultat. Intensywność pracy i włożenie w nią staranności przez terapeutę mogą zagwarantować najlepszy efekt terapii.
- Brak wskazania rodzaju dzieła w umowie: W umowach nie wskazano, jaki konkretnie rodzaj dzieła ma być wykonany, co jest jednym z essentialia negotii umowy o dzieło.
- Charakter świadczonych usług: Działania neurologa polegały na diagnozowaniu zaburzeń, doborze indywidualnego programu terapii oraz prowadzeniu zajęć terapeutycznych. Były to czynności o charakterze usługowym, a nie wytwórczym.
- Wynagrodzenie zależne od czasu pracy: Wynagrodzenie neurologa było uzależnione od liczby godzin przeprowadzonych zajęć terapeutycznych, a nie od końcowego efektu terapii logopedycznej.
Konsekwencje prawne
Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o świadczenie usług podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Skutkuje to obowiązkiem opłacania składek na te ubezpieczenia.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 stycznia 2014 r. oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając tym samym, że umowy zawarte z neurologa były umowami o świadczenie usług, a nie umowami o dzieło. Oznacza to, że neurolog podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym.
Kiedy umowa o dzieło jest możliwa w działalności logopedycznej?
Chociaż w przypadku terapii logopedycznej zazwyczaj mamy do czynienia z umową o świadczenie usług, istnieją pewne sytuacje, w których umowa o dzieło mogłaby być zastosowana. Dotyczy to sytuacji, gdy przedmiotem umowy jest stworzenie konkretnego, indywidualnego dzieła, które ma cechy utworu. Przykładowo, logopeda mógłby stworzyć:
- Niestandardowy materiał terapeutyczny: Opracowanie unikalnych ćwiczeń, gier terapeutycznych, pomocy dydaktycznych, które mają indywidualny charakter i mogą być przedmiotem obrotu.
- Specjalistyczna ekspertyza lub analiza: Przygotowanie szczegółowej analizy przypadku logopedycznego, która stanowi odrębny wytwór intelektualny.
Nawet w takich przypadkach kluczowe jest precyzyjne określenie w umowie rodzaju i cech zamierzonego dzieła, tak aby można było obiektywnie ocenić jego wykonanie.
Różnice pomiędzy UMOWĄ O DZIEŁO a UMOWĄ ZLECENIE
Ważne jest, aby pamiętać, że nazwa umowy nie przesądza o jej rodzaju. Jeśli nazwanie nie odpowiada istocie umowy, należy badać samą treść umowy i rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony.
W przypadku wątpliwości co do prawidłowego zakwalifikowania umowy, zawsze warto skonsultować się z prawnikiem lub doradcą ubezpieczeniowym, aby uniknąć nieporozumień i potencjalnych problemów z ZUS.
tags: #wyrok #logopeda #umowa #o #dzielo #zus