James Cook urodził się 7 listopada 1728 roku w Marton koło Middlesbrough, w ubogiej rodzinie. Jego ojciec, szkocki imigrant, pracował jako zarządca-ekonom. Jako dziecko Cook przeprowadził się z rodziną na farmę w Great Ayton, gdzie uczęszczał do miejscowej szkoły dzięki wsparciu swojego pracodawcy. W wieku 13 lat pracował razem z ojcem, a w 1745 roku, mając 16 lat, opuścił dom, aby pracować w sklepie w wiosce rybackiej Staithes. Tam poznał właścicieli statków do przewozu węgla i został przyjęty na pokład jako młody czeladnik-praktykant. Pracował na węglowcu "Freelove", żeglując pomiędzy Tyne a Londynem. W tym okresie samodzielnie uczył się algebry, trygonometrii, nawigacji i astronomii.
Po ukończeniu trzyletniej praktyki Cook zaczął pracować na statkach handlowych udających się na Bałtyk. Szybko awansował na stopień oficera, a w 1755 roku zaproponowano mu dowodzenie statkiem "Friendship". Mimo obiecującej kariery w marynarce handlowej, zgłosił się jako ochotnik do marynarki wojennej, szukając większych możliwości rozwoju. W 1755 roku Wielka Brytania przygotowywała się do wojny siedmioletniej, a 17 czerwca Cook został zaokrętowany na pokładzie HMS "Eagle". W 1756 roku otrzymał stopień bosmana (ang. boatswain).
Podczas wojny siedmioletniej Cook zajmował się kartografią, tworząc mapy wejść do Zatoki Świętego Wawrzyńca, co przyczyniło się do zdobycia Quebecu przez Anglików. Jego talent kartograficzny w pełni ujawnił się w stworzeniu dokładnych map wybrzeży Nowej Fundlandii w 1760 roku. Jego doskonała praca zwróciła uwagę brytyjskiej admiralicji i Royal Society, które planowały szereg wypraw odkrywczych.
Pierwsza Wielka Wyprawa Odkrywcza
W 1766 roku Towarzystwo Królewskie zleciło Cookowi (mianowanemu wówczas porucznikiem Royal Navy) podróż na południowy Pacyfik w celu umożliwienia obserwacji przejścia Wenus przez tarczę słoneczną. Ekspedycja na pokładzie "Endeavour" wyruszyła z Anglii w 1768 roku. Cook opłynął Przylądek Horn i kontynuował podróż na zachód, docierając do Tahiti w kwietniu 1769 roku, gdzie przeprowadził nakazane obserwacje astronomiczne, zlecając budowę obserwatorium na wyspie. Niestety, niedokładne przyrządy pomiarowe wpłynęły na precyzję obliczeń.
Po zakończeniu obserwacji Cook popłynął na zachód, aby zbadać istnienie nieodkrytego kontynentu na półkuli południowej, tzw. "Terra Australis Incognita". Z pomocą wyspiarza z Tahiti, Tupai'a, ekspedycja dotarła do Nowej Zelandii, gdzie Cook jako drugi Europejczyk (po Abel Tasman w 1642 r.) naniósł na mapy zarys wybrzeży, odkrywając jednocześnie cieśninę oddzielającą Wyspę Północną od Południowej.
Następnie Cook kontynuował podróż na zachód, celując w Ziemię Van Diemena (obecnie Tasmania). Statek został jednak zniesiony na północ, docierając 19 kwietnia 1770 roku do nieznanego lądu - obecnego południowo-wschodniego wybrzeża Australii. Cook nadał temu miejscu nazwę Point Hicks. Ekspedycja płynęła wzdłuż wybrzeża na północ, odkrywając 26 kwietnia zatokę nazwaną Zatoką Botaniczną (w obrębie dzisiejszego Sydney), na cześć zebranych tam okazów flory. Miejsce to zostało oznaczone jako odpowiednie dla przyszłego brytyjskiego osadnictwa.
Podczas dalszej podróży wzdłuż wybrzeża, statek natknął się na Wielką Rafę Koralową, co doprowadziło do poważnego uszkodzenia "Endeavoura" 11 czerwca 1770 roku. Okręt został wprowadzony do ujścia rzeki (obecnie Cooktown) w celu naprawy. W tym czasie Joseph Banks, Herman Spoering i Daniel Solander zebrali pierwsze okazy australijskiej roślinności. Od miejscowych mieszkańców, Aborygenów, Anglicy poznali nazwę dla skaczącego zwierzęcia - "kangaroo". Po naprawie uszkodzeń, statek przepłynął przez Cieśninę Torresa, pomiędzy Australią a Nową Gwineą.
Cookowi udało się uniknąć śmierci z powodu szkorbutu, dzięki zabraniu na pokład kiszonej kapusty. Jednakże, wizyta w Batawii na Jawie, znanym ognisku chorób tropikalnych, okazała się tragiczna. Choroby zabiły wielu członków załogi, w tym Tupaia, Hermana Spoeringa, Charlesa Greena i Sydneya Parkinsona.
Druga i Trzecia Wyprawa: Poszukiwanie Nowych Lądów i Przejść
Po powrocie z pierwszej podróży, dzienniki Cooka przyniosły mu rozgłos. Królewskie Towarzystwo Naukowe zleciło mu ponowne poszukiwania "Terra Australis". Druga wyprawa, składająca się z dwóch okrętów: HMS Resolution (pod dowództwem Cooka) i HMS Adventure (z Tobiasem Furneaux), skierowała się na wysokie szerokości geograficzne. 17 stycznia 1773 roku wyprawa jako pierwsza przekroczyła południowe koło podbiegunowe, docierając do 71 stopnia szerokości geograficznej południowej. Odkryto m.in. wyspy Południową Georgię i Południowe Sandwich. Mimo trudnych warunków i utraty kontaktu z "Adventure", Cook kontynuował badanie okolic Antarktydy.
Podróż ta ostatecznie udowodniła, że "Terra Australis" była jedynie naukową mrzonką. Ważnym aspektem wyprawy było również potwierdzenie przydatności nowego chronometru do dokładnego wyznaczania długości geograficznej. Po tej podróży Cook otrzymał honorową emeryturę, jednak nie mógł zrezygnować z zamiłowania do morza.
Jego trzecia i ostatnia podróż, rozpoczęta w lipcu 1776 roku na statku "Discovery" (w towarzystwie kapitana Charlesa Clerke'a na okręcie "Resolution"), miała na celu odnalezienie przejścia północno-zachodniego z Atlantyku na Pacyfik. Po opłynięciu Przylądka Dobrej Nadziei i dotarciu do Pacyfiku, w 1778 roku odkryto Hawaje, nazwane Wyspami Sandwich. Następnie ekspedycja skierowała się na słabo zbadane północno-zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej.
Cook żeglował wzdłuż linii brzegowej, napotykając trudności nawigacyjne i złą pogodę. W latach 1774-1775 mogła dotrzeć tu jedna z wypraw hiszpańskich. Brytyjczycy nawiązali kontakt z rdzennymi mieszkańcami, Nootkami, od których zakupili skóry. Znaleziono również przedmioty wskazujące na wcześniejsze kontakty Nootków z Europejczykami.
W marcu 1778 roku statki udały się na północ, docierając do wód graniczących z Alaską. Cook kontynuował żeglugę wzdłuż postrzępionej linii brzegowej, która zaczęła gwałtownie zakręcać na zachód. Po opłynięciu niemal całego półwyspu i przepłynięciu przez Cieśninę Beringa, próba żeglugi na wschód wzdłuż północnej linii brzegowej kontynentu amerykańskiego zakończyła się niepowodzeniem z powodu ogromnych mas lodu.
W tym okresie u Cooka nastąpiły zmiany charakterologiczne - stał się bardziej wymagający i zdenerwowany. W 1779 roku wrócił na Hawaje. 14 lutego 1779 roku w zatoce Kealakekua doszło do konfliktu z Hawajczykami, podczas którego Cook został zabity. Dowodzenie ekspedycją przejął Clerke, a statki "Resolution" i "Discovery" wróciły do Anglii w 1780 roku.
Cook podczas swojej trzeciej wyprawy zmierzył się z zadaniem niemal niemożliwym, próbując nawigować po rejonach arktycznych, gdzie panowały ekstremalne warunki. Mimo trudności, zdołał nanieść na mapy linię brzegową.
Bosman w Marynarce Wojennej
Stopień bosmana (ang. boatswain) jest najstarszym podoficerskim tytułem stosowanym na okrętach. W Polsce termin ten pojawił się w XVI wieku i oznaczał osobę wykonującą rozkazy kapitana lub oficera, odpowiedzialną za utrzymanie porządku, konserwację urządzeń, stawianie żagli i inne prace pokładowe. James Cook otrzymał stopień bosmana w 1756 roku, co było ważnym etapem w jego karierze wojskowej, zanim rozpoczął swoje wielkie podróże odkrywcze.
tags: #w #1756 #r #zostal #mianowany #bosmanem