Podleganie pod ubezpieczenie zdrowotne daje obywatelom prawo do korzystania z publicznej służby zdrowia. Nie każdy jednak posiada tytuł do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. W takiej sytuacji taka osoba powinna zostać w pierwszej kolejności zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego swojego członka rodziny. Jeśli zgłosisz swoich bliskich do ubezpieczenia zdrowotnego, będą mogli bezpłatnie korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej.
Kogo można zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny?
Zgodnie z przepisami, za członka rodziny uważa się:
- Dzieci własne, małżonka, dzieci przysposobione, wnuki lub dzieci obce, dla których ustanowiono opiekę: Do ukończenia 18. roku życia, a jeśli kontynuują naukę lub kształcenie - do ukończenia 26. roku życia. W przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnego, zgłoszenie jest możliwe bez ograniczenia wieku.
- Małżonka.
- Rodziców lub dziadków (wstępnych): Pod warunkiem, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą ubezpieczoną. Dziadkowie mogą zgłosić wnuka tylko wtedy, gdy żaden z jego rodziców nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, nie jest uprawniony do świadczeń na podstawie przepisów o koordynacji lub nie jest objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Ważne jest, że zgłoszenie członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego nie wiąże się z koniecznością opłacania wyższej składki zdrowotnej. Nie istnieje również limit osób, które ubezpieczony ma prawo zarejestrować do ubezpieczenia zdrowotnego. Zgłaszanie kolejnych członków rodziny nie skutkuje zmianą wysokości składki zdrowotnej ani nie jest uzależnione od wysokości podstawy zdrowotnej ubezpieczonego.
Obowiązek zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego
Każda osoba podlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków swojej rodziny, którzy nie posiadają własnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Członka rodziny można zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli nie jest on objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu. Dziecko nie zostaje automatycznie zgłoszone do ubezpieczenia w momencie rejestracji jego narodzin. Należy je zgłosić do ubezpieczenia jako członka rodziny.
Za niedopełnienie tego obowiązku przepisy przewidują sankcje. Kto będąc ubezpieczonym, nie informuje podmiotu właściwego do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego o okolicznościach powodujących konieczność zgłoszenia lub wyrejestrowania członka rodziny, podlega karze grzywny.
Członków rodziny należy zgłaszać do ubezpieczenia za każdym razem, kiedy zmieniasz pracodawcę lub formę zatrudnienia u obecnego pracodawcy. Jeśli osoba zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego nie jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenie, to ma obowiązek poinformować swojego płatnika (np. pracodawcę) o członkach rodziny w terminie 7 dni od zaistnienia okoliczności powodujących konieczność zgłoszenia.
Wpływ działalności gospodarczej i pracy na etacie na ubezpieczenie zdrowotne
Przedsiębiorca, który poza prowadzeniem działalności gospodarczej jest zatrudniony również na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie wyższe lub równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, wówczas z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej obowiązkowo będzie podlegał tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Zmiana formy zatrudnienia a zgłoszenie członków rodziny
W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorca wielokrotnie dokonuje wyrejestrowania z ubezpieczeń i ponownej rejestracji. W związku z tym wiele osób zastanawia się, czy za każdym razem należy wyrejestrowywać i ponownie zgłaszać do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny.
Nie każde wyrejestrowanie osoby ubezpieczonej wiąże się z obowiązkiem wyrejestrowania zgłoszonych członków rodziny. Co do zasady, nie należy wyrejestrowywać członków rodziny, jeśli wyrejestrowanie osoby ubezpieczonej nie przerywa ciągłości podlegania pod ubezpieczenie zdrowotne. Dotyczy to sytuacji, gdy wyrejestrowanie i zgłoszenie odbywają się tego samego dnia i wiążą się m.in.:
- Ze zmianą kodu tytułu ubezpieczenia.
- Ze zmianą schematu opłacanych składek (np. zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego).
- Ze zmianą kodu tytułu do ubezpieczenia z tytułu otrzymania prawa do renty lub emerytury.
Nie należy wyrejestrowywać z ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, jeśli wyrejestrowanie osoby ubezpieczonej nie zmienia tytułu do ubezpieczenia.
Przykład 1: Przedsiębiorca zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego swoje dzieci. 1 września 2025 roku zakończył się okres preferencji w opłacaniu składek, w związku z czym przedsiębiorca powinien wyrejestrować się na deklaracji ZUS ZWUA 1 września 2025 roku z kodem tytułu ubezpieczenia 05 70 XX i zarejestrować się do ubezpieczeń na deklaracji ZUS ZUA 1 września 2024 roku z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 XX. W takiej sytuacji przedsiębiorca nie powinien wyrejestrowywać z ubezpieczenia zdrowotnego swoich dzieci na deklaracji ZUS ZCNA. Należy jednak pamiętać, że powyższa zasada nie dotyczy sytuacji, kiedy dochodzi do zmiany tytułu ubezpieczenia.
Przykład 2: Pan Krzysztof wraz z wspólnikami prowadził spółkę cywilną, w związku z czym był zgłoszony do ubezpieczenia w ZUS z kodem 05 10 XX jako przedsiębiorca. Do jego ubezpieczenia zdrowotnego była dopisana żona. 1 lipca 2025 roku pan Krzysztof zamknął działalność i jednocześnie przestał być wspólnikiem spółki, jednak nadal wykonuje pracę na rzecz firmy, dlatego został zatrudniony na podstawie umowy zlecenia. W takiej sytuacji, podczas wyrejestrowania z ubezpieczeń w ZUS (z powodu zamknięcia działalności), członkowie rodziny zostaną wyrejestrowani automatycznie.
Procedura zgłoszenia i wyrejestrowania członka rodziny
Zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego dokonuje się na deklaracji zgłoszeniowej ZUS ZCNA. Osoby, które nie zgłaszają się samodzielnie do ubezpieczeń (pracownicy), mają obowiązek zgłosić i przekazać dane członków rodziny do płatnika składek.
W celu zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego członka rodziny należy złożyć do ZUS-u deklarację ZCNA. Przedsiębiorca ma na to 7 dni od powstania zaistniałej sytuacji (utraty przez członka rodziny tytułu do ubezpieczenia). Ubezpieczenie zdrowotne dla rodziny zaczyna obowiązywać od dnia zgłoszenia.
Przy zgłoszeniu członka rodziny w deklaracji ZUS ZCNA w bloku IV.A. „Dane o członku rodziny osoby ubezpieczonej uprawnionym do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego” w pierwszym polu należy wpisać cyfrę „1” oznaczającą zgłoszenie nowego członka rodziny oraz podać dane osobowe członka rodziny. Jako datę nabycia uprawnień do ubezpieczenia zdrowotnego trzeba podać dzień zdarzenia, w którym członek rodziny nabył prawo do ubezpieczenia zdrowotnego, np. dzień narodzin dziecka. Na deklaracji ZUS ZCNA należy również określić stopień pokrewieństwa, wpisując odpowiedni kod.
Ważne jest, żeby oznaczyć, czy zgłaszany członek rodziny pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W zgłoszeniu podaje się również informację o niepełnosprawności zgłaszanej osoby, używając odpowiednich kodów.
Wyrejestrowanie członka rodziny
Gdy członek rodziny został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, wówczas należy pamiętać, że w niektórych przypadkach należy go wyrejestrować. Dokonuje się tego na druku ZUS ZCNA. Wyrejestrowanie członka rodziny z ubezpieczenia zdrowotnego jest konieczne m.in. wtedy, gdy:
- Zgłoszono go do tego ubezpieczenia z innego tytułu (m.in. z umowy o pracę, umowy zlecenia, podjął działalność gospodarczą, zarejestrował się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna).
- Dziecko ukończyło naukę w szkole i ma ukończone 18 lat, a nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnego.
- Dziecko ukończyło 26 lat, chyba że ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważne.
Przy wyrejestrowaniu członka rodziny deklaracji ZUS ZCNA wypełnia się w podobny sposób jak zgłoszenie. Są jednak dwie różnice: w bloku IV.A. „Dane o członku rodziny osoby ubezpieczonej uprawnionym do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego” w pierwszym polu należy wpisać cyfrę „2” oznaczającą wyrejestrowanie członka rodziny, a także wpisać datę utraty uprawnień do ubezpieczenia, czyli podać dzień zdarzenia, w którym członek rodziny utracił prawo do ubezpieczenia zdrowotnego.
Czy muszę zgłaszać członków rodziny do ZUS?
Wsteczne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego
Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jeżeli członek rodziny nie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, chociaż ma do tego prawo i skorzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej - może zostać do niego zgłoszony wstecznie. Jednak taka możliwość jest ograniczona czasowo.
Członka rodziny można wstecznie zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego:
- Przez 30 dni od skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej.
- Przez 30 dni od momentu, gdy Narodowy Fundusz Zdrowia zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów świadczeń zdrowotnych.
Jeśli w tym czasie zgłosi się wstecznie członka rodziny do ubezpieczenia, wówczas nie poniesie on kosztów leczenia.
tags: #zus #zdrowotne #na #dzialalnosci #a #etat