Umowa o dzieło jest formą współpracy uregulowaną w przepisach Kodeksu cywilnego (art. 627-646). Stronami tej umowy są przyjmujący zamówienie (czyli ten, który wykona dzieło) oraz zamawiający (czyli ten, dla którego dzieło ma być wykonane). Celem umowy o dzieło jest doprowadzenie do wytworzenia jakiegoś dobra materialnego bądź niematerialnego.
Obowiązkiem przyjmującego zamówienie jest stworzenie dzieła, które w chwili zawierania umowy jeszcze nie istnieje. Dzieło, które stanowi przedmiot świadczenia przyjmującego zamówienie, może mieć charakter materialny, ale także może ono występować w postaci niematerialnej, jeżeli można następnie je utrwalić w sposób materialny. Nie chodzi tu o jakiekolwiek dzieło, ale o dzieło oznaczone, czyli takie, które będzie zawierać cechy wskazane przez strony umowy. Oznaczenie dzieła ma być co do zasady bardzo dokładne i sprecyzowane, w tym znaczeniu, że ma ono odpowiadać osobistym potrzebom, upodobaniom czy wymaganiom zamawiającego.
Przyjmujący zamówienie ma obowiązek wykonać dzieło i jest on odpowiedzialny za jego jakość. Ustawodawca pozostawia tej osobie uznanie w zakresie sposobu wykonywania dzieła, jeżeli nic innego strony nie uzgodniły w umowie. Od przyjmującego zamówienie wymaga się określonych kwalifikacji, umiejętności bądź posiadania szczególnych materiałów i narzędzi. Dzieło musi być wykonane należycie i podlega kontroli zamawiającego (zamawiający może wnieść zastrzeżenia co do jakości dzieła).
Termin wykonania dzieła jest szczególnie istotny dla zamawiającego, ponieważ najczęściej spersonalizowane dzieło jest tworzone na wyjątkową okazję. Przyjmujący zamówienie nie jest związany sugestiami zamawiającego. Przy czym dozwolona jest kontrola wykonywania dzieła przez zamawiającego. W razie ustalenia, że dzieło wykonywane jest wadliwe, bądź niezgodnie z umową, zamawiający może żądać zmiany sposobu wykonywania dzieła. Zamawiający ma obowiązek współdziałania z przyjmującym zamówienie, gdy bez tego dzieło nie może być wykonane.
Przyjmujący zamówienie ma prawo do wynagrodzenia wskazanego w umowie. Wykonanie dzieła zawsze jest związane z jego odpłatnością. Jeżeli natomiast dzieło wykonywane jest nieodpłatnie, to będziemy mówić o np. umowie zlecenia bądź umowie darowizny. Ryczałt oznacza wynagrodzenie za całość dzieła w określonej sumie pieniężnej. Zamawiający co do zasady nie może nigdy żądać obniżenia umówionego ryczałtu, a przyjmujący zamówienie nie może żądać jego podwyższenia jeżeli okaże się, że wykonanie dzieła kosztowało go więcej pracy bądź nakładów finansowych niż pierwotnie zakładał. Kosztorysowe wynagrodzenie oznacza, że strony ustalają je na podstawie zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów. Jest to pożądany rodzaj wynagrodzenia w przypadku dzieł, których zakres i warunki wykonania nie mogą być przewidziane z pełną dokładnością w chwili zawarcia umowy.
Przyjmujący zamówienie może żądać całości wynagrodzenia, chociażby nie wykonał w ogóle dzieła, jeżeli jego niewykonanie wynika z przeszkód związanych z zamawiającym. W wypadku umowy o dzieło istotne jest osiągnięcie umówionego rezultatu, bez względu na rodzaj i intensywność wykonywanych w tym celu czynności i staranności. Przyjmujący zamówienie odpowiada zatem za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.
Umowa o dzieło a umowa o pracę i umowa zlecenie
Umowa o dzieło różni się od umowy o pracę brakiem stosunku zależności (kierownictwa) między stronami i koniecznością osiągnięcia oznaczonego rezultatu ludzkiej pracy i umiejętności. Kierownictwo przejawia się w wydawaniu wiążących poleceń pracownikowi, ustalania zadań pracy oraz organizowaniu procesu ich realizacji. Ponadto o kierownictwie można mówić, jeżeli pracownik wykonuje pracę w godzinach i miejscu ustalonym bezpośrednio przez pracodawcę. Umowa o pracę zalicza się do umów starannego działania, a nie rezultatu. Istotą umowy o pracę nie jest rezultat, a wykonywanie pracy określonego rodzaju jako takiej.
Umowa o dzieło różni się od umowy zlecenia tym, że umowa o dzieło musi być zakończona konkretnym i weryfikowalnym rezultatem. Tak jak umowa o pracę, umowa zlecenia charakteryzuje się dążeniem do do zachowania należytej staranności. Zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności pod warunkiem, że dołożył wszelkich starań, aby wykonać przyjęte zlecenie. W przypadku umowy o dzieło nie ma znaczenia jaką staranność dołożył przyjmujący zamówienie - bowiem liczy się tutaj tylko skutek w postaci wydania zamówionego dzieła.
Praca - wykonywana w ramach umowy o dzieło - nie wymaga nadzoru kierownictwa. Pracownik sam ustala godziny i czas pracy oraz sposób realizacji usługi lub wytworzenia produktu. Wynagrodzenie ustalane jest odgórnie przez zleceniodawcę dzieła. Natomiast stosunek pracy charakteryzuje się podporządkowaniem pracownika pracodawcy, wykonywaniem pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a także odpłatnością pracy.
Warunkami, które mogą wskazywać na istnienie stosunku pracy, są:
- Podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy: Kierownictwo pracodawcy oznacza możliwość wydawania przez niego poleceń, które są wiążące dla pracownika, jeżeli nie są sprzeczne z umową i prawem. Istnienie podporządkowania, w razie wątpliwości co do charakteru zawartej umowy, będzie przesądzało o tym, że mamy do czynienia z umową o pracę.
- Obowiązek osobistego świadczenia pracy: Pracownik nie może powierzyć wykonywania czynności wynikających z wiążącej go umowy o pracę osobie trzeciej.
- Praca wykonywana w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę: Miejsce i czas wykonywania pracy określa umowa o pracę lub inny akt będący podstawą powstania stosunku pracy.
- Sposób wykonywania pracy: Umowa o pracę jest umową starannego działania. Pracownik zobowiązuje się do starannego wykonywania swoich obowiązków, a nie do osiągnięcia określonego rezultatu.
- Odpłatność pracy: Pracownikowi za wykonaną pracę przysługuje wynagrodzenie.
- Ryzyko gospodarcze, techniczne, osobowe i socjalne: W przypadku umów cywilnoprawnych ryzyko w zakresie wykonania, jak i jakości świadczonej usługi czy też wykonanego dzieła, zawsze w całości ponosi strona, która zobowiązała się do wykonania umowy w tym zakresie.
- Trwałość stosunku pracy: W przypadku umowy o świadczenie usług może być ona co do zasady wypowiedziana w każdym czasie. W przypadku umowy o dzieło nie dopuszcza się możliwości jej wypowiedzenia.
- Wykonywanie pracy w sposób ciągły: Praca świadczona na podstawie umowy o pracę powtarzana jest w codziennych lub dłuższych odstępach czasu.
Przykładem sytuacji, która może zostać zakwestionowana i zakwalifikowana jako stosunek pracy, jest umowa o dzieło, gdzie przedmiotem jest prowadzenie ksiąg rachunkowych z należytą starannością, zadania wykonywane są w siedzibie biura, w godzinach pracy, a księgi rachunkowe są prowadzone pod kontrolą i nadzorem zamawiającego.
Podatek i składki ZUS od umowy o dzieło
Umowa o dzieło co do zasady nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu. Przyjmujący zamówienie ma obowiązek wyłącznie rozliczyć się podatkowo z urzędem skarbowym. Od 1 stycznia 2021 r. umowy o dzieło trzeba wykazać w nowym formularzu RUD (Zgłoszenie umowy o dzieło). Należy go złożyć w ciągu 7 dni od zawarcia umowy o dzieło. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wnieść do sądu wniosek o ukaranie podmiotu, który nie zgłosił umowy o dzieło do rejestru ZUS.
Jeżeli ZUS ustali, że umowa nazwana „dzieło” jest w rzeczywistości umową o pracę bądź umową zlecenia, to wyda stosowną decyzję oraz będzie domagać się składek od płatnika (pracodawcy, zleceniodawcy) od dnia zawarcia takiej umowy. W przypadku zakwestionowania rodzaju umowy płatnik (pracodawca, zleceniodawca, księgowa) będzie musiał dokonać wstecznego zgłoszenia zleceniobiorcy lub pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego.
Jeśli Twoje wynagrodzenie na umowach o dzieło wynosi do 200 zł brutto w danym miesiącu i nie jesteś pracownikiem zamawiającego, obowiązuje Cię tzw. podatek zryczałtowany w wysokości 12% przychodu. Dochodu z takich umów nie łączy się potem z innymi dochodami - co oznacza, że nie musisz wykazywać jej w zeznaniu PIT. W pozostałych przypadkach bierze się pod uwagę sumę wszystkich Twoich dochodów z różnych umów na zasadach ogólnych w ciągu roku kalendarzowego. Koszty uzyskania przychodu w przypadku umowy o dzieło wynoszą 20%. Jeśli w treści umowy znalazł się zapis o przeniesieniu praw autorskich, te koszty wzrastają do 50%, co jednocześnie oznacza niższy podatek.
Obowiązek zapłaty składek ZUS od umowy o dzieło powstaje, gdy umowę tę zawiera się z firmą, z którą wykonawca pozostaje jednocześnie w stosunku pracy (czyli z własnym pracownikiem). W takiej sytuacji wynagrodzenie z umowy o dzieło jest traktowane jak przychód ze stosunku pracy i w pełni oskładkowane.
Kiedy i jak zawrzeć umowę o dzieło?
Kiedy umowa o dzieło może zostać zakwestionowana?
Zawarcie umowy o dzieło z pracownikiem, który wykonuje pracę określonego rodzaju, pod nadzorem kierownictwa w godzinach wskazanych w regulaminie bądź umowie podlega grzywnie od 1.000 zł do 30.000 zł. Zatrudnienie w stosunku pracy podlega ochronie prawnej, dlatego nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w art. 22 § 12 Kodeksu pracy. Taka umowa, bez względu na nadaną jej nazwę, jest w świetle prawa umową o pracę, co skutkuje koniecznością stosowania do niej przepisów prawa pracy.
Państwowa Inspekcja Pracy oraz sądy pracy sprawują nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli ZUS ustali, że umowa nazwana „dzieło” jest w rzeczywistości umową o pracę bądź umową zlecenia, to wyda stosowną decyzję oraz będzie domagać się składek od płatnika (pracodawcy, zleceniodawcy) od dnia zawarcia takiej umowy.
Wypowiedzenie i odstąpienie od umowy o dzieło
Nie można wypowiedzieć umowy o dzieło, jednak istnieje możliwość odstąpienia od niej. Może to zrobić zarówno zlecający jak i wykonawca dzieła. Wykonawca ma jednak w tym zakresie ograniczone prawa. Taka możliwość przysługuje mu jedynie w sytuacji, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, którego ten odmawia.
W przypadku zamawiającego dzieło możliwe jest odstąpienie od umowy w kilku sytuacjach:
- Jeśli dzieło nie zostało ukończone.
- Jeśli dzieło posiada niemożliwe do usunięcia wady.
- Jeśli wykonawca tworzy dzieło w sposób niezgodny z umową lub wadliwy i nie reaguje na wezwanie zlecającego do zmiany.
- Jeżeli wykonawca spóźnia się z rozpoczęciem lub zakończeniem dzieła w taki sposób, że prawdopodobne jest jego nieukończenie w przewidzianym terminie.
W razie zwłoki w wykonaniu dzieła Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną. W razie gdy zwłoka w wykonaniu dzieła przekroczy określony termin, Zamawiający może od umowy odstąpić z zachowaniem prawa do kar umownych i odszkodowania.
W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron.
tags: #umowa #o #dzielo #praca #pod #kierownictwem