Termin „wolny zawód” był od zawsze ciężki do zdefiniowania. Czy to tylko praca twórcza? Czy każdy artysta uprawia wolny zawód? Jedną z branż, która staje przed powyższymi pytaniami, jest fotografia. Niejednokrotnie dochodzi do dyskusji, czy fotograf, model, wizażysta lub inny „wolny strzelec” powinien pracować na umowę o dzieło, czy przysługuje mu umowa zlecenie.
W branży fotograficznej często dochodzi do nadużyć, jeśli chodzi o typ umowy. Zgodnie z definicją sprawa jest prosta - jeśli przedmiotem umowy jest jednorazowa sesja zdjęciowa, np. sesja portretowa, ślubna, produktowa, modowa itp., a fotograf i klient współpracują przy nieregularnych czasowo projektach twórczych, to taką współpracę można sformalizować umową o dzieło (tzw. umowa rezultatu). Jeśli jednak fotograf pracuje np. w sklepie internetowym i jego zadania obejmują robienie zdjęć produktom w określony sposób, musi pojawić się w konkretnym miejscu, a jego czas pracy jest narzucony z góry (np. wykonanie zdjęć śrubek w konkretnym zakładzie przez 4 godziny dziennie), to należy mu się bezwzględnie umowa zlecenie.
Tu sprawa wygląda podobnie. Jako dzieło zakwalifikujemy pakiet zdjęć dla jednego klienta. Jeśli jednak fotograf lub grafik ma pojawić się w miejscu wyznaczonym przez klienta i zajmować się obróbką zdjęć przez określony czas, a jego wynagrodzenie stanowi kwotę zależną od liczby przepracowanych godzin, a nie liczbę zdjęć, to również należy mu się zlecenie.
I rzeczywiście, nawet najgorliwszy urzędnik nie mógłby zinterpretować tej pracy jako podstawę do umowy zlecenia - model przychodzi na sesję zdjęciową, pozuje i wychodzi, niezależnie od czasu spędzonego na planie zdjęciowym. Właśnie za to wypłacane jest wynagrodzenie, ponieważ umowa o dzieło to tzw. umowa rezultatu.
Kiedy i jaką umowę podpisać z fotografem?
Umowa powinna być zawarta przed wykonaniem sesji zdjęciowej. Najlepiej jeszcze przed podjęciem rozmów ustalających zasady współpracy oraz przed tworzeniem briefu, czy poszukiwaniem inspiracji na sesję zdjęciową. Jednakże, jeżeli nie możesz tego zrobić z wyprzedzeniem, zrób to przed wykonaniem zdjęć, biorąc pod uwagę kwestie, które opisuję poniżej.
Będziesz już po rozmowach z fotografem, z którym wynegocjujesz warunki oraz inne założenia, które dodasz następnie do swojej umowy. Umowa, którą będziesz zawierać to umowa o dzieło. Co ważne, powinny znaleźć się tam postanowienia dotyczące przeniesienia majątkowych praw autorskich bądź udzielenia licencji.
Kluczowe elementy umowy o dzieło z fotografem:
- Dane obu stron (imię, nazwisko, adres, NIP/PESEL)
- Dokładny opis dzieła (np. liczba zdjęć, format, rozdzielczość, czas trwania sesji, lokalizacja)
- Termin realizacji i forma przekazania zdjęć
- Wynagrodzenie i sposób płatności
- Warunki przeniesienia praw autorskich lub udzielenia licencji
- Zgoda na publikację zdjęć (jeśli dotyczy)
- Kary umowne (np. za opóźnienie)
Umowa o dzieło a umowa zlecenie - podstawowe różnice
Umowa o dzieło (zwana też umową rezultatu) to kontrakt cywilnoprawny, w którym zleceniobiorca (fotograf) zobowiązuje się do wykonania konkretnego dzieła - np. wykonania 30 zdjęć z sesji rodzinnej - a zleceniodawca (klient) zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia. To nie to samo, co:
- umowa zlecenie - dotyczy starannego działania, a nie efektu;
- umowa o pracę - regulowana przez Kodeks pracy i związana z etatem.
Umowa o dzieło funkcjonuje w niezmienionej postaci tak długo, że nie tylko Twój ojciec, ale i dziadek mogli zarabiać w ramach tej formy współpracy. Reguluje ją Kodeks cywilny (to umowa cywilnoprawna), który podaje następującą definicję: Art. 627. Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przy czym ważne jest to, że przyjmujący nabywa prawo do wynagrodzenia z chwilą wykonania i oddania dzieła.
W przypadku umowy o dzieło nie zachodzi stosunek pracy, a więc nie mamy pracownika i pracodawcy. Strony umowy nazywa się: wykonawcą i zamawiającym. Czasami także dziełodawcą i dziełobiorcą. Dla Ciebie oznacza to tyle, że w przypadku takiej formy zatrudnienia nie masz nad sobą żadnego zwierzchnika i sam decydujesz o miejscu i czasie wykonywania pracy. Natomiast dzieło, o którym mowa w nazwie umowy, to wytwór materialny, który ma dopiero powstać (np. sukienka, którą masz uszyć) lub wytwór niematerialny - np. wygłoszenie przemówienia.
Dlatego właśnie umowa o dzieło nazywana jest też umową rezultatu. Co z zapłatą? Rozliczenie umowy o dzieło odbywa się dopiero wtedy, gdy praca zostanie wykonana. Umowę o dzieło charakteryzuje:
- brak określonego miejsca wykonania dzieła
- dowolność w wyborze konkretnego czasu (nie terminu!) realizacji zamówienia
- brak podległości wykonującego dzieło względem zamawiającego.
Czyli sam wybierasz sobie godziny i miejsce pracy, a Twój szef... nie istnieje. Jedynym ograniczeniem dla Ciebie jako wykonawcy jest termin ukończenia dzieła oraz zapisy zawarte w samej umowie (np. forma dostarczenia dzieła, pola jego eksploatacji itp.).
Czy fotograf musi mieć działalność gospodarczą?
To, czy fotograf musi mieć działalność, zależy od specyfiki jego pracy i rodzaju wykonywanych usług. Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, każda działalność zawodowa, w tym twórcza, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, podlega takiemu obowiązkowi. W tym przypadku również będzie potrzebne rozróżnienie ze względu na charakter pracy.
Jeśli sesje zdjęciowe są jego jedynym lub głównym źródłem utrzymania, fotograf prawdopodobnie będzie musiał zarejestrować działalność gospodarczą. Jednakże, jeśli wykonuje sporadyczne zlecenia, może rozliczać się na podstawie umowy o dzieło jako osoba fizyczna.
Prawa autorskie i wizerunek w umowie z fotografem
Gdy umowa będzie zawierana między przedsiębiorcami, nie ma większego znaczenia podatkowego, czy będzie to umowa o dzieło, czy zlecenia/usługi. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej rozliczysz się „na fakturę”.
W umowie z fotografem lub producentem sesji, oprócz ilości i danych technicznych zdjęć, takich jak format pliku, rozdzielczość, format - powinny znaleźć się także informacje opisujące sesję zdjęciową. Mam na myśli brief, który przedstawia szkic sesji, moodboard lub inspiracje, na których ma się „wzorować” twórca. Wówczas, gdy fotograf nie spełni Twoich oczekiwań, będziesz miał większe pole manewru - fotograf nie będzie kwestionował Twoich uwag/zastrzeżeń, gdy wszystko będziesz miał czarno na białym, jakie warunki fotograf miał spełnić.
Co do przeniesienia majątkowych praw autorskich, to kluczowe jest precyzyjne określenie w umowie zakresu i sposobu wykorzystania zdjęć. Jeżeli fotograf nie chce mieć już majątkowego związku ze swoim utworem, to powinni zawrzeć umowę z przeniesieniem majątkowych praw autorskich. W przypadku umów z fotografem jest to bardzo ważna kwestia. Zasada jest prosta. Jeśli chcesz rozpowszechnić cudzy wizerunek, to musisz mieć jego zgodę. Istnieją dwa wyjątki. Pierwszy dotyczy osób publicznych, drugi dotyczy zgromadzeń. Pamiętaj, że zgody wymaga jedynie rozpowszechnianie. Jeśli fotograf chce zamieścić zdjęcie klienta w swoim portfolio, to musi mieć jego zgodę. Jeśli natomiast tylko przechowujesz jego zdjęcie na swoim komputerze, to nie można tego uznać za rozpowszechnianie.
Ważną kwestią jest również domniemanie zgody na rozpowszechnianie. Gdy osoba pozująca dostała wynagrodzenie, to domniemywa się, że wyraziła ona zgodę na rozpowszechnienie. Jakkolwiek jest to tylko domniemanie. W przypadku umowy o wykonanie sesji, oprócz zabezpieczenia kwestii rozpowszechniania wizerunku na gruncie ustawy o prawie autorskim niezbędnym jest również poruszenie przetwarzania danych osobowych, o których mowa w RODO.
Prawo Autorskie Na Co Dzień Licencje Creative Commons
Wynagrodzenie, zaliczki i kary umowne
Podczas produkowania sesji zdjęciowej, najczęściej będziesz żądał kosztorysu na poszczególne elementy sesji np. wynajęcie wizażystki, fryzjera, modelki, lokacji. Pamiętaj, że w przypadku wynagrodzenia kosztorysowego, fotograf/produkcja będą mogli żądać podwyższenia wynagrodzenia, gdy wystąpią prace dodatkowe, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia - jednakże, potrzebna jest Twoja zgoda na takie działanie.
Muszę wyjaśnić Ci, z czym mamy do czynienia, gdy mówimy o przedpłatach.
- Zaliczka - nieistotnym jest, która ze stron nie wykonała umowy, zaliczka zwracana jest zawsze w pełnej wysokości bez dodatkowych konsekwencji. Zaliczka nie zabezpiecza Ciebie - projektanta - w żaden sposób.
- Zadatek - (1) w razie niewykonania umowy przez projektanta, fotograf może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować. (2) Jeżeli fotograf nie wykona umowy, projektant może żądać sumy dwukrotnie wyższej. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet projektanta. Natomiast, jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada.
Stoisz przed wyzwaniem? Szukasz najlepszego rozwiązania dla swojego problemu, który opisałem w tym artykule? Istotnym jest to, że zadatek możesz samodzielnie opisać w umowie. Nie musisz opierać się na przepisach, które z góry ustaliły pewne warunki jej zwrotu w przypadku niewykonania umowy.
Oczywiście. Bardzo dobrym sposobem zabezpieczenia swoich praw jest zastosowanie kar umownych. W świecie rzeczywistym, wszystko zależy od tego, kim jest druga strona umowy oraz jaka jest Twoja pozycja przy negocjowaniu jej warunków. Zobacz, że nawet, gdy będąc zamawiającym wykonanie sesji zdjęciowej, a po drugiej stronie będzie duża i znana produkcja reklamowa, to ona prawdopodobnie będzie stawiała warunki - wszystko zależy od budżetu, jakim dysponujesz oraz marki, którą reprezentujesz.
Podsumowanie
Niestety praktyka często jest taka, że projektanci nie podpisują umów lub robią to po fakcie, czyli po wykonaniu zlecenia. Takie postępowanie może doprowadzić do powstania szkody dla samego projektanta i jego marki. Brak umowy to ryzyko. Nieważne, czy jesteś po jednej, czy drugiej stronie obiektywu - zadbaj o to, aby współpraca była oparta na zaufaniu i… papierze. Umowa to nie przeszkoda. To dowód profesjonalizmu.
tags: #umowa #na #publikacje #zdjec #przedmiotow #o