Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich jest coraz częściej spotykaną umową cywilnoprawną w obrocie gospodarczym. Podpisując ją, przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a potem przeniesienia praw autorskich na zlecającego. Choć umowy o dzieło zawiera się często z uczniami i studentami, dla których wynagrodzenie brutto równa się wynagrodzeniu netto, pracodawcy decydują się na te umowy cywilnoprawne także w innych przypadkach. Głównie po to, aby jak najwięcej zaoszczędzić na kosztach zatrudnienia.
Czym jest umowa o dzieło?
Umowa o dzieło to kontrakt cywilnoprawny uregulowany w art. 627 i nast. kodeksu cywilnego. Na jego podstawie przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania dzieła, natomiast zamawiający do wypłaty wynagrodzenia. W praktyce przedmiotem umowy o dzieło musi być konkretny zakres, np. audyt strony internetowej z raportem; stworzenie grafiki na cele marketingowe; stworzenie programu komputerowego; sporządzenie projektu uchwały. Nie można w ten sposób zlecić np. prowadzenia bieżących spraw spółki. Umowa o dzieło jest klasycznym przykładem zobowiązania rezultatu. Wykonawca odpowiada więc za efekt swojej pracy, a nie dochowanie należytej staranności. Choć dzieło nie musi być wykonywane osobiście przez przyjmującego zamówienie, zamawiający często zastrzegają, aby zagwarantować sobie odpowiednią jakość prac. Co więcej, w razie powierzenia wykonania dzieła innym osobom przyjmujący zamówienie odpowiada za rezultat ich prac tak samo, jak gdyby sam dzieło wykonywał.
Umowa o dzieło jest nazywana „umową rezultatu”, a umowa zlecenie - „umową starannego działania”. W pierwszym przypadku skupiamy się na efekcie, w drugim - na wykonywaniu czynności. Dziełem jest np. strategia wprowadzenia nowego produktu na polski rynek, a usługą świadczoną w ramach umowy zlecenia - szkolenie z kampanii reklamowych w social media dla pracowników w związku z wprowadzeniem nowego produktu. Dzieło może być rzeczą ruchomą, np. garnitur uszyty na zamówienie lub wirtualne, np. aplikacja na Androida. Ważne, aby dzieło można było sprawdzić pod kątem potencjalnych wad. Zgodnie z art. 6361 Kodeksu Cywilnego, dzieło nie musi być oryginalne, wcześniej niespotykane.
Przedmiot umowy o dzieło i prawa autorskie
Lapidarna definicja umowy o dzieło, w szczególności jej przedmiotu, nastręcza trudności, czym faktycznie owe dzieło jest. W ujęciu słownikowym umowa o dzieło to może być utwór literacki, naukowy, muzyczny, artystyczny, a także pewne rodzaje czynności, takie jak: robienie, wykonanie czegoś, praca, działanie oraz określenia, takie jak: wynik, rezultat pracy lub działania, wytwór. W ujęciu cywilistycznym umowa o dzieło to rezultat starań przyjmującego zamówienie. Rezultat ten może być wytworem o charakterze materialnym (np. obraz, rzeźba) lub niematerialnym (np. opracowanie logotypu, algorytmu).
Zgodnie z dyspozycją art. 52 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli umowa nie zastrzega inaczej, przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych do utworu. Aby zamawiający mógł swobodnie korzystać z dzieła, dobre dla niego będzie zawarcie w umowie zapisów o przeniesieniu praw autorskich. Warto przy tym podkreślić, że przeniesienie praw autorskich jest bardziej korzystne aniżeli nabycie licencji, która upoważnia jedynie do korzystania z dzieła (np. wzór matrycy, hasła). Zatem niezbędne jest precyzyjne określenie w umowie, że zamawiający nabywa autorskie prawa majątkowe i prawa zależne do utworu (dzieła). Przez prawa zależne należy rozumieć uprawnienie np. do tłumaczenia utworu i jego przerabiania.
Zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy zapisy o przeniesieniu praw autorskich powinny obejmować pola eksploatacji wyraźnie w umowie wymienione. Na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez pola eksploatacji rozumie się poszczególne sposoby korzystania z utworu (dzieła). Przykładowy katalog pól eksploatacji został zawarty w art. 50 ustawy.
Elementy umowy o dzieło
1. Strony umowy
Stronami umowy są zamawiający oraz przyjmujący zamówienie. W wypadku osób fizycznych konieczne będzie podanie takich danych, jak: ich imiona, nazwiska, daty urodzenia, adres zamieszkania, numer ewidencyjny dokumentów tożsamości (dowód osobisty, paszport, ważna legitymacja studencka), opcjonalnie PESEL. W razie prowadzenia działalności gospodarczej może być zawarty NIP strony. Jeżeli wśród stron umowy występuje osoba prawna, konieczne będzie podanie adresu jej siedziby, numeru wpisu do KRS, NIP oraz osobę uprawnioną do reprezentacji. W przypadku, gdy wykonawca jest przedsiębiorcą, zamawiającym osoba fizyczna, a dzieło rzeczą ruchomą, która została zamówiona w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą, do umowy stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. Wówczas mamy do czynienia ze stosunkiem obligacyjnym pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem.
2. Przedmiot umowy
Umowa o dzieło powinna być opisana w sposób wyczerpujący. Warto by opis zawierał szczegółowe postanowienia w zakresie jego wykonania.
3. Wynagrodzenie
Wynagrodzenie wykonawcy może być określone na zasadzie ryczałtu (sztywna kwota) lub w postaci kosztorysowej. Wówczas za punkt odniesienia należy przyjąć spis prac, które wykonawca będzie musiał wykonać, by uzyskać pożądany przez zamawiającego rezultat. Korzystnym dla wykonawcy rozwiązaniem będzie zamieszczenie postanowienia o tym, że wynagrodzenie będzie wypłacane na poszczególnych etapach realizacji dzieła. Brak umieszczenia terminu płatności w umowie nie pozbawia wykonawcy prawa do wynagrodzenia. Powinno być ono wówczas wypłacone w momencie oddania wykonanego dzieła.
4. Termin wykonania dzieła
Przepisy Kodeksu cywilnego nie regulują kwestii tej materii w sposób konkretny. W obrocie gospodarczym umowy o dzieło są zazwyczaj zawierane na pewien określony czas.
5. Moment przejścia praw autorskich oraz pola ich eksploatacji
Momentem przeniesienia praw autorskich w praktyce jest zwykle: dzień otrzymania wynagrodzenia, dzień dostarczenia dzieła, dzień przyjęcia dzieła przez zamawiającego, dzień powstania dzieła. Podane powyżej sytuacje mają charakter przykładowy. W umowie powinien zostać zawarty konkretny zapis, w którym momencie dojdzie do przeniesienia praw autorskich. Natomiast przy określaniu pola eksploatacji należy wskazać rzeczowy zakres wykorzystania dzieła. Decyduje to o przeniesieniu prawa autorskiego w ogóle oraz jest ważne z uwagi na to, że za korzystanie z utworu na każdym z odrębnych pól eksploatacji twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie.
6. Inne postanowienia
Strony w zasadzie mogą swobodnie kształtować umowę o dzieło poprzez dodanie odpowiednich postanowień związanych z wykonaniem dzieła, np. odnośnie do dostarczenia materiałów, odpowiedzialności za ich transport, ewentualnych zaliczek, kary umowne, zlecanie wykonania dzieła osobom trzecim, odszkodowania.
Odpowiedzialność w umowie o dzieło
Przyjmujący zamówienie ponosi zasadniczo odpowiedzialność w sposób pełny za rezultat swojej pracy. Gdy umowa o dzieło wykonywana jest wadliwie lub w sposób sprzeczny z umową, zamawiający może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonywanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy. By móc skorzystać z tego prawa, zamawiający musi wcześniej wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania oraz wyznaczyć mu stosowny termin. Jeżeli upłynie on bezskutecznie - zamawiający może skorzystać z wyżej opisanego uprawnienia. Odpowiedzialność wykonawcy kształtuje się w ten sposób, że ponosi ją z tytułu rękojmi za wady. Oznacza to, że jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia. Stosowny termin jest wyznaczany również wykonawcy - po jego bezskutecznym upływie zamawiający nie przyjmie naprawy.
Z kolei przyjmujący zamówienie może odmówić naprawy, jeżeli ta wymagałaby nadmiernych kosztów. Jeśli wad nie da się usunąć w terminie lub są na tyle poważne, że nie da się ich usunąć w ogóle, zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło, lecz tylko wtedy, gdy wady są istotne. W razie wystąpienia wad nieistotnych, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia.
W praktyce, dodatkowym zabezpieczeniem interesów dla zamawiającego będzie oświadczenie o posiadanych umiejętnościach przez przyjmującego zamówienie, które umożliwią mu realizację dzieła. Stosowna klauzula może okazać się pomocna przy ewentualnym postępowaniu odszkodowawczym.
Odstąpienie od umowy o dzieło
Generalnie zamawiający może odstąpić od umowy w każdym momencie zanim dzieło zostanie ukończone. Zgodnie z brzmieniem art. 644 Kodeksu cywilnego w takiej sytuacji musi jedynie zapłacić wykonawcy umówione wynagrodzenie, które będzie pomniejszone o to, co wykonawca zaoszczędził z powodu niewykonania dzieła. Ponadto, jeżeli przyjmujący zamówienie spóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w umówionym czasie, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Zamawiający może także odstąpić od umowy w wypadku wykonywania dzieła w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, po bezskutecznym upływie wyznaczonego odpowiedniego terminu do wykonania poprawek.
Zlecający wykonanie dzieła może również odstąpić od umowy przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek: dzieło ma istotne wady, zamawiający wyznaczył przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin do naprawy, naprawa nie została wykonana w wyznaczonym terminie; albo dzieło ma istotne wady oraz wad nie da się usunąć. Niewystąpienie którejkolwiek przesłanki w obu podanych przypadkach niweluje możliwość rozwiązania umowy w danym trybie.
Wykonawca także może odstąpić od zawartej umowy. Jednakże jego swoboda w tym zakresie została ograniczona. Przede wszystkim może skorzystać z tego uprawnienia, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a taka kooperacja nie występuje.
Umowa o dzieło a prawa autorskie w kontekście zatrudnienia członków zarządu
Umowa o dzieło to jeden ze sposobów legalizacji świadczonych na rzecz spółki prac. Nie podlega oskładkowaniu ZUS, łatwo ją zawrzeć, więc dla zamawiającego stanowi atrakcyjną alternatywę dla umowy o pracę. O czym należy pamiętać przy zawieraniu umowy o dzieło z członkiem zarządu?
Regulacje dotyczące zawierania umów z członkami zarządu znalazły się w k.s.h. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawieranie umów reguluje art. 210 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Rada nadzorcza co do zasady jest organem fakultatywnym. Konieczność jej powołania pojawia się dopiero w sytuacji, kiedy kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 tysięcy złotych, a wspólników jest więcej niż 25.
Uchwała o powołaniu pełnomocnika nie znalazła się w katalogu czynności, do których zrealizowania niezbędne jest odbycie się zgromadzenia wspólników, dlatego za wystarczające uważa się zachowanie minimalnych wymagań, o których mowa w art. 227 §2 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem bez zgromadzenia wspólników mogą być podjęte uchwały, jeżeli wszyscy wspólnicy: wyrażą na piśmie zgodę na postanowienie, które ma być powzięte; wyrażą zgodę na głosowanie pisemne.
Uchwała o powołaniu pełnomocnika powinna określać przede wszystkim: osobę pełnomocnika; konkretną czynność lub jej rodzaj, którego dotyczy pełnomocnictwo. Przyjmuje się, że tak udzielone pełnomocnictwo nie może mieć charakteru ogólnego (do wszystkich czynności bez ograniczeń). Będzie więc ono albo szczególne albo rodzajowe.
W przypadku spółek jednoosobowych uchwała dla zachowania ważności wymaga formy aktu notarialnego. Akt jest następnie zgłaszany przez notariusza do sądu rejestrowego, przy czym ta zasada nie obowiązuje, jeżeli wspólnik korzysta ze wzorca umowy - uchwała będzie miała wtedy formę wzorca. Analogiczne rozwiązanie zostało wprowadzone w przypadku spółki akcyjnej (art. 379 k.s.h.) oraz prostej spółki akcyjnej.
Można więc powołać do tej funkcji dowolną osobę z grona wspólników, jak i spoza niego. Z oczywistych względów pełnomocnikiem nie może być członek zarządu, który podpisuje ze spółką umowę. Pełnomocnikiem może zostać także prokurent spółki, choć niezbędne jest udzielenie mu odrębnego pełnomocnictwa w tym zakresie.
W judykaturze do pewnego czasu występowały również wątpliwości co do możliwości ustanowienia pełnomocnikiem innego członka zarządu. Zdaniem historycznego już orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie może zostać uznane za obejście prawa. Wśród aktualnych wyroków, a także poglądów doktryny dominuje jednak stanowisko przeciwne. W postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. II UZP 5/10 Sąd Najwyższy wskazał, że w świetle art. 210 k.s.h. dopuszczalne jest umocowanie członka zarządu spółki z o.o. do zawarcia umowy o pracę z innym członkiem zarządu. Na zasadzie analogii można więc przyjąć, że i innego rodzaju kontrakty nie naruszą obowiązujących w tym zakresie przepisów.
Jak przebiega zawarcie umowy o dzieło z członkiem zarządu?
Zawarcie umowy o dzieło wymaga jej zgłoszenia do ZUS w terminie 7 dni od jej zawarcia na formularzu ZUS-RUD. Zgłoszenia dokonuje płatnik (spółka), wskazują w formularzu: swoje dane ewidencyjne; dane ewidencyjne wykonawcy; data zawarcia umowy oraz rozpoczęcia i zakończenia wykonywania; przedmiot umowy o dzieło; liczbę zawartych umów o dzieło (jeżeli jest ich więcej niż jedna). Na formularzu RUD nie podaje się wysokości wynagrodzenia. Nadal umowy o dzieło nie są również oskładkowane, choć co jakiś czas ustawodawca zwraca uwagę na potrzebę zmiany w tym zakresie.
Opodatkowanie umowy o dzieło z członkiem zarządu
Wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło opodatkowane jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT), którego stawka obecnie wynosi 12%. W przypadku umów o dzieło wyróżnia się dwie wysokości kosztów uzyskania przychodu. Podstawowe koszty to 20%, koszty podwyższone wynoszą 50%. Zasadą jest stosowanie kosztów podstawowych, co oznacza, że podatek jest płacony od 80% wynagrodzenia.
Przenosząc prawa autorskie na spółkę, warto pamiętać o precyzyjnym określeniu nie tylko wynagrodzenia, ale przede wszystkim pól eksploatacji. Definiują one dopuszczalny zakres korzystania z utworu i powinny być wymienione w sposób wyczerpujący, ponieważ nie można ich domniemywać. Zakres pól eksploatacji powinien odpowiadać rzeczywistym potrzebom zamawiającego, aby w razie zakończenia współpracy z członkiem zarządu nie doszło do jego pokrzywdzenia poprzez zapłatę niskiej kwoty za bardzo szerokie uprawnienia do korzystania z utworu.
Limit dla stosowania podwyższonych kosztów pokrywa się z pierwszym progiem podatkowym i wynosi 120 tysięcy złotych. Podatek od wynagrodzenia pobiera płatnik (spółka), odprowadzając go następnie do właściwego urzędu skarbowego. Wynagrodzenie wypłacone z tytułu umowy o dzieło lub pozostawione do dyspozycji wykonawcy dla płatnika stanowi koszt uzyskania przychodu, o który można obniżyć podstawę opodatkowania.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie lub umowa o pracę z członkiem zarządu
Warto wskazać, że nie ma przeciwwskazań, aby zawrzeć z członkiem zarządu umowę o dzieło w sytuacji, kiedy jednocześnie świadczy on na rzecz spółki funkcję na podstawie umowy o pracę. Przedmioty tych umów powinny być jednak wyraźnie odmienne, tak jak ich charakter (umowa o dzieło nie może prowadzić do powstania stosunku podporządkowania, a także powstania innych charakterystycznych elementów stosunku pracy, jak np. wykonywanie umowy na ryzyko pracodawcy oraz w sposób ciągły).
Choć co do zasady dzieło nie stanowi odrębnego tytułu do ubezpieczeń, w przypadku połączenia go z umową o pracę lub umową zlecenie wykonywaną na rzecz jednego pracodawcy kwoty wynagrodzenia z obu kontraktów należy zsumować. Ta suma będzie stanowiła podstaw wymiaru składem. Zasada ta nie obowiązuje w sytuacji, kiedy: przedmiot umowy o dzieło pokrywa się z przedmiotem JDG, jeśli członek zarządu prowadzi własną firmę - wtedy przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej kwalifikuje się do przychodu z działalności gospodarczej; pracodawca zawiera z członkiem zarządu umowę o dzieło w okresie bezskładkowym, np. w czasie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłków z ubezpieczenia społecznego chorobowego lub opiekuńczego. W tych grupach przypadków składki od wynagrodzenia z tytułu dzieła nie będą obliczane.
Umowa o dzieło jako sposób na wypłatę majątku spółki
Zawarcie z członkiem zarządu umowy o dzieło stanowi również jeden ze sposobów na wypłatę kapitału z majątku spółki kapitałowej. Należy jednak zadbać, aby przedmiot umowy o dzieło nie pokrywał się z zakresem obowiązków dla innej podstawy zatrudnienia. Dla zastosowania podwyższonych kosztów wynagrodzenia konieczne jest też stworzenie dzieła objętego prawem autorskim oraz przeniesienie go na spółkę. Umowa o dzieło zawierana z członkiem zarządu to narzędzie, które może zostać wykorzystane do optymalizacji podatkowej. Należy jednak pamiętać o szczególnych warunkach jej zawierania, a w przypadku rozliczania utworów objętych prawem autorskim, konieczności właściwego udokumentowania pracy.
Różnice pomiędzy UMOWĄ O DZIEŁO a UMOWĄ ZLECENIE
tags: #umowa #o #dzielo #zarzadzanie #przedsiebiorstwem #a