Umowa o dzieło, w przeciwieństwie do umowy zlecenia, nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Jednakże, w pewnych specyficznych sytuacjach, powstaje obowiązek oskładkowania takiej umowy. Dzieje się tak, gdy umowa o dzieło została zawarta z własnym pracodawcą, lub gdy w ramach umowy zawartej z innym podmiotem praca jest świadczona na rzecz pracodawcy osoby wykonującej dzieło. Niejednokrotnie firmy decydują się na zawieranie umów o dzieło, nawet jeśli charakter wykonywanych na jej podstawie czynności bardziej przypomina umowę o świadczenie usług. W przypadku kontroli ZUS, jeśli zostanie stwierdzone, że zawarcie umowy o dzieło miało na celu obejście przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych, a umowa faktycznie nosi znamiona umowy zlecenia, mogą pojawić się konsekwencje dla płatnika składek i ubezpieczonego.
Czym różni się umowa o dzieło od umowy zlecenia?
Kluczową różnicą między umową o dzieło a umową zlecenia jest charakter zobowiązania. Umowa o dzieło jest umową rezultatu, co oznacza, że przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. Rezultat ten musi być konkretny, jednorazowy, indywidualnie oznaczony i możliwy do sprawdzenia. Osiągnięcie określonego w chwili zawierania umowy rezultatu jest warunkiem koniecznym.
Z drugiej strony, jeśli praca polega na starannym wykonywaniu określonych czynności, które mogą, ale nie muszą, przynieść zamierzonego rezultatu, taka umowa może zostać zakwalifikowana jako umowa zlecenia (o świadczenie usług).
Umowa o dzieło jest nazywana umową efektu lub umową rezultatu, ponieważ wykonawca zobowiązuje się do zrealizowania pewnego dzieła, np. fotograf wykonuje 150 zdjęć plenerowych z Karkonoszy. Umowa zlecenie jest nazywana umową starannego działania, bo zleceniobiorca odpowiada za wykonanie określonej czynności, np. fotograf zobowiązuje się do obsługi filmowej i fotograficznej biegu górskiego w Karkonoszach.
W umowie o dzieło osoba, która wykonuje tę umowę, odpowiada za osiągnięcie rezultatu. Nie jest ważne, czy dołożyła należytej staranności przy wykonywaniu dzieła. W umowie zlecenia to zleceniobiorca odpowiada za brak należytej staranności przy wykonywaniu czynności, a nie za jej wynik. W umowie zlecenia ryzyko, że rezultat nie zostanie osiągnięty, obciąża zleceniodawcę. Zleceniobiorca nie odpowiada za brak rezultatu, do którego miały doprowadzić czynności, które wykonuje. W umowie o dzieło osiągnięcie rezultatu, przy spełnieniu określonych warunków, jest pewne.
Dla umów zlecenia jest właściwe wykonywanie powtarzalnych, odtwórczych czynności bądź wykonywanie tych czynności w sposób ciągły lub zespołowy. Wykonanie przedmiotu umowy nie pozwala na daleką idącą swobodę wykonawcy. Nie jest też związane z posiadaniem osobistych przymiotów przez zainteresowanego.
Umowa o dzieło a składki ZUS
Co do zasady, umowa o dzieło nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych ani ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że zamawiający nie ma obowiązku zgłaszania osoby wykonującej dzieło do tych ubezpieczeń, a przychód uzyskany z tytułu umowy o dzieło nie stanowi podstawy wymiaru składek. Jest to z pewnością atrakcyjna forma współpracy dla stron umowy.
Jednakże, istnieją wyjątki od tej reguły. Obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego powstaje, gdy strony umowy o dzieło łączy jednocześnie stosunek pracy. W takich przypadkach wykonawca dzieła jest traktowany jak pracownik, wyłącznie dla celów ubezpieczeniowych w ZUS. Wynika to z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zamawiający i wykonawca opłacają te same składki, co w przypadku umowy o pracę. W obu przypadkach płatnikiem składek jest pracodawca, nawet jeśli nie jest zamawiającym dzieło, tylko jego odbiorcą. Wynagrodzenie z umowy o dzieło sumuje się z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę. Od tych łącznych przychodów oblicza się składki na ubezpieczenia społeczne.
W sytuacji, gdy umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracownikiem przebywającym na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym albo pobierającym zasiłek macierzyński, nie ma obowiązku ubezpieczeń z takiej umowy.
Jeśli ZUS wykryje, że przedsiębiorca podpisywał umowy o dzieło zamiast umów zleceń, aby obejść przepisy o ubezpieczeniach społecznych, może dokonać reklasyfikacji umowy. W takim przypadku płatnik składek zostanie obciążony karą grzywny do 5000 zł oraz zaległymi składkami wraz z odsetkami za zwłokę.
Obowiązek zgłaszania umów o dzieło do ZUS
Od 1 stycznia 2021 roku, płatnicy składek oraz osoby fizyczne zlecające dzieło mają obowiązek informowania ZUS o każdej zawartej umowie o dzieło. Obowiązek ten wynika z art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgłoszenia należy dokonać w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy.
Kogo nie dotyczy ten obowiązek?
- Podmioty lub jednostki organizacyjne, które nie są płatnikami składek (nie zgłaszają do ubezpieczeń społecznych lub tylko ubezpieczenia zdrowotnego żadnego ubezpieczonego).
- Umowy o dzieło zawarte z własnymi pracownikami.
- Umowy o dzieło, w ramach których praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym osoba wykonująca dzieło pozostaje w stosunku pracy (nawet jeśli umowa o dzieło została zawarta z innym podmiotem).
- Umowy o dzieło wykonywane przez osobę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.
Informacje dotyczące zawartych umów o dzieło są ewidencjonowane na koncie płatnika składek.
Wyjątki od obowiązku zgłaszania umów o dzieło do ZUS:
- Przykład nr 1 - umowa z pracodawcą, dzieło dla pracodawcy: Adrianna jest zatrudniona na umowę o pracę. Pracodawca podpisał z nią umowę o dzieło na dodatkowe zadanie. W tym przypadku płatnik składek nie zgłasza umowy do ZUS, ponieważ zawarł ją z osobą, z którą pozostaje w stosunku pracy.
- Przykład nr 2 - umowa z pracodawcą, dzieło dla innej firmy: Adrianna pracuje na umowę o pracę. Jej pracodawca podpisał z nią umowę o dzieło, ale dzieło wykonuje dla innej firmy. Umowa o dzieło nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do ZUS, ponieważ została zawarta między pracodawcą a pracownicą. Firma, dla której wykonywane jest dzieło, nie musi jej zgłaszać.
- Przykład nr 3 - umowa z inną firmą, dzieło dla pracodawcy: Adrianna ma umowę o pracę z firmą A i dodatkowo umowę o dzieło z firmą B, ale wykonuje dzieło na rzecz firmy A. Tej umowy o dzieło nie należy zgłaszać do ZUS, ponieważ wykonawca dzieła wykonuje je na rzecz własnego pracodawcy.
Jak zgłosić umowę o dzieło do ZUS?
Aby zgłosić umowę o dzieło do ZUS, należy wypełnić formularz ZUS RUD. Zgłoszenia można dokonać online poprzez platformę PUE ZUS. Po zalogowaniu się, należy wybrać "Katalog usług elektronicznych", a następnie odnaleźć usługę "RUD".
W kreatorze zgłoszenia umowy o dzieło wybieramy, czy chcemy zgłosić nową umowę, skorygować lub wycofać wcześniejsze zgłoszenie. Następnie uzupełniamy dane wykonawcy dzieła i dodajemy umowę. W jednym zgłoszeniu można dodać maksymalnie 10 umów o dzieło zawartych z danym wykonawcą.
Jak wypełnić formularz ZUS RUD?
- Część 1 - cel zgłoszenia i dane zamawiającego: Podajemy dane zamawiającego wykonanie umowy o dzieło, w tym adres do korespondencji z ZUS.
- Część 2 - dane wykonawcy: Podajemy dane wykonawcy umowy o dzieło.
- Część 4 - oświadczenie zamawiającego: Podsumowujemy liczbę zawartych umów o dzieło i potwierdzamy zgodność podanych danych.
Formularz ZUS RUD można również podejrzeć w sekcji "Dokumenty i wiadomości ➜ Dokumenty robocze" na PUE ZUS.
Czym jest umowa o dzieło?
Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną, w której wykonawca zobowiązuje się do stworzenia konkretnego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Kluczowe dla odróżnienia umowy o dzieło od innych umów jest istnienie **rezultatu**. Rezultat ten powinien mieć samoistny byt, być obiektywnie osiągalny i pewny. Nie może być to coś, co nie odróżnia się od innych produktów na rynku, gdyż wówczas traci swój indywidualny charakter dzieła.
Przykłady sytuacji, które nie są umową o dzieło:
- Przeprowadzenie cyklu wykładów lub zajęć dydaktycznych - jest to staranne działanie, a nie osiągnięcie materialnego lub niematerialnego rezultatu.
- Przygotowanie i przeprowadzenie zajęć, nawet w oparciu o samodzielnie przygotowane materiały - nie przynosi konkretnego, samoistnego rezultatu.
- Organizacja i przeprowadzenie egzaminu - czynności te wymagają staranności, a nie konkretnego efektu.
- Sporządzenie protokołu z egzaminu, wypisanie świadectw, wręczenie książeczek - są to typowe, rutynowe zadania, polegające na technicznym wypełnieniu dokumentów.
- Nauka dzieci pływania - płatnik nie oczekuje skutecznego nauczenia każdego dziecka, nie dokonuje odbioru dzieła, nie uzależnia wynagrodzenia od opanowania umiejętności.
- Czynności sprzątania - jeśli celem umowy są ogólnie pojmowane czynności sprzątania, a nie określony rezultat tych czynności.
- Rehabilitacja logopedyczna dzieci - chodzi o wykonanie określonych czynności bez względu na rezultat.
- Prowadzenie kursu nauki jazdy - rezultat w postaci pomyślnego wyniku egzaminu jest obiektywnie nieosiągalny; umowa zobowiązuje do starannego przeprowadzenia czynności.
Umowa o dzieło
Dzięki outsourcingowi płac w SD Worx zyskasz nie tylko ekspercką opiekę nad Twoimi rozliczeniami z osobami, z którymi współpracujesz na podstawie umów cywilnoprawnych, ale także dostęp do zautomatyzowanej platformy kadrowo-płacowej online. W kreatorze umowy o dzieło na platformie kadrowo-płacowej SD Worx TribePerk dodaje się kluczowe warunki zatrudnienia, w tym czas trwania umowy, stawkę miesięczną lub godzinową oraz procent kosztów uzyskania przychodów.
Panel umów na platformie kadrowo-płacowej SD Worx TribePerk pozwala na wyfiltrowanie umów o dzieło według m.in. kryteriów. Dzięki temu można łatwo zarządzać wszystkimi umowami i mieć pewność, że wszystkie formalności są dopełnione.
Opodatkowanie umowy o dzieło:
Od umowy o dzieło należy odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy. Jeśli wynagrodzenie nie przekracza 200 zł brutto, podatek jest naliczany w formie zryczałtowanej, w wysokości 12%.
