Przepisów prawnych dotyczących urlopu macierzyńskiego i innych uprawnień kobiet związanych z rodzicielstwem jest wiele. Dodatkowo są one porozrzewane po różnych aktach prawnych. Dlatego warto zawczasu poznać podstawowe zasady i dowiedzieć się, ile trwa urlop macierzyński, komu się należy i czy jest płatny.
Nie każda kobieta pracująca ma szansę na urlop i zasiłek macierzyński
Na początek warto rozróżnić kwestię urlopów związanych z macierzyństwem i zasiłków wypłacanych z ZUS. Prawo do zwolnienia od obowiązku wykonywania pracy z gwarancją powrotu przysługuje wyłącznie kobietom zatrudnionym na podstawie przepisów prawa pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której matka wykonująca zawód w ramach umowy zlecenia czy umowy o dzieło wynegocjuje korzystne dla siebie zapisy kontraktowe. Nie ma przeszkód, aby w umowie cywilnoprawnej znalazły się gwarancje przeniesione z kodeksu pracy. Nie zmienia to faktu, że pracowników chroni powszechnie obowiązująca ustawa, a zleceniobiorców - jedynie postanowienia umowne zależne od woli stron.
Zasiłek macierzyński przysługuje z kolei każdej kobiecie, która posiada tytuł do jednego z ubezpieczeń społecznych - ubezpieczenia chorobowego. Powstaje on zawsze wraz z zawarciem umowy o pracę. Również osoba wykonująca zarejestrowaną działalność gospodarczą jest nim objęta. Inaczej jest w przypadku zatrudnionych na umowę zlecenie (bez działalności gospodarczej). Dla nich ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Przyszła matka musi więc pamiętać o wysłaniu zgłoszenia do ZUS. W najgorszej sytuacji są kobiety wykonujące zawód na podstawie umowy o dzieło (bez działalności gospodarczej). Ich ubezpieczenie społeczne nie obejmuje, dlatego nie mają szansy na zasiłek.
Podsumowanie:
- Urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy czy okolicznościowy przysługuje zawsze kobiecie zatrudnionej na umowę o pracę.
- Kobieta zatrudniona na umowę zlecenie i umowę o dzieło (również w ramach działalności gospodarczej) może liczyć na urlopy związane z rodzicielstwem, jeśli prawo do nich wynegocjuje ze swoim szefem.
- Kobieta posiadająca tytuł do ubezpieczenia chorobowego w ZUS otrzyma zasiłek macierzyński - chodzi o osoby zatrudnione na umowę o pracę, umowę zlecenie (ubezpieczenie jest dobrowolne) i wykonujące własną działalność gospodarczą.
Kobieta może nie pracować przez ponad 4 lata
Kobieta zatrudniona w ramach umowy o pracę może zrobić sobie przerwę w zatrudnieniu nawet w okresie od początku ciąży aż - w skrajnych przypadkach - do ukończenia przez dziecko 4. roku życia. Przez większość tego czasu zachowuje ona 80% albo nawet 100% swojej wypłaty.
W kolejności chronologicznej matka może skorzystać z następujących zwolnień od pracy:
- Zwolnienie lekarskie (popularnie zwane „L4”) - nawet od chwili wykrycia ciąży do dnia porodu.
- Urlop macierzyński - przez pierwszy okres po urodzeniu dziecka i ewentualnie również przez 6 tygodni przed porodem.
- Urlop rodzicielski - przez 32 albo 34 (przy ciąży mnogiej) tygodnie, czyli przeszło 7 miesięcy, licząc od zakończenia urlopu macierzyńskiego.
- Urlop wychowawczy - przez maksymalnie kolejne 36 miesięcy.
Dodatkowo, kobieta może skorzystać z „wpadkowych” i krótkotrwałych zwolnień od pracy. Chodzi tutaj o:
- Urlop okolicznościowy - dwa dni pełnopłatnego wolnego na żądanie z okazji urodzenia dziecka (jeśli kobieta w tym czasie nie przebywa na L4 albo nie korzysta z urlopu macierzyńskiego).
- Wolne na opiekę nad zdrowym dzieckiem - dwa dni pełnopłatnego urlopu w roku kalendarzowym do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
- Wolne na opiekę nad chorym dzieckiem i w razie innej niespodziewanej sytuacji - od 14 do 60 dni wolnych w każdym roku kalendarzowym, w zależności od wieku dziecka i rodzaju choroby.
Jak już wyżej wskazano, wszystkie te uprawnienia będą przysługiwać kobiecie zatrudnionej na umowę cywilnoprawną, jeśli zleceniodawca zgodzi się wprowadzić je do umowy. Tutaj kobieta powinna liczyć na swoje zdolności negocjacyjne. Szef nie ma bowiem żadnego obowiązku respektowania tych zasad. Oczywiście musi pozwolić kobiecie wychowywać dziecko przez pierwszy okres po porodzie czy wykorzystać L4, ale bez zachowania ustawowych gwarancji zatrudnienia (powrót do pracy na tym samym stanowisku).
Zwolnienie lekarskie - „L4”
Zwolnienie lekarskie i związany z nim zasiłek chorobowy przysługują każdej kobiecie ubezpieczonej chorobowo. Obowiązuje tutaj jednak okres wyczekiwania - świadczenie z ZUS nie będzie się należeć, jeśli tytuł do ubezpieczenia ma się krócej niż 30 dni (w przypadku umowy o pracę) albo 90 dni (w przypadku umowy zlecenie czy działalności gospodarczej). Nie dotyczy to pracowników mających już 10-letni staż w ZUS - oni „chorobowe” otrzymają od razu.
Zwolnienie lekarskie przysługuje na czas nie dłuższy niż 270 dni. Korzystać można więc z niego praktycznie przez cały okres ciąży. Oczywiście, jeśli taką wolę kobiety zaakceptuje lekarz. Trzeba pamiętać, że zwolnienie należy się tylko wtedy, gdy obowiązki zawodowe mogłyby realnie zaszkodzić zdrowiu przyszłej matki albo jej dziecku. Sam fakt zajścia w ciążę nie jest wystarczającą przesłanką.
Zwolnienie lekarskie jest płatne. Kobieta może liczyć na świadczenie w wysokości 100% podstawy wymiaru, co w praktyce najczęściej oznacza 100% otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Przez pierwsze 33 dni w roku kalendarzowym zasiłek refundowany jest przez pracodawcę. Po tym okresie zobowiązanie przejmuje na siebie ZUS.
Jeśli otrzymane przez ciężarną L4 obejmuje także dni po porodzie, wówczas od dnia porodu zamiast zasiłku chorobowego należy wypłacać zasiłek macierzyński. Do tego potrzebny jest odpis skrócony aktu urodzenia dziecka. Przejście z L4 na urlop macierzyński następuje automatycznie i liczy się do dnia porodu.
Urlop macierzyński
Urlop macierzyński to podstawowe uprawnienie świeżo upieczonej matki. Łączny czas jego trwania wynosi:
- 20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie.
- 31 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie.
- 33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie.
- 35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie.
- 37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Ustawodawca stwierdził, że większość urlopu należy wykorzystać po porodzie - przed dniem rozwiązania kobiecie przysługuje jego część o maksymalnej długości 6 tygodni. Co istotne, skorzystanie z całego urlopu macierzyńskiego jest obowiązkowe. Wyjątkiem jest sytuacja, w której kobieta zdecyduje się oddać dziecko pod stałą opiekę ojca. Może to zrobić jednak dopiero po 14 tygodniach od porodu.
Zasiłek macierzyński z ZUS przysługuje kobiecie ubezpieczonej chorobowo i wynosi:
- 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego matce przez pracodawcę w okresie ostatnich 12 miesięcy, albo
- 80% tego wynagrodzenia, jeśli kobieta zdecyduje się na skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.
Jeśli chcesz ustalić, kiedy zacznie i zakończy się Twój urlop macierzyński, skorzystaj z kalkulatora ciąży. W oparciu o datę ostatniej miesiączki narzędzie poda, w którym tygodniu ciąży jesteś, a także określi przybliżoną datę porodu. Kalkulator prezentuje ponadto kalendarz badań zalecanych i obowiązkowych w ciąży.
Kompendium wiedzy na temat urlopu macierzyńskiego
Urlop rodzicielski
Bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego kobieta może skorzystać z urlopu rodzicielskiego. Jest on udzielany albo jednorazowo, albo w czterech częściach. Między pierwszą częścią a kolejnymi może nastąpić przerwa - ważne, aby całe zwolnienie wykorzystać do zakończenia roku, w którym dziecko kończy 6 lat. Żadna z części nie może być krótsza niż 8 tygodni (poza pierwszą w przypadku urodzenia jednego dziecka - ta nie może być krótsza niż 6 tygodni).
Łączna długość urlopu rodzicielskiego wynosi 32 tygodnie albo 34 tygodnie w przypadku ciąży mnogiej. Może on być wykorzystywany przez oboje rodziców, nawet jednocześnie - pod warunkiem, że powyższy limit nie zostanie przekroczony.
Za czas przebywania na urlopie rodzicielskim ubezpieczonej chorobowo matce przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości:
- 100% podstawy wymiaru (w praktyce 100% dotychczas otrzymywanego wynagrodzenia) za pierwsze 6 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka (8 tygodni w wypadku ciąży mnogiej),
- oraz 60% podstawy wymiaru za pozostały okres,
- albo 80% za cały okres, jeśli kobieta złoży - nie później niż 21 dni po porodzie - wniosek o udzielenie jej urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.
Urlop wychowawczy
Urlop wychowawczy ma jedną zaletę i jedną dużą wadę. Dobrą wiadomością jest czas jego trwania - 36 miesięcy (nie dłużej niż do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat) plus kolejne 36 miesięcy (jeśli dziecko jest niepełnosprawne). Złą wiadomością jest fakt, że za czas przebywania na urlopie wychowawczym kobiecie nie przysługuje wynagrodzenie. Jedyną korzystną okolicznością jest gwarancja powrotu do pracy.
Urlopem wychowawczym dzielić się mogą oboje rodzice, przy czym jedno z nich ma wyłączne prawo do skorzystania z niego w wymiarze nie krótszym niż miesiąc. Zwolnienie udzielane jest w nie więcej niż 5 częściach.
Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem
Krótkotrwały urlop udzielany jest pracownikowi (nie tylko kobiecie), którego dziecko nie ukończyło 14. roku życia. Można skorzystać z maksymalnie dwóch dni wolnego w każdym roku kalendarzowym. W tym czasie w pełni zachowane jest prawo do wynagrodzenia. Z urlopu tego rodzaju mogą skorzystać oboje rodzice, ale nie jednocześnie.
Zwolnienie na opiekę nad chorym dzieckiem i w razie nieprzewidzianej sytuacji
Z tego urlopu można korzystać nie tylko w czasie choroby dziecka oraz na wypadek jego niepełnosprawności, ale również w wielu innych niespodziewanych sytuacjach. Może to być:
- Nieprzewidziane zamknięcie żłobka, przedszkola czy szkoły (do ukończenia przez dziecko 8. roku życia).
- Choroba niani, z którą rodzice zawarli tzw. umowę uaktywniającą.
- Choroba drugiego rodzica, stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli uniemożliwia mu ona sprawowanie opieki nad dzieckiem.
- Pobyt drugiego rodzica, stale opiekującego się dzieckiem, w szpitalu.
Czas trwania zwolnienia to od 14 do 60 dni w każdym roku kalendarzowym - w zależności od tego, z którym przypadkiem (z powyższego katalogu) mamy do czynienia. Wysokość należnego w tym czasie zasiłku to 80% podstawy wymiaru, czyli w praktyce 80% otrzymywanego wynagrodzenia.
Przejście z L4 na zasiłek macierzyński - aspekty prawne i praktyczne
Przejście z L4 na urlop macierzyński następuje automatycznie. Jeśli otrzymane przez ciężarną L4 obejmuje także dni po porodzie, wówczas od dnia porodu zamiast zasiłku chorobowego należy wypłacać zasiłek macierzyński. Do tego potrzebny jest odpis skrócony aktu urodzenia dziecka.
Pracownica będąca w ciąży może dostarczać zwolnienia lekarskie i pobierać zasiłek chorobowy przez "wydłużony" okres, wynoszący 270 dni (art. 8 ustawy zasiłkowej). Natomiast zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego (art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej). Zgodnie z art. 180 § 1 K.p., w zależności od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie urlop macierzyński wynosi odpowiednio 20, 31, 33, 35 lub 37 tygodni. Co najmniej 6 tygodni tego urlopu może przypadać przed przewidywaną datą porodu.
Jeśli pracownica złoży nie później niż w ciągu 21 dni po porodzie wniosek o udzielenie po urlopie macierzyńskim urlopu, jakim jest urlop rodzicielski, wówczas za cały okres obu urlopów przysługuje jej zasiłek macierzyński w wysokości 80% podstawy wymiaru. Wiele kobiet zachodzi w kolejną ciążę, przebywając jeszcze na urlopie macierzyńskim. W takiej sytuacji lepszym rozwiązaniem może okazać się rezygnacja z urlopu macierzyńskiego i jeśli są ku temu wskazania, ponowne przejście na zwolnienie ciążowe, które płatne jest w wysokości 100% średniego miesięcznego wynagrodzenia.
W przypadku gdy umowa o pracę ciężarnej pracownicy zostanie rozwiązana z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i jednocześnie przyszłej mamie nie zapewniono innego zatrudnienia, to przysługiwać jej będzie zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego do czasu porodu. Natomiast od dnia porodu pracownicy będzie już przysługiwać zasiłek macierzyński w podstawowym wymiarze.
Prawo do świadczeń z ZUS-u przysługuje pracownicy, która urodzi dziecko lub zdecyduje się na przyjęcie dziecka na wychowanie. Zasiłek macierzyński przyznawany jest rodzicowi, który w chwili wydania decyzji objęty jest ubezpieczeniem chorobowym. Przepisy prawa przewidują jednak sytuacje, w których rodzic dziecka może nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego pomimo ustania tytułu do ubezpieczenia chorobowego.
Zasiłek macierzyński może zostać wypłacony pomimo ustania ubezpieczenia chorobowego, kiedy:
- Tytuł do ubezpieczeń społecznych (w tym do ubezpieczenia chorobowego) wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego.
- Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy została przedłużona do dnia porodu.
- Zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
- Dziecko zostanie urodzone już po ustaniu zatrudnienia, a więc i ubezpieczenia chorobowego, ale zatrudnienie ustało w okresie ciąży z naruszeniem przepisów prawa.
- Urodzono/przyjęto na wychowanie dziecko w trakcie urlopu wychowawczego.
Niezależnie od okoliczności nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego, będzie on wynosił 100% wynagrodzenia lub przychodu stanowiącego podstawę jego wymiaru. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi średnie wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszone o 13,71% składek na ubezpieczenia społeczne.
W przypadku kiedy pracodawca zatrudnia co najmniej jednego pracownika, konieczne jest wygenerowanie deklaracji ZUS DRA wraz z załącznikami RCA, RZA, RSA. Dokument ZUS RSA jest raportem imiennym o wypłaconych świadczeniach i przerwach w opłacaniu składek za osoby ubezpieczone.
W większości przypadków ZUS stoi na stanowisku, aby przedsiębiorca wstrzymał się z przerejestrowaniem do składki na ubezpieczenie zdrowotne, czyli wysyłką ZUS ZWUA oraz ZZA, a także ze zmniejszaniem podstawy składek na ubezpieczenie społeczne, do czasu wypłaty przez ZUS przysługującemu mu zasiłku. Płatnik ma wówczas pewność, że ZUS nie odrzucił wniosku o przyznanie zasiłku macierzyńskiego. Oczywiście nie jest błędem pomniejszenie składek przed otrzymaniem zasiłku z ZUS, w sytuacji kiedy przedsiębiorca ma pewność i gwarancję co do przyznania zasiłku.
Przez prawo do zasiłku macierzyńskiego rozumie się, że przedsiębiorca otrzymał fizycznie zasiłek z ZUS i może na bieżąco dokonać proporcjonalnego pomniejszenia składek społecznych. Jeśli przedsiębiorca nie otrzymał zasiłku macierzyńskiego przed rozliczeniem DRA za dany miesiąc, zalecamy zachowanie standardowych składek.
Pani Joanna od 2019 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. 24.07.2025 r. urodziła dziecko. Od 01.01.2025 r. do 23.07.2025 r. Pani Joanna przebywała na L4 w związku z ciążą. Aby wprowadzić zasiłek i chorobowy i macierzyński, należy przejść do zakładki Księgowość ➡ Deklaracje ➡ Deklaracje, kolejno wybrać ikonę Wygeneruj ZUS. Kolejno należy wskazać rodzaj przerwy - dla zasiłku chorobowego należy wybrać choroba, a w przypadku zasiłku macierzyńskiego wybiera się inną przyczynę oraz podaje zakres dat dla poszczególnych rodzajów przerwy. Dla wskazanego przykładu należy wprowadzić daty od 01.07.2025 do 23.07.2025 jako choroba. Na koniec, w celu zapisania tej przerwy, należy wybrać ikonę zatwierdź. Kolejno ponownie wybrać ikonę dodaj przerwę i wskazać daty od 24.07.2025 do 31.07.2025 jako inną przyczynę. Po zatwierdzeniu zmian, serwis proporcjonalnie zmniejszy składki społeczne oraz składkę na Fundusz Pracy, jeżeli jest opłacana.
Przedsiębiorca, który nabył prawo do zasiłku, ma możliwość pomniejszenia podstawy do opłacania składek społecznych i FP. Jeżeli przedsiębiorca otrzyma zasiłek po okresie rozliczeniowym danego miesiąca, aby uniknąć ryzyka utraty zasiłku, zalecamy wykazać standardowe składki, bez uwzględniania pomniejszenia ZUS wynikającego z zasiłku macierzyńskiego, a dopiero po jego otrzymaniu wysłać DRA w trybie korekty do ZUS z uwzględnieniem zasiłku macierzyńskiego. Na deklaracji ZUS DRA (w przypadku braku pracowników) lub ZUS RCA (w przypadku zatrudniania pracowników), przedsiębiorca otrzymujący zasiłek od podstawy preferencyjnego ZUS zostanie wykazany za pełne miesiące pobierania zasiłku macierzyńskiego na deklaracjach z kodem ubezpieczenia 0580xx oraz ze składkami zerowymi oraz wprowadzoną podstawą wymiaru składki zdrowotnej.
Przedsiębiorczyni, która za cały okres trwania urlopu macierzyńskiego otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości nieprzekraczającej 1 tys. zł, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jest zwolniona z obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rezygnacja z Małego ZUS-u jest nieodwołalna w danym roku kalendarzowym. W praktyce oznacza to, że za miesiąc, w którym przedsiębiorca dokonuje rezygnacji oraz za pozostałe miesiące kalendarzowe do końca danego roku kalendarzowego nie ma on możliwości ponownego zgłoszenia się do Małego ZUS-u. Należy mieć na uwadze, że rezygnacja z kodu Małego ZUS-u na rzecz kodu 05 80 jest DOBROWOLNA. Przedsiębiorczyni ma prawo pozostać w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego na Małym ZUS-ie i nie opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne, kiedy wysokość jej zasiłku macierzyńskiego nie przekroczy 1 tys. zł.
W przypadku kiedy zasiłek nie przekracza kwoty 1000 zł, przedsiębiorca przez pełny miesiąc trwania zasiłku macierzyńskiego jest zwolniony z opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Kiedy osoba prowadząca działalność gospodarczą nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego w trakcie miesiąca, zwolnienie przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstało prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Przedsiębiorca zarejestrowany do preferencyjnego ZUS, który podwyższył podstawę wymiaru składek oraz przedsiębiorca na pełnym ZUS otrzymuje zasiłek powyżej kwoty 1000 zł w ustawieniach powinien mieć oznaczony w wierszu Plan opłacania składek ZUS Duży ZUS.
Przedsiębiorca opłaca ZUS na zasadach preferencji, kwota świadczenia macierzyńskiego co do zasady wynosić będzie 1000 zł, za wyjątkiem sytuacji, kiedy przedsiębiorca płacił składki społeczne od własnej, wyższej podstawy. Przedsiębiorcy pobierający zasiłek macierzyński w wysokości nieprzekraczającej kwoty 1000 zł są zwolnieni są z opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, w tym przypadku ma miejsce zmiana kodu ubezpieczenia, za pełne miesiące pobierania zasiłku macierzyńskiego należy się zgłosić do kodu 0580xx. W przypadku opłacania pełnego ZUS-u sprawa jest o tyle prosta, że nie ma konieczności zmiany kodu ubezpieczenia, kod ubezpieczenia to 0510xx.
Pani Julia prowadzi działalność gospodarczą, urodziła dziecko 2 stycznia 2025 r. Obecnie opłaca ZUS na zasadach preferencyjnych, dlatego też jest zgłoszona do ZUS z kodem ubezpieczenia 057000. W sytuacji kiedy wysyłane są do ZUS druki ZWUA, ZZA należy każdorazowo przed wygenerowaniem druku weryfikować poprawność kodu dla ZUS w zakładce Login ➡ Konfiguracja ➡ Deklaracje ➡ ZUS w części Kod tytułu ubezpieczenia, upewniając się, iż kod jest poprawny. W przypadku kiedy kod jest niewłaściwy, należy go zmienić. Po wybraniu w prawym górnym rogu edytuj, należy uzupełnić prawidłowy kod, kolejno wpisując prawidłowy kod oraz zatwierdzając dokonane zmiany. Następnie w oknie, które się pojawi, w Typ deklaracji należy wybrać opcję wyrejestrowanie, a jako przyczynę wyrejestrowania - Inną przyczynę wyrejestrowania. Wpisujemy datę, zgodną z przejściem na zasiłek macierzyński, dla przykładu 2.
Pani Kamila prowadzi działalność gospodarczą. Obecnie opłaca ZUS na zasadach preferencyjnych, dlatego też jest zgłoszona do ZUS z kodem ubezpieczenia 057000. W dniu 25 czerwca 2025 r. urodziła dziecko, czyli od tego dnia przysługuje jej zasiłek macierzyński w wysokości 1000 zł (kwota została podwyższona do kwoty świadczenia rodzicielskiego). Od daty dnia porodu, Pani Kamila nie podlega ubezpieczeniom społecznym, ale nadal objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym.
W przypadku, jeżeli zasiłek macierzyński zacznie obowiązywać w trakcie miesiąca, należy pamiętać o wyliczeniu proporcjonalnie składek społecznych oraz FP (w przypadku opłacania składek społecznych od podstawy wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę) za dni, w których przedsiębiorca nie przebywał jeszcze na zasiłku macierzyńskim.
Jak wyliczyć podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego po długotrwałej niezdolności do pracy?
Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, która w dalszej części będzie nazywana ustawą zasiłkową, określa warunki, jakie musi spełniać osoba ubezpieczona, aby nabyć prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia. Ten zasiłek, odmiennie niż w przypadku zasiłku chorobowego, nie wymaga posiadania tzw. okresu wyczekiwania. W zakresie długości trwania prawa do zasiłku macierzyńskiego nie znajdziemy odpowiedzi w ustawie zasiłkowej na pytanie: za ile dni przysługuje zasiłek macierzyński. W przypadku wszystkich pozostałych zasiłków, takich jak zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy, zasiłek wyrównawczy czy świadczenie rehabilitacyjne, ustawa zasiłkowa zakreśla maksymalny czas trwania prawa do tych świadczeń. W przypadku zasiłku macierzyńskiego mamy ogólne sformułowanie, że ten zasiłek przysługuje za okres trwania urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego.
Należy pamiętać, że ustawa zasiłkowa przewiduje odstępstwa od ustalania nowej podstawy wymiaru zasiłku. Dotyczy to dwóch sytuacji: gdy między zasiłkami, tego samego lub różnego rodzaju, nie ma przerwy lub gdy między tymi zasiłkami jest przerwa, ale krótsza niż miesiąc kalendarzowy. Należy prawidłowo interpretować pojęcie miesiąca kalendarzowego.
Z wyżej wskazaną zasadą spotykamy się w przypadku zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego. Urlop ten przysługuje od dnia porodu dziecka (z możliwością rozpoczęcia przed przewidywaną datą porodu), a najczęściej pracownice przed porodem przebywają długi czas na zasiłku chorobowym, przedstawiając pracodawcy zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy na druku ZLA z oznaczeniem literowym B. Oznacza to, że między zasiłkiem chorobowym a zasiłkiem macierzyńskim nie ma żadnej przerwy, co powoduje, że podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi podstawa wymiaru zasiłku chorobowego. Należy zwrócić uwagę na możliwość zaistnienia innej wysokości procentowej, ale tej samej podstawy wymiaru zasiłku. Zasiłek chorobowy przysługiwał w wysokości 100% podstawy, a zasiłek macierzyński może być nadal w wysokości 100% lub zamiennie w wysokości 81,5%.
Pracownica od 4 listopada 2024 r. aż do dnia porodu przebywała na ZLA z kodem B. Pracownica ma prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stałej wysokości, premii regulaminowej zmniejszanej proporcjonalnie za dni usprawiedliwionych nieobecności oraz do dodatku stażowego, do którego zachowuje prawo w okresie nieobecności spowodowanych niezdolnością do pracy i opieką na dziecko lub innym chorym członkiem rodziny. Ponadto pracownica ma prawo do nagrody rocznej, która jest pomniejszana proporcjonalnie za wszystkie usprawiedliwione nieobecności. W dniu 10 lipca 2025 r. W powyższej sytuacji nie wolno ustalać nowej podstawy wymiaru dla zasiłku macierzyńskiego, tylko należy przeliczyć „starą” podstawę zasiłku chorobowego. Podstawa zasiłku chorobowego została obliczona z okresu od XI/2023 do X/2024. Do wynagrodzenia za poszczególne miesiące pracodawca nie przyjął dodatku stażowego, ponieważ według obowiązujących u tego pracodawcy przepisów płacowych, pracownica zachowuje prawo do dodatku stażowego w okresie nieobecności spowodowanych niezdolnością do pracy. Do ustalonego przeciętnego wynagrodzenia, bez uwzględnienia dodatku stażowego, pracodawca dodał 1/12 nagrody rocznej za rok 2023. Od dnia porodu, to jest od 10 lipca 2025 r., po przedłożeniu odpisu aktu urodzenia, pracodawca udzielił urlop macierzyński, za który przysługuje zasiłek macierzyński. Podstawa tego zasiłku to podstawa zasiłku chorobowego, ale po przeliczeniu. Powodem przeliczenia jest treść regulaminu wynagrodzenia/przepisów płacowych, że dodatek stażowy nie przysługuje pracownicy w czasie nieobecności spowodowanej inną przyczyną niż niezdolność do pracy lub opieka. A więc począwszy od 10 lipca 2025 r. pracodawca nie będzie wypłacał obok zasiłku dodatku stażowego, co oznacza, że ten dodatek powinien zostać włączony do podstawy wymiaru zasiłku. Należy wrócić do wynagrodzeń za okres od XI/2023 do X/2024 i do każdego miesiąca doliczyć dodatek stażowy, w takiej wysokości, w jakiej był wypłacony za poszczególne miesiące. Nie ma znaczenia, że w dniu porodu miała już prawo do wyższego dodatku stażowego np. z powodu upływu kolejnego roku zatrudnienia. Przy takim przeliczaniu nie wolno zamieniać nagrody za rok 2023 na nagrodę za rok 2024 r.
Od początku pracy zawodowej związany z ubezpieczeniami społecznymi, realizując zadania kolejno jako inspektor i inspektor kontroli ZUS. Następnie zarządzał i nadzorował kontrolę płatników składek na obszarze województwa świętokrzyskiego. Wiedza i doświadczenie nabyte podczas 20-letniej pracy na dotychczasowych stanowiskach pozwoliły objąć na kolejne 15 lat stanowisko zastępcy dyrektora ds. dochodów Oddziału ZUS w Kielcach. Posiadana wiedza i umiejętność jej przekazywania były podstawą stania się trenerem, szkolącym kadrę inspektorów kontroli ZUS w całej Polsce.
Czy przysługuje mi zwolnienie chorobowe (L4), jeśli wracam po urlopie macierzyńskim?
Na tak zadane pytanie jasno odpowiada Kodeks pracy. Po okresie pobierania wynagrodzenia chorobowego, jeżeli pracownik wciąż jest niezdolny do pracy, przysługuje mu zasiłek chorobowy. Jak przypomina portal infor.pl, wynagrodzenie chorobowe zostało uregulowane w ustawie Kodeks Pracy. Przepis art. Przyjmując generalną zasadę z KP, należy wskazać, że wynagrodzenie chorobowe po urlopie macierzyńskim wynosi standardowo 80% w przypadku niezdolności do pracy pracownicy, tj. choroby, czy też 100%, jeżeli np. po urlopie macierzyńskim zajdzie w ciążę i będzie z tego tytułu niezdolna do pracy. Podsumowując, można po urlopie macierzyńskim iść na tzw. L4.
W sytuacji, gdy zwolnienie lekarskie przedłożone przez pracownicę obejmuje także dni przypadające po porodzie, to od dnia porodu zamiast zasiłku chorobowego należy wypłacać zasiłek macierzyński.
Osoba wykonująca umowę zlecenia podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym (w tym chorobowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu od 2 kwietnia 2024 r. Od 5 lutego 2025 r. jest ona nieprzerwanie niezdolna do pracy z powodu choroby, natomiast w dniu 4 marca 2025 r. urodziła dziecko. Ponieważ ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem 28 lutego 2025 r., zainteresowana nie nabyła prawa do zasiłku macierzyńskiego. Jeśli jednak jest nadal nieprzerwanie niezdolna do pracy z powodu choroby, może korzystać z zasiłku chorobowego - do wyczerpania okresu jego płatności po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, który wynosi 91 dni.
tags: #przejscie #z #zasilku #chorobowego #na #macierzynski