Zatrudnianie nauczycieli w placówkach oświatowych, zarówno publicznych, jak i niepublicznych, podlega szczegółowym regulacjom prawnym, które mają na celu zapewnienie jakości kształcenia i stabilności zatrudnienia. Kluczowe znaczenie ma tu Karta Nauczyciela (KN) oraz Kodeks pracy (k.p.), a także przepisy Prawa oświatowego.
Status pracodawcy i liczba umów o pracę
Odpowiedź na pytanie o liczbę umów o pracę zawieranych z nauczycielem, który ma wykonywać pracę dla dwóch szkół niepublicznych, rozstrzyga to, komu przysługuje status pracodawcy. Posiada go szkoła niepubliczna, jeśli jest samodzielna organizacyjnie i majątkowo oraz gdy zatrudnia pracowników we własnym imieniu. Jeżeli natomiast szkoła nie spełnia tych wymagań, a zatrudnienia dokonuje np. organ prowadzący tę szkołę we własnym imieniu, wówczas to on jest pracodawcą. Na podstawie informacji przedstawionych przez Czytelnika można założyć, że to on dysponuje statusem pracodawcy jako organ prowadzący obie szkoły niepubliczne w ramach świadczenia usług edukacyjnych. W efekcie ma prawo zawrzeć jedną umowę o pracę dla nauczyciela, uwzględniając łączny wymiar czasu pracy dla obu stanowisk pracy, nieprzekraczający jednego całego etatu. W razie wykonywania na rzecz pracodawcy kilku rodzajów pracy podporządkowanej należy domniemywać, że strony łączy jeden stosunek pracy.
Szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkoły publicznej (z wyjątkiem artystycznych) stały się szkołami niepublicznymi z dniem 1 września 2019 r. Podstawową formą zatrudniania nauczycieli w tego rodzaju placówkach jest umowa o pracę, przygotowana i realizowana zgodnie z przepisami kodeksu pracy.
Umowa zlecenie - kiedy jest dopuszczalna?
Umowa zlecenie (lub inna cywilnoprawna) może być zawarta jedynie przy spełnieniu ściśle określonych wymagań ustawowych, co stanowi wyjątek od ogólnej zasady zatrudniania nauczycieli na podstawie umowy o pracę lub mianowania. Tak stanowi art. 10a Karty Nauczyciela. Jest to jeden z nielicznych przepisów KN, który stosuje się do nauczycieli w szkołach niepublicznych. Odpowiedź na pytanie o dopuszczalność zawarcia umowy zlecenia w okolicznościach opisanych przez Czytelnika jest uzależniona od tego, czy są zrealizowane łącznie kryteria zapisane w art. 10a ust. 2-3 KN. Pierwszy warunek jest spełniony, gdy nauczyciel przedstawi przed nawiązaniem stosunku prawnego zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego, że nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne ani nie był skazany prawomocnym wyrokiem w takich okolicznościach. O wykonaniu drugiego warunku można mówić jedynie wtedy, gdy tygodniowo liczba zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami nie przekroczy 4 godzin. Nie ma żadnych odstępstw od tej zasady, co oznacza w przypadku Czytelnika brak realizacji tego wymagania i tym samym niedopuszczalność zawarcia umowy zlecenia. Czterogodzinny limit prowadzenia zajęć na podstawie takiej umowy dotyczy wyłącznie tygodnia i nie można go uśredniać do wymiaru miesięcznego. Jest on przypisany do umowy cywilnoprawnej, bez względu na liczbę szkół niepublicznych nią objętych. Trzeci warunek jest realizowany, jeżeli w umowie cywilnoprawnej nie będą przeważały cechy stosunku pracy, którym jest wykonywanie pracy określonego rodzaju osobiście przez pracownika na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, w zamian za co pracodawca wypłaca wynagrodzenie. Taka umowa może jednak zastrzegać konieczność świadczenia pracy przez nauczyciela osobiście, w sposób ciągły, w wyznaczonym miejscu i czasie.
Umowa zlecenie jest dopuszczalna wyłącznie przy spełnieniu warunków ustawowych, co w przypadku Czytelnika nie ma miejsca.
Ustalanie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia
Czas pracy nauczyciela szkoły niepublicznej ustala się wyłącznie na podstawie Kodeksu pracy, bez odnoszenia się do regulacji KN, w tym o tzw. pensum. W takim razie jego dzienna norma czasu pracy nie może przekroczyć 8 godzin, a tygodniowa - średnio 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Rozkład czasu pracy pracodawca przygotowuje - w formie pisemnej lub elektronicznej - na okres krótszy niż okres rozliczeniowy, obejmujący jednak co najmniej 1 miesiąc. Musi go przekazać pracownikowi co najmniej na 1 tydzień przed rozpoczęciem pracy. Podstawowa długość okresu rozliczeniowego wynosi 4 miesiące, ale w każdym systemie czasu pracy, może być wydłużona do maksymalnie 12 miesięcy. Warunkiem wykonania takiej czynności jest istnienie obiektywnych, technicznych lub dotyczących organizacji pracy przyczyn. Musi być ona także poprzedzona uzgodnieniami z zakładową organizacją związkową, a jeśli jej u pracodawcy nie ma - z przedstawicielami pracowników.
Jeżeli będzie zawierana z nauczycielem jedna umowa o pracę, wówczas wymiar czasu pracy obejmuje łącznie obie szkoły, czyli 192 godz., co daje średnio w roku szkolnym miesięcznie - 16 godz., a tygodniowo - 4 godz. W efekcie do umowy o pracę wpisuje 1/10 etatu. W przypadku dwóch odrębnych umów o pracę, w tej z liceum umieszcza 3/40 (0,075) wymiaru czasu pracy, skoro w całym roku szkolnym nauczyciel ma do przepracowania 142 godziny, co daje w roku szkolnym 2019/2020 średnio miesięcznie 12 godz., a tygodniowo - 3 godz. Z kolei w umowie ze studium wpisuje 1/40 (0,025) etatu, co wynika z 50 godz. do przepracowania rocznie, średnio 4 godz. miesięcznie i przeciętnie 1 godz.
Wynagrodzenie zasadnicze może być ustalone godzinowo, lecz nauczyciel musi otrzymywać miesięcznie co najmniej ustawową płacę minimalną. Wynagrodzenie za pracę ma być ustalone odpowiednio do rodzaju wykonywanej pracy i kwalifikacji wymaganych przy jej wykonywaniu, a także ilości i jakości świadczonej pracy. W jego skład wchodzi obowiązkowo wynagrodzenie zasadnicze, a także fakultatywnie inne elementy płacowe, np. dodatki czy premie. Wysokość wynagrodzenia za pracę nie może być niższa w danym miesiącu od minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego adekwatnie do wielkości etatu. Za miesiące, w których nauczyciel nie będzie świadczył pracy ze względu na rozkład czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, należy mu się wynagrodzenie w wysokości co najmniej płacy minimalnej, ustalonej odpowiednio do wielkości etatu.
Kwalifikacje zawodowe nauczycieli
Nauczyciel może być zatrudniony do świadczenia pracy w szkole niepublicznej, jeżeli ma kwalifikacje, jakie wymaga się od nauczyciela szkoły publicznej. Może więc być to osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli, przestrzega podstawowych zasad moralnych oraz spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Ma ona także spełniać warunki określone w art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 15 prawa oświatowego, w uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest zatrudnienie w szkole niepublicznej, za zgodą kuratora oświaty, osoby niebędącej nauczycielem, która posiada przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. Jest także dozwolone, za zgodą organu prowadzącego szkołę, przyjęcie osoby z przygotowaniem zawodowym zakwalifikowanym jako wystarczającym do prowadzenia zajęć z zakresu kształcenia zawodowego. W obu przypadkach nauczyciel musi spełniać warunki wymienione w art. 10 ust. 5 pkt 2 i 3 KN. Zatrudnia się go na podstawie Kodeksu pracy, co oznacza, że ma status pracownika.
ZUS RPA - raportowanie pracy nauczycielskiej
ZUS RPA to imienny raport miesięczny o przychodach ubezpieczonego/okresach pracy nauczycielskiej. Pracodawca składa ten formularz za ubezpieczonych, których zatrudnił jako pracowników oraz na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Dokument ZUS RPA ma być złożony, jeśli w danym miesiącu pracownik wykonywał pracę nauczycielską w placówkach wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
W ZUS RPA uwzględnia się nauczycieli zatrudnionych na umowach o pracę i cywilnoprawnych.
Zmiany w składkach społecznych i składce zdrowotnej 2022
Zmiany w zatrudnianiu nauczycieli
Rok szkolny 2025/2026 przyniesie istotne zmiany w zatrudnianiu nauczyciela początkującego, wynikające z nowelizacji Karty Nauczyciela. Skrócenie okresu pierwszej umowy o pracę, wcześniejsza ocena pracy oraz nowe zasady dla osób bez przygotowania pedagogicznego - to tylko część modyfikacji. Od dnia 1.09.2025 r. stosunek pracy z nauczycielem początkującym, który posiada wymagane kwalifikacje, nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony na jeden rok szkolny. Od dnia 1.09.2025 r. stosunek pracy z nauczycielem początkującym, który posiada wymagane kwalifikacje, oraz przepracował co najmniej 11 miesięcy w szkole oraz posiada co najmniej dobrą ocenę pracy - nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.
Obecnie art. 10a KN w drodze wyjątku dopuszcza możliwość zatrudnienia w szkołach i przedszkolach prywatnych oraz tzw. stowarzyszeniowych „nauczycieli prowadzących zajęcia bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w wymiarze nie wyższym niż 4 godziny tygodniowo” na innej podstawie niż umowa o pracę. MEN chce czasowo znieść ograniczenie zatrudnienia na „innej podstawie” do maksymalnie dziewięciu godzin tygodniowo w przypadku nauczycieli specjalistów. Po wprowadzeniu zmiany niepubliczne przedszkola, szkoły oraz ich zespoły będą mogły zatrudniać nauczycieli specjalistów na podstawie umów cywilnoprawnych lub B2B w wymiarze do dziewięciu godzin tygodniowo. Związkowcy protestują, obawiając się obchodzenia przepisów Karty Nauczyciela i prawa pracy.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 2215);
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.);
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 1148 ze zm.).
tags: #prawo #oswiatowe #zatrudnianie #nauczycieli