Dania jest krajem o jednych z najwyższych średnich zarobków w Europie, co przekłada się również na atrakcyjny system emerytalny. Podobnie jak w wielu innych krajach, również w Danii system emerytalny składa się z trzech filarów, które zapewniają obywatelom stabilne zabezpieczenie na starość. Historia duńskiego systemu emerytalnego sięga 1891 roku, a jego fundamentem był system finansowany z podatków, który dał początek publicznemu świadczeniu niezależnemu od dochodów - folkepension.
Trzy filary duńskiego systemu emerytalnego
Duński system emerytalny jest uznawany za jeden z najlepszych na świecie, co potwierdzają liczne raporty. Jego solidna struktura i liczne mocne strony sprawiają, że jest on przykładem dla innych krajów. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest wysoka świadomość mieszkańców Danii o potrzebie oszczędzania na starość, wypracowana przez lata budowania relacji między rządem, instytucjami finansowymi, pracodawcami i oszczędzającymi.
Pierwszy filar: Folkepension (Emerytura państwowa)
Pierwszy filar to emerytura państwowa, zwana folkepension. Jest to podstawowe świadczenie zapewniające minimalne wsparcie dla wszystkich obywateli, którzy osiągnęli wiek emerytalny. Kwalifikują się do niej obywatele Danii, którzy ukończyli określony wiek emerytalny (obecnie 65,5 roku, ale wiek ten stopniowo rośnie). Obliczana jest ona na podstawie stażu pracy w Danii. Ci, którzy przepracowali co najmniej 40 lat, mogą ubiegać się o emeryturę w pełnej wysokości. Według danych na 2018 rok, pełna miesięczna kwota folkepension wynosiła 12 965 DKK (około 1 740 EUR / 7 490 PLN), co stanowi ponad połowę średniego wynagrodzenia w Danii. W ramach pierwszego filara funkcjonuje również dodatek dla mniej zamożnych emerytów w wysokości 17 200 DKK rocznie (2 308 EUR / 9 938 PLN).
Cudzoziemcy z krajów Unii Europejskiej pracujący w Danii mają prawo do emerytury państwowej (świadczenia Folkepension), jeśli przepracowali w Danii łącznie co najmniej 1 rok. Za każdy przepracowany rok w Danii otrzymuje się prawo do 2,5% świadczenia. Osoby, które mieszkają na stałe w Polsce, powinny zawnioskować o świadczenie emerytalne za pośrednictwem ZUS (oddział w Toruniu). Osoby mieszkające w Danii składają wniosek przez portal borger.dk.
Aktualna wysokość pełnej emerytury państwowej w Danii wynosi 13 250 koron (około 7 630 zł) miesięcznie brutto dla osoby samotnej lub 9 780 koron (około 5 630 zł) miesięcznie brutto dla osoby żyjącej w związku. Wiek emerytalny w Danii stopniowo wzrasta, dostosowując się do rosnącej długości życia. W 2021 roku na emeryturę można było przejść w wieku 66,5 lat, a docelowo ma on wzrosnąć do 74 lat.
Drugi filar: ATP (Arbejdsmarkedets Tillægspension)
Drugi filar to dobrze znane z innych systemów programy pracownicze. W Danii nazywają się one ATP (Arbejdsmarkedets Tillægspension) i należą do nich niemal wszyscy obywatele powyżej 16. roku życia (około 5,1 mln osób). Pracownicy odprowadzają miesięczne składki na swoje konto. Jest to stała kwota, zależna wyłącznie od ilości przepracowanych godzin, a nie od zarobków. To, co płaci pracownik, stanowi zaledwie jedną trzecią całkowitej składki - resztę dopłaca pracodawca. W 2016 roku całkowita składka zatrudnionego w pełnym wymiarze godzin wynosiła 284 DKK miesięcznie (38 EUR / 164 PLN). W 2018 roku pełne świadczenie z tytułu ATP dla 65-latka wynosiło 23 600 DKK rocznie (3 167 EUR / 13 635 PLN).
W przypadku, gdy ubezpieczony wyprowadza się z Danii, musi poinformować ATP o swoim aktualnym adresie w kraju zamieszkania. W przeciwnym razie fundusz nie będzie w stanie wypłacać należnej mu emerytury. Pracodawca odprowadza miesięczne składki na konto pracownika, a kwota ta jest stała i zależna od liczby przepracowanych godzin. Pracownik płaci jedną trzecią całkowitej składki, resztę dopłaca pracodawca. Wysokości odprowadzonych składek ATP można sprawdzić na odcinku wypłaty. ATP inwestuje pieniądze w instrumenty finansowe, więc ta część emerytury będzie zależna od wygenerowanych stóp zwrotu z tych inwestycji.
Trzeci filar: Dobrowolne programy emerytalne
Trzeci filar to dobrowolne programy emerytalne, które są zależne od dochodów. W Danii, w przeciwieństwie do Polski, odpowiednik Pracowniczych Programów Emerytalnych (PPE) jest w praktyce obowiązkowy i w dużej mierze stoi za imponującą stopą zastąpienia emerytury. Dla osób o średnich zarobkach stopa ta wynosi około 86% brutto, a dla osób o dochodach o połowę niższych niż przeciętne - około 123%.
Emerytura w Danii dla Polaków
Polacy, jako obywatele UE, nabywają prawa do duńskiej emerytury państwowej (folkepension) po przepracowaniu w Danii łącznie minimum roku. Aby ubiegać się o świadczenie w pełnej kwocie, należy przepracować 40 lat. Najwcześniej o emeryturę można zawnioskować 6 miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wiek ten jest stopniowo podnoszony.
Jeśli zamierzasz podjąć zatrudnienie w Danii, warto rozważyć pozostanie w tym kraju przez 5 lat, ponieważ duńska emerytura przysługuje już po 5 latach pobytu (niekoniecznie pracy). Obecnie, po 5 latach pobytu w Danii, można liczyć na emeryturę w wysokości około 650-900 zł miesięcznie. Pełna wysokość emerytury państwowej wynosi 13 250 DKK (7 630 zł) miesięcznie brutto dla singla lub 9 780 DKK (5 630 zł) miesięcznie brutto dla osoby żyjącej w związku.
W przypadku, gdy pracownik kończy definitywnie pracę w Danii i wraca do kraju, powinien powiadomić ATP o swoim miejscu zamieszkania w Polsce. Można to zrobić od razu lub na kilka miesięcy przed wyjazdem. Jeśli pracownik posiadający prawo do emerytury mieszka poza Danią, musi poinformować ATP o swoim aktualnym adresie lub jego zmianie w kraju zamieszkania. W przeciwnym razie fundusz nie będzie w stanie wypłacać należnej mu emerytury.
Warunki pracy i świadczenia w Danii
W Danii nie obowiązuje minimalne wynagrodzenie; zasady wynagradzania pracowników ustalają związki zawodowe i pracodawcy. Nie ma również Kodeksu pracy w polskim rozumieniu - wszystkie kwestie są regulowane umowami między związkami a pracodawcami. W przypadku nieprzestrzegania warunków umowy o pracę, interweniować może jedynie związek zawodowy. Dlatego warto rozważyć dołączenie do związku zawodowego, który pomaga w sprawach wynagrodzeń, księgowości czy prawnych aspektów zatrudnienia.
Duńskie prawo przewiduje przerwy w pracy (minimum pół godziny, maksymalnie godzinę), a także gwarantuje minimum 11 godzin odpoczynku w ciągu doby oraz 24 godziny nieprzerwanego odpoczynku w ciągu 7-dniowego tygodnia pracy. Obowiązkiem każdego pracodawcy w Danii jest sporządzenie umowy o pracę w języku zrozumiałym dla pracownika.
Duńczycy cenią sobie fachowców, a Polacy często znajdują zatrudnienie w zawodach takich jak budowlaniec, spawacz, hydraulik, mechanik czy elektryk. Zarobki w Danii są znacznie wyższe niż w Polsce, a duńskie prawo zabrania niższych wynagrodzeń dla obcokrajowców. Przykładowe zarobki brutto w Danii w pracach wymagających znajomości języka angielskiego to około 150-220 DKK (86-126 zł) za godzinę.
Życie w Danii – plusy i minusy (o których ludzie ci nie mówią!)
Warto pamiętać, że ceny w Danii są wyższe niż w Polsce, jednak siła nabywcza dla średniej pensji krajowej jest o około 70% większa niż w Polsce. Oznacza to, że przeciętny Duńczyk może kupić więcej dóbr i usług niż przeciętny Polak.
Podsumowanie
Duński system emerytalny, oparty na trzech filarach, oferuje solidne zabezpieczenie na starość. Folkepension, ATP oraz dobrowolne programy emerytalne zapewniają wysoki poziom zastąpienia dochodów z pracy, a obywatele UE pracujący w Danii mogą liczyć na świadczenia po spełnieniu określonych warunków stażu pracy i pobytu. Dobra organizacja pracy, wysokie zarobki i stabilny system świadczeń sprawiają, że Dania jest atrakcyjnym kierunkiem emigracji zarobkowej.
tags: #ile #pracodawca #placi #na #pension #w