Przepisy Karty Nauczyciela oraz ustawy o systemie oświaty nie zawierają zakazu podejmowania przez nauczycieli dodatkowego zatrudnienia. Nie ma również obowiązku informowania dyrektora szkoły o podjęciu takiego zatrudnienia ani uzyskiwania jego zgody. Podobne zasady obowiązują w Kodeksie pracy, który nie zabrania podejmowania dodatkowego zatrudnienia, czy to w formie drugiego etatu, czy na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Każdy nawiązany stosunek pracy nauczyciela jest odrębnym bytem prawnym, z którym wiążą się podobne prawa i obowiązki. Dotyczy to podstaw zatrudnienia, czasu pracy, uprawnień finansowych i urlopowych, oceny pracy, odpowiedzialności porządkowej i dyscyplinarnej oraz wygaśnięcia albo rozwiązania stosunku pracy. Nauczyciel może być zatrudniony w kilku placówkach równocześnie.
Zasada wolności pracy, wyrażona w Kodeksie pracy, uzupełniona jest zasadami swobody wyboru pracy oraz nawiązywania stosunku pracy. Przepisy te zawierają normę węższą wobec ogólniejszej, konstytucyjnej zasady wolności pracy.
Wiceminister edukacji Henryk Kiepura poinformował, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje wprowadzenia w ustawie - Karta Nauczyciela przepisu, zgodnie z którym do podjęcia dodatkowej pracy przez nauczyciela w innej szkole wymagana byłaby zgoda dyrektora szkoły macierzystej.
Zgoda na dodatkowe zatrudnienie nie jest wymagana w przypadku podjęcia dodatkowego zatrudnienia w innym miejscu pracy niż szkoła (przedszkole, placówka lub zespół), a także na innej podstawie niż stosunek pracy, np. umowa cywilnoprawna.
Okres przejściowy i ograniczenia
W okresie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. obowiązywał przepis art. 222 ustawy wprowadzającej Prawo oświatowe, który nakładał na nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć obowiązek uzyskania pisemnej zgody dyrektora szkoły podstawowej na podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia w innej szkole na podstawie stosunku pracy. Przepis ten odnosił się zarówno do nauczycieli szkół samorządowych, jak i niesamorządowych, o ile byli oni zatrudnieni na podstawie stosunku pracy.
Taki wymóg wynikał z działań osłonowych w okresie wdrażania reformy oświaty. Według niektórych opinii, nauczyciele pracowali w zbyt wielu szkołach, co negatywnie wpływało na jakość pracy w szkole macierzystej. Z badania Lexometr Oświatowy 2023 wynika, że aż 80% dyrektorów szkół uważa organizację placówki za największe wyzwanie, a brak kadry dydaktycznej i trudności w pozyskiwaniu nowych nauczycieli plasują się na drugim miejscu.
Jednakże, według Związku Nauczycielstwa Polskiego, praca w wielu szkołach jest dla wielu nauczycieli koniecznością, a nie fanaberią, pozwalającą na wyrobienie pensum i uzupełnienie etatu. Podkreśla się również, że nie powinno się ograniczać swobody pedagogów, którzy chcą podjąć dodatkową pracę i czują się na siłach.
Obecnie przepisy nie przewidują możliwości nakładania przez dyrektora szkoły na nauczyciela obowiązku pisania oświadczenia dotyczącego dodatkowego zatrudnienia, chyba że została zawarta dodatkowa umowa o zakazie konkurencji.
Wynagrodzenie i uprawnienia w dodatkowym miejscu pracy
Wynagrodzenie nauczyciela w dodatkowej szkole obejmuje wynagrodzenie zasadnicze, dodatki (stażowy, motywacyjny, funkcyjny, za warunki pracy), wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i doraźnych zastępstw, a także nagrody i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
Dodatek stażowy
Dodatek stażowy ustala się na podstawie okresów poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy oraz innych udowodnionych okresów, które podlegają wliczeniu do okresu pracy. Jeżeli nauczyciel pozostaje jednocześnie w dwóch stosunkach pracy, okresy uprawniające do dodatku stażowego ustala się odrębnie dla każdego stosunku pracy. Do okresu zatrudnienia uprawniającego do dodatku nie wlicza się okresu pracy w innym zakładzie, w którym nauczyciel jest lub był jednocześnie zatrudniony. W okresie dodatkowego zatrudnienia nie uwzględnia się okresów podstawowego zatrudnienia.
Nagroda jubileuszowa
Przy ustalaniu prawa do nagrody jubileuszowej w dodatkowym miejscu pracy rozstrzygające znaczenie ma przepis o szczegółowych zasadach ustalania okresów pracy. W razie równoczesnego pozostawania więcej niż w jednym stosunku pracy, do okresu pracy uprawniającego do nagrody zalicza się jeden z tych okresów. Prawo do nagrody jubileuszowej w każdym ze stosunków pracy zależy wyłącznie od stażu jubileuszowego.
Odprawa emerytalna
Nauczyciel, który odchodzi na emeryturę jednocześnie ze wszystkich stosunków pracy, otrzyma odprawę emerytalną tylko ze szkoły będącej jego podstawowym miejscem pracy. Podstawowym miejscem pracy nauczyciela zatrudnionego w dwóch szkołach, gdy obydwa stosunki pracy zostały rozwiązane tego samego dnia w związku z przejściem na emeryturę, jest szkoła, w której nauczyciel jest wyżej wynagradzany.
Urlopy
W dodatkowym miejscu pracy nauczyciel jest uprawniony do urlopów: wypoczynkowego, związanego z rodzicielstwem, szkoleniowego i bezpłatnego na takich samych zasadach jak w podstawowym miejscu pracy. Urlop dla poratowania zdrowia w dodatkowym miejscu pracy nie przysługuje. Nauczyciel w okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nie może podejmować nowego zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej, jak również kontynuować już podjętego zatrudnienia czy działalności zarobkowej.
Umowy cywilnoprawne
Generalnie, nauczyciel powinien być zatrudniony wyłącznie na podstawie stosunku pracy. Umowa cywilnoprawna (zlecenia, o dzieło) może zostać zawarta, jeśli dotyczy zadań nieobjętych Kartą Nauczyciela i jest wykonywana poza czasem pracy. Jednak w przypadku nauczycieli akademickich, obowiązkowi zawiadomienia rektora o wykonywaniu dodatkowego zatrudnienia nie podlega zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, a także świadczenie opieki zdrowotnej w szpitalach klinicznych.
Kwestie sporne i interpretacje
W przypadku kolizji w wykonywaniu obowiązków wynikających z różnych stosunków pracy, nauczyciel powinien zrezygnować z jednego z nich. W przeciwnym razie narazi się na odpowiedzialność dyscyplinarną. Szkoła, ustalając czas pracy nauczycielowi, nie musi brać pod uwagę, że pozostaje on jednocześnie w innym stosunku pracy.
Zmiany w Karcie Nauczyciela od września 2025 – najważniejsze fakty
Dyskusje na temat dodatkowego zatrudnienia nauczycieli podkreślają potrzebę znalezienia równowagi między zapewnieniem nauczycielom godziwych warunków finansowych a utrzymaniem wysokiej jakości pracy w szkole macierzystej. Wyniki badań wskazują na złożoność problemów kadrowych i organizacyjnych, z którymi borykają się dyrektorzy szkół.
tags: #nauczyciel #podejmuje #dodatkowe #zatrudnienie