Powszechny obowiązek obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest wartością rangi konstytucyjnej, zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji RP obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona ojczyzny. Z uwagi na to przepisy prawa ustalają dla osób pełniących służbę wojskową (w tym służbę przygotowawczą) określone uprawnienia, m.in. w zakresie ich aktywności zarobkowej, szczególnie w aspekcie stosunku pracy.
Służba przygotowawcza a stosunek pracy
Służbę przygotowawczą w wojsku mogą pełnić ochotnicy posiadający uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - na ich wniosek lub za ich zgodą. Stosunek służbowy służby przygotowawczej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.
Do służby przygotowawczej może być powołana osoba niekarana za przestępstwo umyślne, posiadająca obywatelstwo polskie, odpowiednią zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia czynnej służby wojskowej, wiek co najmniej osiemnastu lat i odpowiednie wykształcenie.
Służba przygotowawcza kończy się egzaminem. Czas jej trwania wynosi:
- dla żołnierza kształcącego się na oficera - do sześciu miesięcy,
- dla żołnierza kształcącego się na podoficera - do pięciu miesięcy,
- dla żołnierza kształcącego się na szeregowego - do czterech miesięcy.
Służba przygotowawcza w przypadku studentów uczelni wyższych może być pełniona w kilku okresach w czasie letnich przerw wakacyjnych.
Żołnierzom pełniącym służbę przygotowawczą oraz członkom ich rodzin przysługują szczególne uprawnienia przewidziane dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i członków ich rodzin.
Ochrona trwałości stosunku pracy
W okresie między dniem doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej a jej odbyciem stosunek pracy nie może być przez pracodawcę wypowiedziany ani rozwiązany. Jeżeli okres dokonanego przez pracodawcę lub przez pracownika wypowiedzenia stosunku pracy upływa po dniu doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. W tym przypadku rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika.
Ochrona trwałości stosunku pracy dotyczy również umów o pracę zawartych na okres próbny. W razie upływu okresu próbnego po powołaniu pracownika do czynnej służby wojskowej umowę o pracę uważa się za zawartą na czas nieokreślony.
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem odbywającym służbę przygotowawczą bez wypowiedzenia z winy pracownika (jeżeli zachodzą ku temu przesłanki określone w art. 52 Kodeksu pracy) oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. W tych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy następuje na zasadach ogólnych.
Zaliczenie służby wojskowej
Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich uprawnień wynikających ze stosunku pracy.
Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej podjął pracę po raz pierwszy lub u innego pracodawcy niż ten, u którego był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabywania lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem uprawnień przysługujących wyłącznie pracownikom u pracodawcy, u którego podjął pracę.
Pracownikowi, który podjął pracę po upływie trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej, czas odbywania tej służby wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem uprawnień przysługujących wyłącznie pracownikom u pracodawcy, u którego podjęli pracę.
Obowiązek zatrudnienia
Pracodawca, który zatrudniał pracownika w dniu powołania do czynnej służby wojskowej, jest obowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym stanowisku lub na stanowisku równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz wynagrodzenia, jeżeli w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia ze służby pracownik zgłosił się do tego zakładu w celu podjęcia pracy. Niezachowanie tego terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba że nastąpiło z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy.
Jeżeli pracownik uzyskał podczas odbywania czynnej służby wojskowej inne lub wyższe kwalifikacje zawodowe, pracodawca jest obowiązany na wniosek pracownika zatrudnić go w miarę możliwości na stanowisku, które odpowiada kwalifikacjom nabytym w Siłach Zbrojnych.
Służba przygotowawcza a umowa zlecenie
Umowa zlecenia jest umową cywilnoprawną, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, a nie Kodeksu pracy. Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie (zleceniobiorca) zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (zleceniodawcy). Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać ją bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Dający zlecenie może ją wypowiedzieć w każdym czasie. Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie ustala dla zleceniobiorców analogicznych uprawnień do tych, które przysługują pracownikom - a w szczególności nie wprowadza ochrony trwałości umowy zlecenia ani obowiązku zawarcia umowy zlecenia po zakończeniu służby przygotowawczej.
Odmienne potraktowanie we wspomnianej ustawie zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz w ramach umowy cywilnoprawnej jest zgodne z generalnymi zasadami polskiego systemu prawa, w którym prawo pracy ukierunkowane jest na szczególną ochronę sytuacji pracownika, zaś prawo cywilne reguluje stosunki prawne, pozostawiając większą swobodę stronom zawieranych umów (np. umowy zlecenia) i nie ingerując w to, jak będą one kształtowały swoje relacje.
Żołnierz zawodowy a umowa zlecenie
Żołnierz zawodowy co do zasady nie może podejmować pracy zarobkowej ani prowadzić działalności gospodarczej; wyjątkiem jest zgoda dowódcy, o ile zajęcie nie koliduje ze służbą, podnosi kwalifikacje, nie narusza prestiżu i nie dotyczy wyrobów obronnych.
Jeżeli żołnierz zamierza wykonywać pracę bądź prowadzić działalność gospodarczą w okresie dłuższym niż jeden miesiąc, musi wystąpić o zgodę na wykonywanie pracy zarobkowej bądź o zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej do dowódcy jednostki wojskowej. Natomiast w przypadku wykonywania odpłatnej pracy w okresie nie dłuższym niż jeden miesiąc żołnierz zawodowy jest obowiązany przekazać dowódcy jednostki, w której zajmuje stanowisko służbowe, informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał odpłatne prace na okres nie dłuższy niż jeden miesiąc, w terminie nie dłuższym niż jeden miesiąc od dnia rozpoczęcia wykonywania tych prac. Aczkolwiek przepis ten jest obwarowany zastrzeżeniem, które określa, że żołnierzowi nie wolno wykonywać odpłatnych prac w okresach krótszych niż jeden miesiąc, jeżeli stanowiłoby to naruszenie chociażby jednego z warunków, o których mowa w art. 335 ustawy o obronie ojczyzny.
W przypadku zawierania umowy zlecenia z żołnierzem zawodowym, zleceniodawca powinien zgłosić zleceniobiorcę jedynie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Ubezpieczenia emerytalno-rentowe są dla takiego zleceniobiorcy dobrowolne. Składka zdrowotna jest opłacana z każdego tytułu (bycie żołnierzem zawodowym i wykonywanie umowy zlecenia) odrębnie.
Inną kwestią jest wyjazd żołnierza poza granice kraju. Żołnierz powinien być świadomy, że w takiej sytuacji musi złożyć informację o wyjeździe za granicę do dowódcy jednostki.
tags: #jaka #umowa #o #zlecenie #dla #zolnierzy