Dodatkowa praca może być dobrym sposobem na doraźne lub długotrwałe podreperowanie budżetu. Zasada swobody zatrudnienia, zapisana w art. 10 § 1 Kodeksu pracy, jasno wskazuje, że każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy, a jej ograniczenie jest możliwe tylko w przypadkach określonych w ustawie. Mimo ogólnej swobody w podejmowaniu dodatkowej pracy istnieją sytuacje, w których pracodawca może ograniczyć pracownikowi taką możliwość.
Polski rynek pracy zmienia się dynamicznie, a najnowsze dane pokazują, że coraz więcej osób decyduje się na dodatkowe źródła zarobku. Coraz więcej Polaków decyduje się na podejmowanie dodatkowej pracy poza głównym zatrudnieniem. Najnowsze badania GiGroup pokazują, że odsetek osób angażujących się w dodatkowe formy zarobkowania wzrósł o 3,9 punktu procentowego w stosunku do roku ubiegłego, osiągając 45%.
W obliczu dynamicznych zmian gospodarczych, takich jak dwukrotny wzrost płacy minimalnej oraz stabilizacja inflacji, rynek pracy w Polsce wykazuje zaskakującą tendencję: zainteresowanie dodatkowymi formami zarobkowania wyraźnie rośnie. Pozyskanie środków na wydatki wykraczające poza podstawowe potrzeby i chęć oszczędzania to dwa najczęściej wymieniane powody podejmowania pracy dodatkowej.
Badania wykazują również różnice w liczbie godzin poświęcanych na dodatkową pracę w zależności od płci. Mężczyźni (45% przebadanych) pracują dorywczo zazwyczaj między 10 a 19 godzin tygodniowo. Kobiety (59,3% ankietowanych) najczęściej ograniczają swoją pracę dodatkową do 9 godzin. Forma głównego zatrudnienia również ma wpływ na to, ile czasu Polacy poświęcają na dorabianie. Pracownicy etatowi najczęściej dorabiają do 9 godzin tygodniowo, podczas gdy pracownicy tymczasowi i samozatrudnieni częściej pracują dodatkowo między 10 a 19 godzin tygodniowo.
Regulacje prawne dotyczące dodatkowego zatrudnienia
W Kodeksie pracy nie ma przepisu zakazującego pracownikowi podejmowania dodatkowego zatrudnienia w czasie pozostawania w zatrudnieniu u konkretnego pracodawcy. Co do zasady, pracownik może zatem podejmować dodatkowe zatrudnienie bez zgody pracodawcy i bez obowiązku informowania pracodawcy o tym fakcie. Od tej zasady są jednak wyjątki.
Zgodnie z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy, pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy i nie podejmować działań, które mogłyby narazić go na straty. Pracodawca może wymagać od pracownika, aby ten nie podejmował żadnej dodatkowej pracy - nawet jeśli nie jest ona konkurencyjna, jednak wymaga to wyraźnej podstawy prawnej. Według nowelizacji Kodeksu pracy obowiązującej z 2023 roku, pracownik nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia, które jest sprzeczne z obowiązkami wynikającymi z ustawy o służbie cywilnej lub podważa zaufanie do służby cywilnej.
Praca „po godzinach” to elastyczna forma zarobku, która w wielu przypadkach jest całkowicie zgodna z prawem. Z zasady pracodawca nie ma prawa ingerować w aktywność zawodową pracownika po godzinach. O ile istnieją zasady obowiązujące wszystkich, o tyle każdy przypadek jest inny i powinien być rozpatrywany indywidualnie.
Ograniczenia i zakaz konkurencji
Istnieją sytuacje, w których pracodawca może ograniczyć pracownikowi możliwość podejmowania dodatkowej pracy. Jednym z nich jest umowa o zakazie konkurencji, która może obowiązywać zarówno w trakcie trwania stosunku pracy, jak i po jego zakończeniu. W zakresie określonym w odrębnej umowie pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką samą działalność. W przypadku podpisania umowy o zakazie konkurencji pracownik nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia, jeżeli praca wykonywana u innego pracodawcy narusza umowę o zakazie konkurencji i stanowi zagrożenie interesów pracodawcy. Konsekwencją niestosowania się do ustaleń może być nałożenie na pracownika kary wynikającej wprost z zapisów umowy, a w ostateczności nawet zwolnienie dyscyplinarne.
Dodatkowa praca nie może wpływać negatywnie na wydajność i jakość pracy wykonywanej w ramach podstawowego zatrudnienia. W takich sytuacjach firmy powołują się na art. 100 § 1 Kodeksu pracy, który nakłada na pracownika obowiązek sumiennego i starannego wykonywania obowiązków zawodowych.
Specjalne grupy zawodowe
Niektóre grupy zawodowe podlegają odrębnym regulacjom, które mogą ograniczać możliwość podejmowania dodatkowego zatrudnienia. Urzędnicy służby cywilnej, zgodnie z ustawą, nie mogą wykonywać czynności lub zajęć, które są sprzeczne z obowiązkami wynikającymi z ustawy o służbie cywilnej lub podważają zaufanie do służby cywilnej. W pewnych przypadkach, np. dla sędziów czy prokuratorów, podejmowanie dodatkowego zatrudnienia jest wręcz z zasady zabronione.
Obowiązki informacyjne pracownika
Powszechne przepisy prawa pracy nie obligują podwładnych do informowania pracodawcy o tym, że zamierzają podjąć dodatkowe zatrudnienie lub dodatkową działalność zarobkową, a tym bardziej - do uzyskiwania na to zgody. Jednak dla celów ustalenia prawidłowej podstawy wymiaru składek ZUS czy podatku pracownik powinien poinformować swoich pracodawców o pozostałych stosunkach pracy.
Pracownik uzyskujący przychody z tytułu zatrudnienia na kilku etatach powinien złożyć w formie pisemnej każdemu pracodawcy oświadczenie. Na podstawie przedłożonego oświadczenia pracodawca będzie wiedział, w jakiej wysokości miesięcznie pracownik uzyskuje łączne wynagrodzenie we wszystkich stosunków pracy, a następnie, czy ma obowiązek opłacać za taką osobę składkę na Fundusz Pracy (FP). Obowiązek ten powstaje, gdy łączny oskładkowany przychód pracownika wynosi co najmniej tyle, ile kwota minimalnego wynagrodzenia, pod warunkiem że pracownik nie ukończył odpowiedniego wieku (55 lat dla kobiet, 60 lat dla mężczyzn).
Składki ZUS i podatek
Niezwykle istotne jest również to, że opłacanie składki na Fundusz Pracy ma kluczowe znaczenie w kwestii przyznawania zasiłku dla bezrobotnych po ustaniu zatrudnienia. Aby otrzymać to świadczenie, konieczne jest uiszczanie składki na FP przez co najmniej 18 miesięcy poprzedzających rejestrację w urzędzie pracy.
Dodatkowe zatrudnienie może wpływać na limit naliczenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W 2024 roku wynosi on 234 720 zł. W razie przekroczenia tego progu pracodawca powinien zaprzestać naliczania tych składek. Pracownik, mimo przekroczenia progu, może mieć prawo do zwrotu błędnie naliczonych składek.
Każdy pracownik składa u swojego pracodawcy PIT-2, w którym wskazuje wszelkie dane dotyczące naliczania od wynagrodzenia zaliczek na podatek. W przypadku zatrudnienia w kilku podmiotach należy odpowiednio podzielić kwotę zmniejszającą podatek, aby uniknąć niedopłaty podatku przy rocznym rozliczeniu.
Realna sytuacja na rynku pracy
Według danych GUS w sierpniu 2024 roku stopa bezrobocia w Polsce wynosiła 5,0%. Na tle Unii Europejskiej Polska wyróżnia się jedną z najniższych stóp bezrobocia. Według danych Eurostatu, w sierpniu 2024 roku stopa bezrobocia w UE-27 wyniosła 5,9%, a w strefie euro 6,4%. Polska, z wynikiem 2,9%, zajmuje drugie miejsce pod względem najniższego poziomu bezrobocia, zaraz po Czechach.
Jednym z głównych trendów, jakie zauważają rekruterzy, jest wzrost liczby aplikacji na jedno stanowisko. Kandydaci, dostrzegając malejącą liczbę ofert, intensyfikują swoje starania, by zdobyć zatrudnienie. Zwiększona konkurencja sprawia, że pracodawcy mają większy wybór, a kandydaci muszą wykazać się nie tylko odpowiednimi kwalifikacjami, ale także elastycznością. Coraz bardziej cenione stają się kompetencje miękkie, takie jak umiejętność pracy zespołowej, szybka nauka i adaptacja do zmieniających się warunków.
Badania wskazują, że rynek pracy w Polsce jest obecnie zdominowany przez pracodawców - większość rekruterów ocenia, że to firmy dyktują warunki zatrudnienia, a kandydaci muszą się do nich dostosować. Oferty pracy stają się coraz bardziej deficytowym dobrem, o które kandydaci muszą intensywnie rywalizować.
Praca zdalna a dodatkowe zatrudnienie
Praca zdalna otwiera nowe możliwości dla osób poszukujących dodatkowego zatrudnienia. Umożliwia ona elastyczne godziny pracy i często pozwala na wykonywanie obowiązków dla kilku pracodawców jednocześnie, o ile nie narusza to przepisów o czasie pracy i zakazie konkurencji.
Praca zdalna w odwrocie. Czy przyszłość to praca hybrydowa? | Rynek pracy bez tajemnic
Łączenie etatów a przepisy Kodeksu pracy: zgodnie z art. 132 i 133 Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie pracowniczej i co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdym tygodniu. Te ograniczenia mają jednak zastosowanie w relacji z tym samym pracodawcą. Jeśli pracownik zawrze drugą umowę o pracę z innym podmiotem, ponosi osobistą odpowiedzialność za zachowanie minimalnego czasu odpoczynku.
Podjęcie równoległego zatrudnienia nie może wpływać negatywnie na jakość pracy oraz wywiązywanie się przez pracownika z jego obowiązków. W większości przypadków pracownik nie musi informować obecnego pracodawcy o dodatkowym zatrudnieniu, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
tags: #dodatkowe #zatrudnienie #sum