Ostatnie lata pracy przed emeryturą to zazwyczaj czas, w którym trudniej jest znaleźć nową pracę. Na szczęście osoby w wieku przedemerytalnym są prawnie chronione przed zwolnieniem. Niektórzy chcą jednak w tym czasie pracować mniej. Czy możliwe jest zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym? Odpowiedź na tak postawione pytanie poniżej.
Pracownicy, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, są objęci tzw. ochroną przedemerytalną, czyli szczególną ochroną przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Wiek emerytalny wynosi w Polsce 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Ochrona przedemerytalna obowiązuje w okresie 4 lat do osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego, pod warunkiem, że jego okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z tym wiekiem. Przepisy ochronne obejmują m.in. pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a także górników, którzy mają obniżony wiek emerytalny.
Istotą ochrony przedemerytalnej jest zakaz wypowiedzenia umowy o pracę w okresie ochronnym. Nie wyłącza to jednak możliwości rozwiązania stosunku pracy w tym okresie, jeżeli w dacie wypowiedzenia pracownik nie był jeszcze objęty tym zakazem. Zakaz wypowiedzenia umowy o pracę nie obowiązuje przed osiągnięciem wieku emerytalnego nawet wówczas, gdy wiek ten pracownik przekroczył w okresie trwającego wypowiedzenia.
Kiedy ochrona przedemerytalna nie obowiązuje?
Pracodawca ma prawo wypowiedzieć umowę o pracę osobie, która nie znajduje się jeszcze w okresie ochronnym w momencie wręczania wypowiedzenia, a znajdzie się w nim dopiero w trakcie trwania okresu wypowiedzenia. Przepisy ochrony przedemerytalnej nie odnoszą się również do sytuacji, w których umowa o pracę zostaje rozwiązana zgodnie z upływem okresu, na jaki została zawarta (w przypadku umowy o pracę na czas określony) lub za porozumieniem stron. Ponadto ochrona przedemerytalna nie dotyczy osób, które uzyskały prawo do przejścia na wcześniejszą emeryturę lub prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Istnieją jeszcze dwie sytuacje, w których przestają obowiązywać przepisy dotyczące ochrony pracowników w okresie emerytalnym - ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Ochrona przedemerytalna nie przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Przepisów ochronnych określonych w art. 39 kp nie stosuje się ponadto w razie:
- uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
- ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Należy również pamiętać, że ochrona przedemerytalna nie chroni pracownika przed rozwiązaniem umowy w ogóle - ochrona ta odnosi się do wypowiedzenia, a nie rozwiązania umowy o pracę. Rozwiązaniu ulega również umowa terminowa z upływem czasu, na jaki została zawarta.
Zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym
Zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym jest możliwe na kilka sposobów.
Wypowiedzenie zmieniające
Zasady ochrony przedemerytalnej dotyczą także tzw. wypowiedzenia zmieniającego, które polega na równoczesnym wypowiedzeniu pracownikowi dotychczasowych warunków pracy i płacy wynikających z umowy o pracę oraz zaproponowaniu mu nowych warunków. Tego rodzaju wypowiedzenia nie można wręczyć pracownikowi objętemu ochroną przedemerytalną, z pewnymi wyjątkami. Mają one miejsce, kiedy:
- w zakładzie pracy wprowadzono nowe zasady wynagradzania, które dotyczą wszystkich pracowników lub całej grupy, do której przynależy pracownik znajdujący się w okresie ochronnym;
- na podstawie orzeczenia lekarskiego stwierdzono utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy;
- pracownik - nie ze swojej winy - utracił uprawnienia konieczne do wykonywania pracy.
Pracodawca może wręczyć pracownikowi znajdującemu się w okresie ochronnym wypowiedzenie zmieniające także w wyjątkowych sytuacjach, takich jak zwolnienia grupowe lub indywidualne, ale dokonywane z przyczyn niedotyczących pracowników. Wówczas jednak - w przypadku kiedy wypowiedzenie to powoduje obniżenie wynagrodzenia - pracownikowi takiemu przysługuje tzw. dodatek wyrównawczy. Oblicza się go zgodnie z zasadami wynikającymi z Kodeksu pracy. Dodatek ten przysługuje pracownikowi do końca okresu, w którym korzystałby z ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Na podstawie wypowiedzenia zmieniającego może nastąpić zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym.
Zmniejszenie etatu na prośbę pracownika
Zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym jest możliwe z inicjatywy pracodawcy w wyniku wypowiedzenia zmieniającego w sytuacjach, o których mowa wyżej. Ponadto sam pracownik w okresie ochronnym może również zwrócić się do pracodawcy o zmniejszenie etatu. Jeżeli ten wyrazi na to zgodę, zmiana taka może bez przeszkód wejść w życie. Jeśli zmiana taka nastąpi z inicjatywy i na prośbę pracownika, nie stanowi naruszenia ochrony przedemerytalnej.
Pracownik w wieku przedemerytalnym wystąpił do pracodawcy z wnioskiem o zmniejszenie etatu z pełnego do ½ wymiaru czasu pracy. Pracodawca zgodził się na jego propozycję. Obniżenie etatu to inicjatywa pracownika, w związku z czym przyjęcie przez pracodawcę oferty zmiany treści stosunku pracy nie może być w żadnym wypadku traktowane jako naruszenie ochrony przedemerytalnej.
Inne sytuacje
Zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym nastąpić może w wyniku wygaśnięcia poprzedniej umowy o pracę na czas określony i podpisania nowej. Przepisy kp nie zabraniają ustalenia innych niż dotychczasowe warunków zatrudnienia w odniesieniu do pracownika objętego ochroną przedemerytalną w nowo nawiązanej umowie o pracę.
Pracownik pozostaje w zatrudnieniu u pracodawcy i jest jednocześnie objęty ochroną przedemerytalną. Podstawą jego zatrudnienia jest umowa na czas określony przewidująca pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowa rozwiąże się za 3 miesiące z upływem czasu, na jaki została zawarta. Przepisy gwarantujące ochronę przedemerytalną nie będą miały w tym przypadku zastosowania, ponieważ pracodawca nie inicjuje czynności zmierzającej do rozwiązania stosunku pracy. Po ustaniu zatrudnienia strony mogą ponownie zawrzeć umowę o pracę i określić inny niż pełny wymiar etatu. Mimo że nastąpi to już w okresie trwania ochrony przedemerytalnej, to nie będzie stanowić jej naruszenia.
Ograniczony tryb stosowania wypowiedzenia zmieniającego
Przepisy prawa pracy umożliwiają jednak zmianę warunków pracy i płacy (wypowiedzenie zmieniające) w przypadku osób korzystających z ochrony przedemerytalnej, przy czym tryb ten został prawnie ograniczony. Pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy pracownikowi w wieku przedemerytalnym, jeżeli wypowiedzenie stało się konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy lub tej ich grupy, do której pracownik należy; stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo niezawinioną przez pracownika utratę uprawnień koniecznych do jej wykonywania.
Druga możliwość zastosowania wypowiedzenia zmieniającego wynika z odrębnych przepisów dotyczących tzw. zwolnień grupowych lub indywidualnych dokonywanych z przyczyn niedotyczących pracowników. Na tej podstawie pracownikowi w wieku przedemerytalnym można wypowiedzieć warunki pracy i płacy, jeżeli wypowiedzenie następuje z przyczyn niedotyczących pracownika. Zmiana warunków pracy i płacy może dotyczyć wszelkich elementów tworzących treść stosunku pracy, w tym zarówno czasu pracy lub miejsca pracy, jak i rodzaju pracy czy stanowiska.
Pracownik korzystający z ochrony przedemerytalnej na podstawie art. 39 kp został objęty procedurą zwolnień grupowych. Nie można mu wręczyć wypowiedzenia definitywnego, jest natomiast dopuszczalne zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego. Pracownik otrzymał wypowiedzenie zmniejszające jego wymiar czasu pracy do połowy etatu. Ponieważ jego wynagrodzenie ulegnie obniżeniu, przysługuje mu - do końca okresu ochronnego - dodatek wyrównawczy. Jest to zatem jeden z przypadków, kiedy zmniejszenie etatu w wieku przedemerytalnym będzie uzasadnione i dopuszczalne.
Skutki wypowiedzenia umowy o pracę z naruszeniem przepisów
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy z naruszeniem przepisów prawa jest wadliwe, ale skuteczne. Aby uchylić się od skutków prawnych takiego wypowiedzenia konieczne jest złożenie odwołania do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia. Pracownik pozostający pod ochroną przedemerytalną, składając odwołanie ma prawo wnosić o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, jeżeli nie upłynął jeszcze okres wypowiedzenia, o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, jeżeli okres wypowiedzenia już upłynął, lub o odszkodowanie od pracodawcy.
Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem i wypowiedzenie zmieniające - wykład
Sytuacja procesowa pracowników w wieku przedemerytalnym jest korzystniejsza niż pracowników objętych ochroną powszechną. Zgodnie z art. 45 § 3 Kodeksu pracy sąd zobowiązany jest do orzeczenia stosownie do treści żądania pracownika. Jeżeli w wyniku prawomocnego wyroku pracownik został przywrócony do pracy, za czas pozostawania bez pracy przysługuje mu wynagrodzenie.
tags: #czy #na #rok #przed #emerytura #moze