Prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego jest jednym z jego podstawowych uprawnień, wynikającym nie tylko z przepisów Kodeksu pracy, ale także z norm wyższego rzędu, takich jak Konstytucja RP, Europejska Karta Społeczna oraz prawo Unii Europejskiej.
Celem urlopu jest wypoczynek pracownika i ochrona jego zdrowia. Prawo to ma charakter osobisty i nie może być przeniesione na inną osobę. Umowa między pracodawcą a pracownikiem, na podstawie której pracownik przeniósłby swoje prawo do urlopu na innego pracownika, jest nieważna. Urlop musi być udzielony pracownikowi w naturze, a wypłata ekwiwalentu pieniężnego w miejsce urlopu jest dopuszczalna tylko w sytuacjach przewidzianych prawem.
Oprócz płatnego urlopu wypoczynkowego, pracownikom przysługują także dodatkowe świadczenia z nim związane. Pracodawca, który ma założony zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (ZFŚS), nie wypłaca świadczenia urlopowego. W zamian może oferować inne formy wsparcia, w tym dopłatę do wypoczynku niezorganizowanego, tzw. "wczasy pod gruszą".
Wczasy pod gruszą to świadczenie wypłacane w ramach Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Fundusz ten tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Jeśli firma zatrudnia mniej niż 50 pracowników, ZFŚS jest tworzony na wniosek zakładowej organizacji związkowej. Nie każdy pracodawca musi więc wypłacać wczasy pod gruszą.
Ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych mogą korzystać pracownicy oraz członkowie ich rodzin, byli pracownicy - emeryci i renciści oraz ich rodziny, a także wszelkie inne osoby, którym pracodawca umożliwił korzystanie ze środków ZFŚS, np. w regulaminie funduszu.
Zasady przyznawania wczasów pod gruszą
Zasady korzystania z wczasów pod gruszą są określone w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w każdej firmie. Nie są one w żaden sposób regulowane przez państwo, co oznacza, że nie można jednoznacznie określić, czy dany pracownik otrzyma dofinansowanie. To zależy wyłącznie od funkcjonowania ZFŚS w danym zakładzie pracy.
Pracodawca określa zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu w regulaminie Funduszu (art. 8 ust. 2 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych). Dysponuje w tym zakresie dużą swobodą, z tym że ma obowiązek uwzględnić trzy rodzaje postanowień:
- Kryterium socjalne: Sytuacja życiowa, rodzinna i materialna osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu (art. 8 ust. 1 ustawy o Funduszu). Oznacza to, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika.
W regulaminie ZFŚS powinno się uszczegółowić formę wsparcia socjalnego pracowników, nie tylko poprzez odniesienie do kryteriów socjalnych, ale także poprzez np. określenie długości wypoczynku, która uprawnia do ubiegania się o dofinansowanie. Często praktykuje się w tym zakresie odniesienie do przepisów Kodeksu pracy o konieczności skorzystania w trakcie roku z części urlopu trwającej co najmniej 14 dni kalendarzowych (art. 162 KP).
Według art. 162 Kodeksu pracy, przy podziale - na wniosek pracownika - urlopu wypoczynkowego na części w danym roku kalendarzowym, jedna z nich powinna trwać co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Niedotrzymanie tego warunku nie stanowi jednak wykroczenia przeciwko prawom pracownika.
Wskazany w pytaniu wymóg nie jest niezgodny z prawem. Zapis może nie jest do końca precyzyjny, ale najpewniej opiera się na 10 dniach urlopu wypoczynkowego, czyli 10 dniach pracy, gdyż urlop wypoczynkowy udzielany jest na dni pracy wynikające z rozkładu. Przy założeniu dni wolnych rozkładowo pomiędzy tymi dniami oraz na początku i na końcu nakierowany jest właśnie na „zmotywowanie” do pełniejszego wykonywania wymogów stawianych w art. 162 KP.
Jednakże, jak wskazuje Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy, regulamin może określać, jakie rodzaje i formy wypoczynku będą dofinansowane, a także może to nastąpić poprzez określenie minimalnego okresu wypoczynku, który będzie podlegać dofinansowaniu, w szczególności poprzez powiązanie z regulacją art. 162 K.p.
Ważne: Choć potocznie mówimy o „14 dniach urlopu”, to w praktyce ten czas obejmuje zarówno dni urlopu (np. dni robocze od poniedziałku do piątku), weekendy i święta. Nieprzerwane 14 kolejnych dni kalendarzowych wypoczynku jest obowiązkowym kryterium w przypadku świadczenia urlopowego. Urlop dofinansowywany w ramach wczasów pod gruszą może być krótszy, jeśli tak stanowi regulamin ZFŚS.
Nie ma znaczenia, kiedy pracownik udaje się na urlop. Wczasy pod gruszą przysługują pracownikowi udającemu się zarówno na urlop letni, jak i zimowy. Nie ma też wymogu, aby urlop spędzać poza domem.
Przykład: Pani Elżbieta wzięła w lipcu 2-tygodniowy urlop. 5 dni spędziła za granicą, zaś pozostały urlop w domu z rodziną. Po powrocie z urlopu pracownica zawnioskowała o wczasy pod gruszą i je otrzymała.
Kwota świadczenia
W związku z powyższym kwota, jaką można otrzymać w ramach wczasów pod gruszą, nie jest stała - zależy od decyzji pracodawcy i ZFŚS. Pewne natomiast jest, że dobrze sytuowani pracownicy nie mogą liczyć na dofinansowanie wakacji, bo świadczenie powstało w celu pomocy najbardziej potrzebującym.
Kwota, jaką można otrzymać w ramach wczasów pod gruszą, nie ma ani minimalnego, ani maksymalnego limitu. To, ile dostaniesz, ubiegając się o świadczenie, zależy od Twoich (i Twojej rodziny) dochodów. Na wysokość wczasów pod gruszą nie mogą wpływać: staż pracy i kwalifikacje zawodowe pracownika.
Wczasy pod gruszą do kwoty 1000 zł nie są opodatkowane. W przypadku emerytów i rencistów kwota ta jest natomiast wyższa - 4500 zł. Warto również wspomnieć, że od kwoty świadczenia nie są pobierane składki ZUS.
Według art. 3 ust. 4 Ustawy z 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, świadczenie urlopowe jest wypłacane raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. odpis podstawowy ustala się od przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2024 r., czyli od kwoty 7262,39 zł.
Przykładowe obliczenia odpisu podstawowego na pracownika w 2025 roku:
| Rodzaj pracownika | Pełny etat | 3/4 etatu | 1/2 etatu | 1/4 etatu |
|---|---|---|---|---|
| Pracownik w normalnych warunkach | 2723,40 zł | 2042,55 zł | 1361,70 zł | 680,85 zł |
| Pracownik w szczególnie uciążliwych warunkach | 3631,20 zł | 2723,40 zł | 1815,60 zł | 907,80 zł |
| Pracownik młodociany (I rok nauki) | 363,12 zł | - | - | - |
| Pracownik młodociany (II rok nauki) | 435,74 zł | - | - | - |
| Pracownik młodociany (III rok nauki) | 508,37 zł | - | - | - |
Porównanie "wczasów pod gruszą", ze świadczeniem urlopowym w oświacie 2025
Jak otrzymać dofinansowanie?
Aby móc skorzystać z wczasów pod gruszą, będziesz musiał złożyć do pracodawcy odpowiedni wniosek wraz z oświadczeniem o dochodach swoich i swojej rodziny. Niektóre firmy wymagają również, żeby wraz z dokumentem przedłożyć swój PIT za poprzedni rok.
W wielu firmach dostaniesz gotowy wzór wniosku o wczasy pod gruszą do wypełnienia w dziale kadr. Jeśli jednak nie masz takiej możliwości, możesz samodzielnie napisać dokument, uwzględniając:
- Imię i nazwisko pracownika
- Dane kontaktowe pracownika
- Prośbę o przyznanie dofinansowania z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych na organizowany we własnym zakresie wypoczynek w okresie od… do…
- Informację o miesięcznym dochodzie na członka rodziny (netto).
Pracodawca określa, czy i w jakiej kwocie świadczenie będzie przysługiwało na podstawie złożonego przez pracownika oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nie wystarczy zatem złożyć wniosku urlopowego - niezbędny jest jeszcze wniosek o wypłatę świadczenia (wraz z oświadczeniem o dochodach).
tags: #2 #tygodniowy #urlop #wypoczynkowy #kodeks #pracy