Umowa zlecenia, podobnie jak umowa o pracę, pełni istotną funkcję społeczno-ekonomiczną. Zdarza się, że jest traktowana jako zamiennik umowy o pracę, co skłoniło ustawodawcę do wprowadzenia rozwiązań prawnych mających na celu zrównanie sytuacji zleceniobiorcy i pracownika. Przykładem takich regulacji są przepisy dotyczące minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz zasady prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych z wynagrodzenia zleceniobiorcy.
W przypadku egzekucji wynagrodzenia z umowy zlecenia stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) dotyczące egzekucji z wierzytelności. Proces ten rozpoczyna się od zajęcia wierzytelności przez komornika.
Czym jest wierzytelność i jak dochodzi do jej zajęcia?
Przez wierzytelność rozumie się prawo, na mocy którego osoba trzecia jest zobowiązana zapłacić dłużnikowi określoną sumę pieniędzy lub wykonać inne świadczenie. Wierzytelności powstają na gruncie różnych stosunków prawnych. Wśród nich wymienia się przykładowo wierzytelności o zapłatę ceny z umowy sprzedaży, wynagrodzenia z umowy najmu, dzierżawy, umowy o dzieło, umowy o roboty budowlane lub właśnie umowy zlecenia.
Podstawowe czynności komornika w celu zajęcia wierzytelności z umowy zlecenia obejmują:
- Zawiadomienie zleceniobiorcy (dłużnika) o zakazie odbierania świadczeń i rozporządzania zajętą wierzytelnością.
- Wezwanie zleceniodawcy (dłużnika wierzytelności) do nieuiszczania świadczenia na rzecz zleceniobiorcy, lecz na rachunek komornika lub depozytowy Ministra Finansów.
Zajęcie jest skuteczne od momentu doręczenia wezwania dłużnikowi wierzytelności. Zajęcie sum płatnych periodycznie obejmuje również przyszłe wypłaty, z możliwością żądania przez dłużnika umorzenia egzekucji w zakresie przyszłych świadczeń po spełnieniu określonych warunków.
Ograniczenia egzekucji z wynagrodzenia zleceniobiorcy
Zgodnie z art. 833 § 21 kpc, do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania lub stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną, stosuje się odpowiednio przepisy art. 87 i 871 Kodeksu pracy (kp). Oznacza to, że wynagrodzenia z umów cywilnoprawnych, w tym z umowy zlecenia, podlegają ochronie podobnej do ochrony wynagrodzenia za pracę, jeśli spełniają wskazane kryteria.
Aby skorzystać z tej ochrony, świadczenie musi mieć charakter:
- Powtarzalny i periodyczny.
- Zapewniać utrzymanie dłużnika.
- Stanowić jedyne lub dominujące źródło jego dochodu.
Pojęcie świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania, interpretuje się szeroko. Obejmuje ono wynagrodzenia wypłacane okresowo.
Przykłady zastosowania przepisów
Przykład 1: Osoba zatrudniona na umowę o pracę zawiera dodatkową umowę zlecenia. Egzekucja prowadzona z obu tych tytułów podlega tym samym zasadom - wynagrodzenie z umowy o pracę jest chronione przepisami Kodeksu pracy, a wynagrodzenie ze zlecenia, jeśli spełnia kryteria świadczenia powtarzalnego i stanowiącego jedyne źródło dochodu, również będzie podlegać ograniczeniom.
Przykład 2: Osoba bezrobotna, dla której umowa zlecenia jest jedynym źródłem dochodu, wykonuje prace ogrodnicze i remontowe. Mimo że wynagrodzenie jest wypłacane jednorazowo po wykonaniu prac, egzekucja z tego wynagrodzenia podlega ograniczeniom, ponieważ stanowi ono jedyne źródło dochodu zleceniobiorcy.
Rygory potrąceń na podstawie Kodeksu pracy
W przypadku wynagrodzenia z umowy zlecenia, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy, potrącenia dokonywane są po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat do pracowniczego planu kapitałowego.
Granice potrąceń są następujące:
- Świadczenia alimentacyjne: do wysokości 3/5 wynagrodzenia.
- Inne należności: do wysokości połowy wynagrodzenia.
Wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu stosownych składek i zaliczek. W przypadku świadczeń alimentacyjnych Kodeks pracy nie określa kwoty wolnej od potrąceń.
Przykład 3: Z wynagrodzenia zleceniobiorcy, dla którego umowa zlecenia jest jedynym źródłem dochodu, egzekwowane są świadczenia alimentacyjne. Miesięczna kwota wynagrodzenia, po odliczeniach, wynosi 6346 zł. Komornik może potrącić 3807,60 zł (6346 zł × 3/5).
Jakie wierzytelności może zająć komornik?
Komornik sądowy może zająć różne rodzaje wierzytelności dłużnika, w tym:
- Wierzytelności wynikające z umów (pieniężne i niepieniężne).
- Wierzytelności o charakterze odszkodowawczym.
- Wierzytelności z papierów wartościowych.
- Wierzytelności z tytułu zasiłków dla osób bezrobotnych (z ograniczeniami).
- Wierzytelności wynikające z rozliczeń podatkowych (np. zwrot nadpłaconego podatku).
Należy pamiętać, że świadczenia z umów cywilnoprawnych, w tym umowy zlecenia, nie podlegają tak ścisłej ochronie prawnej jak wynagrodzenie z umowy o pracę. W przypadku umów cywilnoprawnych komornik może zająć całość wynagrodzenia, chyba że zastosowanie mają przepisy o ograniczeniach egzekucji.
Procedura egzekucji z wierzytelności
Aby rozpocząć egzekucję z wierzytelności, wierzyciel składa odpowiedni wniosek do komornika. We wniosku należy precyzyjnie określić zajmowaną wierzytelność, podając jej podstawę prawną (np. umowę, fakturę) oraz dane dłużnika wierzytelności (trzeciodłużnika).
Wniosek o egzekucję. Jak egzekwować. Jak prowadzić egzekucję.
Po złożeniu wniosku komornik wysyła wezwanie do trzeciodłużnika, informując go o zajęciu i nakazując świadczenie na rzecz komornika. Jednocześnie dłużnik jest zawiadamiany o zakazie odbierania świadczeń od trzeciodłużnika.
Przykład praktyczny: Pan Marian jest dłużny Pani Ewie 12 000 zł. Pan Marian ma wierzytelność wobec sklepu "U Ani" w kwocie 10 000 zł za sprzedane towary. Pani Ewa składa wniosek o zajęcie tej wierzytelności. Pan Marian nie może otrzymać zapłaty od sklepu "U Ani", a sklep zostaje wezwany do zapłaty kwoty 10 000 zł na rzecz komornika.
Precyzyjne określenie wierzytelności jest kluczowe. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że wezwanie komornika musi indywidualizować wierzytelność w sposób niebudzący wątpliwości.
Co jeśli trzeciodłużnik odmawia spełnienia świadczenia?
Wierzyciel egzekwujący, na mocy samego zajęcia, może wykonywać prawa przysługujące dłużnikowi wobec trzeciodłużnika. Jeśli trzeciodłużnik odmawia spełnienia świadczenia, wierzyciel może podjąć działania windykacyjne lub pozwać trzeciodłużnika o zapłatę zajętej wierzytelności. W przypadku zwłoki ze spełnieniem wymagalnego świadczenia, komornik może nałożyć na trzeciodłużnika grzywnę.
Warto pamiętać, że zatrudnianie pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia, nie stanowi sposobu na ukrycie się przed organami egzekucyjnymi. Komornik może uzyskać informacje o zawartych umowach poprzez zapytania do ZUS.
tags: #dluznik #zajetej #wierzytelnosci #oswiadczenie #umowa #zlecenie