Zmiany w przepisach, w tym nowelizacja ustawy - Karta Nauczyciela, wprowadzają nowe zasady dotyczące wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe, zwłaszcza w sytuacjach, gdy zajęcia nie odbywają się z przyczyn niezależnych od nauczyciela. Kluczowe jest zrozumienie pojęcia "gotowości do pracy" oraz zasad rozliczania wynagrodzenia za czas szkoleń i innych form doskonalenia zawodowego.
Wynagrodzenie za Godziny Ponadwymiarowe
Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1160) precyzuje zasady ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje nauczycielowi w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez niego przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.
Nauczyciele otrzymają zatem wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w różnych przypadkach nieodbycia zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, np. z powodu nieobecności ucznia na zajęciach prowadzonych z nim indywidualnie, wyjazdu klasy na wycieczkę itp. W celu uniknięcia wątpliwości, czy jest możliwe przydzielenie nauczycielowi pozostającemu w gotowości do pracy realizacji w tym czasie innych zadań, doprecyzowano, że nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela. Tak więc w czasie, w którym nauczyciel z przyczyn od siebie niezależnych nie będzie realizował godzin ponadwymiarowych, będzie mógł mieć przydzielone do realizacji różne zajęcia z uczniami lub na ich rzecz. W czasie zaplanowanych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych nauczycielowi będzie można powierzyć również realizację doraźnych zastępstw.
Zachowanie przez nauczyciela prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, jeżeli nauczyciel był gotowy do pracy, nie jest uzależnione od realizacji przez nauczyciela w tym czasie innych zadań statutowych szkoły. Przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jedynie umożliwia polecenie nauczycielowi w czasie, w którym miałby on realizować godziny ponadwymiarowe, innych zadań statutowych, przy czym wykonanie takich zadań nie jest warunkiem otrzymania wynagrodzenia za gotowość do wykonywania pracy w godzinach ponadwymiarowych.
W przypadku niezrealizowania przydzielonych w ramach godzin ponadwymiarowych zajęć rewalidacyjnych lub specjalistycznych z przyczyn niedotyczących nauczyciela, nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35e ust. 3e Karty Nauczyciela.
Gotowość do Pracy
Przez gotowość do pracy należy rozumieć stan, w którym pracownik może niezwłocznie na wezwanie pracodawcy podjąć pracę. Pracownik pozostający w dyspozycji pracodawcy oczekuje na możliwość podjęcia pracy na terenie zakładu pracy lub w innym miejscu wskazanym przez pracodawcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r., I PK 541/03).
Sytuacje Specjalne
Nauczyciel zachowa wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jeżeli będzie gotowy do realizacji tych zajęć. Natomiast w przypadku, gdy organizacja zajęć została zawieszona na podstawie § 11 ww. rozporządzenia, nauczyciel również zachowa prawo do wynagrodzenia, pod warunkiem gotowości do pracy.
Nauczyciel, który sprawuje opiekę nad uczniami na wycieczce szkolnej, nie realizuje godzin ponadwymiarowych zaplanowanych do realizacji w tym czasie z przyczyn jego niedotyczących. Nauczyciel taki jest gotowy do realizacji tych zajęć, jednak realizuje w czasie zaplanowanych zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych inne zadanie statutowe przydzielone przez dyrektora szkoły, tj. sprawuje opiekę nad uczniami na wycieczce. Przepis art. 35 ust. 3e zdanie drugie Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., przewiduje możliwość polecenia nauczycielowi w czasie, w którym miałby on realizować godziny ponadwymiarowe, innych zadań statutowych. Zadania te nauczyciel może realizować zarówno na terenie szkoły, jak i poza szkołą, np. sprawować opiekę nad uczniami na konkursie, zawodach sportowych, imprezie szkolnej, wycieczce itp. W każdym z tych przypadków nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela.
Nauczyciel, który nie zrealizuje przydzielonych mu godzin ponadwymiarowych z powodu wyjazdu uczniów na wycieczkę szkolną (lub inny wyjazd lub wyjście uczniów), zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie regulacji przewidzianej w art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jeżeli będzie pozostawał w tym czasie w gotowości do pracy.
Ustalając liczbę godzin ponadwymiarowych zrealizowanych przez nauczyciela w tygodniu, w którym przypadały dni wolne, należy pomniejszyć tzw. pensum nauczyciela o 1/5 (lub 1/4, gdy dla nauczyciela zaplanowano czterodniowy tydzień pracy) za każdy dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć.
Wynagrodzenie za Szkolenia w Czasie Pracy
W kontekście zasad rozliczania wynagrodzenia wątpliwości budzi sytuacja, w której nauczyciel nie realizuje zaplanowanych godzin ponadwymiarowych z powodu udziału w szkoleniu, szkoleniu branżowym lub innej formie doskonalenia zawodowego. Ministerstwo Edukacji wyjaśnia, że w takim przypadku nie stosuje się art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, dotyczącego gotowości do pracy.
Przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., przewidujący zachowanie prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w przypadku gotowości do pracy, nie ma zastosowania do ustalania wynagrodzenia za czas, w którym nauczyciel uczestniczył w doskonaleniu zawodowym.
Zgodnie z art. 70c ust. 7 Karty Nauczyciela za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy udzielonego w celu odbycia szkolenia branżowego nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia. Karta Nauczyciela nie reguluje zasad ustalania tego wynagrodzenia.
W przypadku innych szkoleń niż branżowe, na które nauczyciel został skierowany przez dyrektora szkoły lub które odbywa za jego zgodą, w myśl art. 103¹ § 2 pkt 2 Kodeksu pracy nauczycielowi przysługuje zwolnienie z całości lub części dnia pracy na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Powyższe oznacza, że odbycie szkolenia bez zgody czy inicjatywy pracodawcy nie uprawnia do ww. wynagrodzenia.
Zasady ustalania wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy zostały uregulowane w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 297 Kodeksu pracy. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927) przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.
10 RZECZY, KTÓRE CHCIAŁBYM WIEDZIEĆ, ZANIM ZACZĄŁEM NAUCZYĆ | Wynagrodzenie, grafik, zachowanie i wiele więcej!
Zadania Statutowe Szkoły a Wynagrodzenie
Na wysokość wynagrodzenia nauczyciela wpływ ma wymiar jego pensum. Oznacza to, że zajęcia i czynności realizowane w ramach zadań statutowych szkoły nie są zajęciami płatnymi i ich przydzielenie w ramach 40-godzinnego czasu pracy nie powoduje zwiększenia wynagrodzenia nauczyciela. W praktyce zakres zadań, jaki można przydzielić nauczycielowi w ramach czasu pracy, budzi wątpliwości nie tylko pracowników, ale także dyrektorów. Tymczasem przepisy wyraźnie wskazują, że w ramach czasu pracy i otrzymywanego wynagrodzenia nauczyciel zobowiązany jest nie tylko realizować pensum, ale także wykonywać m.in. zadania statutowe szkoły.
Ustalanie Wynagrodzenia w Różnych Sytuacjach
W przypadku nauczycieli, zgodnie z regulacją przewidzianą w art. 67 ust. 1 Karty Nauczyciela, wynagrodzenie za urlop szkoleniowy ustala się na zasadach określonych w przepisach dotyczących zasad ustalania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego lub ekwiwalentu pieniężnego za urlop. W tym przypadku przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela nie ma zastosowania do ustalania wynagrodzenia.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi, a także na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy. Za czas tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, do którego stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. W przypadku nauczycieli w wynagrodzeniu za urlop uwzględnia się wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.
W przypadku zwolnienia od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z funkcji związkowej poza zakładem pracy, gdy czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy, stosuje się art. 25 ust. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Również w tym przypadku przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela nie ma zastosowania do ustalenia wynagrodzenia tego nauczyciela.
Zgodnie z art. 79 ust. 5 i 6 Karty Nauczyciela wykonywanie zadań w komisji dyscyplinarnej przez jej członków jest traktowane na równi z wykonywaniem obowiązków pracowniczych.
Dni Wolne od Zajęć Dydaktyczno-Wychowawczych
Nauczycielom, którzy nie realizują zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, nie przydziela się godzin ponadwymiarowych w dni wolne od pracy i w dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Powyższe potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1989 r., sygn. akt III PZP 53/88.
W tygodniach, w których przypadają dni wolne od pracy lub dni wolne od zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a w inne dni są prowadzone zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, będzie miał zastosowanie art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela przewidujący pomniejszanie liczby godzin pensum nauczyciela w celu ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych.
tags: #czy #za #czas #szkolenia #w #czasie