Potrzebujesz pilnie wolnego czasu, ale wykorzystałeś już cały urlop wypoczynkowy? Pamiętaj, że możesz wnioskować u pracodawcy o urlop bezpłatny, który przydaje się zwłaszcza w nagłych sytuacjach życiowych. Za urlop bezpłatny uważa się czasowe zaprzestanie pełnienia obowiązków służbowych, czyli zawieszenie stosunku pracy. To szczególny rodzaj wolnego, bo pracownik w trakcie urlopu bezpłatnego traci prawo do wypłaty wynagrodzenia. Urlop bezpłatny udzielany jest najczęściej na okres od kilku dni do kilku miesięcy. Podstawą prawną dla urlopu bezpłatnego jest art. 174 Kodeksu pracy.
Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może zgodzić się na jego bezpłatny urlop. We wniosku nie trzeba podawać uzasadnienia, czyli powodu czasowej rezygnacji ze świadczenia pracy. Chcesz wziąć urlop bezpłatny? Najpierw poznaj zasady jego udzielania i wykorzystywania. Prawo do wnioskowania o urlop bezpłatny przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę. Nie ma znaczenia, czy obejmuje ona czas określony czy nieokreślony. Wszystko zależy od dobrej woli pracodawcy - może on udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego nawet pierwszego dnia jego zatrudnienia. Wystarczy dojść do porozumienia o czasowym zawieszeniu obowiązków wynikających z umowy o pracę. Na takie rozwiązanie można się zdecydować m.in. w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy, pełnienia opieki nad dzieckiem, sprawowania mandatu publicznego (np. posła, radnego). To dostępna opcja także wtedy, gdy wykorzystaliśmy już cały przysługujący nam urlop wypoczynkowy i chcemy wybrać się na dłuższe wakacje. Dodatkowy odpoczynek może przydać się np. w celu regeneracji sił przed zbliżającym się okresem intensywnej pracy. Warto jednak pamiętać, że oba te urlopy są rozłączne.
Kiedy urlop bezpłatny nie wpływa na okres rozliczeniowy?
Kodeks pracy nie określa ani minimalnego, ani maksymalnego wymiaru urlopu bezpłatnego. Dokładny okres urlopu bezpłatnego pracownik ustala z pracodawcą. W praktyce oznacza to, że może on trwać równie dobrze jeden dzień - np. w celu załatwienia pilnych spraw osobistych. Istotną kwestią dla każdego zatrudnionego jest również zabezpieczenie socjalne. Urlop bezpłatny jest jednoznaczny z brakiem ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia społecznego. Taka sytuacja ma jednak miejsce dopiero po upływie 30 dni od momentu rozpoczęcia urlopu bezpłatnego. Zgodnie z Ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn.zm.), pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, jeżeli okres urlopu bezpłatnego w roku kalendarzowym przekracza miesiąc. Sprawa wygląda inaczej w przypadku urlopu wychowawczego.
Urlop bezpłatny a okres zatrudnienia
Tak. Zgodnie z art. 174 § 2 Kodeksu pracy okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. To znaczy, że nie jest on uwzględniany przy obliczaniu ani naszego stażu pracy, ani stażu urlopowego. Generalna zasada wskazana w art. 174 § 2 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy, dalej jako „kp”, stanowi, że okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jednocześnie powyższego unormowania nie stosuje się w pewnych przypadkach uregulowanych odmiennie przepisami szczególnymi. Oznacza to, że w odniesieniu do niektórych urlopów bezpłatnych wspomniana norma prawna, w myśl której urlop bezpłatny nie jest uwzględniany w okresie zatrudnienia warunkującym uprawnienia pracownicze, nie ma zastosowania. Poniżej w artykule wyjaśniono, w jakich sytuacjach urlopy bezpłatne zalicza się do okresu zatrudnienia.
Urlop bezpłatny jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku - powyższe stanowisko wyraził NSA w wyroku z 18 marca 1992 roku (II S.A. 101/92, ONSA 1994/1/2). W czasie urlopu bezpłatnego pracownikowi nie przysługują także świadczenia z ubezpieczenia społecznego należne za czas niezdolności do pracy, o czym przesądza zapis art. 12 ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Po upływie urlopu bezpłatnego pracownik ma prawo powrotu do pracy, innymi słowy przysługuje mu roszczenie o dopuszczenie do pracy (pracodawca nie ma podstawy prawnej do odmowy zatrudnienia pracownika powracającego z urlopu bezpłatnego). Oczywiście pracownik ma obowiązek stawienia się do pracy po zakończeniu urlopu bezpłatnego.
Pracodawca nie może z własnej woli, jednostronnie, udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego. Przyznanie mu omawianego urlopu w takim trybie i bez pisemnego wniosku pracownika o jego udzielenie jest w świetle art. 174 § 1 kp bezskuteczne - uznał Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 15 października 1996 roku (AUa 34/96, OSA 1997/10/35). Decyzja w sprawie udzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego leży w sferze wyłącznych kompetencji pracodawcy, o czym świadczy brzmienie art. 174 § 1 kp, zgodnie z którym pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego na jego pisemny wniosek. Przepis ten określa zatem uprawnienie pracodawcy, nie ma natomiast zobowiązaniowego charakteru, nawet jeśli pracownik wystarczająco uzasadni potrzebę udzielenia mu takiego urlopu. W odniesieniu do urlopów bezpłatnych szczególnego rodzaju, podlegających zaliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze, sytuacja ulega zmianie, co oznacza, że pracodawca nie może odmówić udzielenia np. urlopu wychowawczego - informacje dotyczące tych kwestii znajdują się w dalszej części niniejszego artykułu.
Negatywne rozpatrzenie przez pracodawcę wniosku pracownika o urlop bezpłatny nie podlega kontroli sądowej.
Okres urlopu bezpłatnego nie jest czasowo ograniczony - długość jego trwania uzależnia się od uzgodnień poczynionych między stronami stosunku pracy. Jednakże zgodnie z postanowieniami art. 174 § 3 kp przy udzielaniu urlopu bezpłatnego dłuższego niż 3 miesiące strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z ważnych przyczyn. Zapisu tego nie stosuje się w przypadkach uregulowanych odmiennie w przepisach szczególnych.
W czasie korzystania przez pracownika z urlopu bezpłatnego pracodawca nie może dokonać wypowiedzenia umowy o pracę, nie ma natomiast przeszkód prawnych, aby z inicjatywą rozwiązania stosunku pracy wystąpił pracownik.
Wyjątki od reguły - kiedy urlop bezpłatny wlicza się do stażu pracy?
Od przedstawionej powyżej zasady pomijania urlopu bezpłatnego przy ustalaniu uprawnień pracowniczych istnieje jednak kilka wyjątków, przy czym fakt ten jest uwarunkowany celem udzielenia takiego urlopu oraz jego specyfiką. Odstępstwa tego rodzaju wynikają zarówno z przepisów kp, jak i z regulacji zawartych w innych ustawach.
Poniżej wymieniono urlopy bezpłatne uwzględniane w stażu pracy mającym wpływ na uprawnienia pracownicze. Ich charakter prawny sprawia, że praktycznie każda zatrudniana osoba, w zależności m.in. od etapu trwania stosunku pracy i posiadanych kwalifikacji, może skorzystać z takich urlopów.
Urlopy bezpłatne wliczane do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze:
- Urlop bezpłatny udzielony pracownikowi za jego pisemną zgodą w celu świadczenia pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w porozumieniu zawartym między pracodawcami - art. 1741 kp;
- Urlop wychowawczy udzielony pracownikowi na podstawie art. 186 kp - okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 1865);
- Urlop udzielony młodocianemu, uczniowi szkoły dla pracujących - na jego wniosek - w okresie ferii szkolnych w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy - art. 205 § 4 kp;
- Urlop bezpłatny udzielony pracownikowi powołanemu do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy oraz żołnierzom rezerwy - okres ten wlicza się do stażu pracy, od którego zależą wszystkie uprawnienia pracownicze, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia (art. 305 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, Dz. U. poz. 655 ze zm., dalej ustawy);
- Urlop bezpłatny udzielony pracownikowi powołanemu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w charakterze pracownika. Warunkiem zaliczenia tego urlopu do okresu zatrudnienia jest stawienie się pracownika do pracy w ciągu 7 dni od rozwiązania stosunku pracy z wyboru. Niedotrzymanie tego terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba że doszło do tego z przyczyn niezależnych od pracownika - art. 25 ust. 1 i 3 Ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych;
- Urlop bezpłatny udzielony osobie skierowanej do pracy przy zwalczaniu epidemii; skierowanie to może dotyczyć pracowników podmiotów leczniczych, osób wykonujących zawody medyczne, a także osób, z którymi podpisano umowy na wykonywanie świadczeń zdrowotnych. Inne osoby, niewymienione powyżej, mogą być również skierowane w tym trybie, jeżeli jest to uzasadnione bieżącymi potrzebami podmiotów odpowiedzialnych za zwalczanie epidemii - art. 47 ust. 8 Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Urlop bezpłatny a urlop wypoczynkowy
Korzystanie z urlopu bezpłatnego wpływa również na wymiar urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z art. 1552 § 1 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik w ciągu roku kalendarzowego, w którym nabył prawo do urlopu wypoczynkowego, wykorzystał urlop bezpłatny w wymiarze przekraczającym miesiąc, wymiar urlopu wypoczynkowego ulega proporcjonalnemu obniżeniu.
Przykład: Pracownik jest uprawniony do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni w skali roku kalendarzowego. Powraca do pracy od dnia 01.04.2017, po trwającym 3 miesiące okresie urlopu bezpłatnego. Wymiar jego urlopu wypoczynkowego będzie naliczony proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w roku powrotu do pracy. Ponieważ pracownik jest zatrudniony na czas nieokreślony to za okres od 01.04.2017 do 31.12.2017 przysługuje mu 15 dni urlopu wypoczynkowego.
Pracownik powraca do pracy po trwającej co najmniej jeden miesiąc przerwie w danym roku kalendarzowym. Nabył już prawo do urlopu wypoczynkowego, ponieważ w dniu 01 stycznia danego roku świadczył pracę. W takim przypadku urlop wypoczynkowy ulega obniżeniu o 1/12 za każdy miesiąc nieobecności w pracy. Pracownik nabył prawo do wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego czyli 26 dni w skali roku. Przebywał na urlopie bezpłatnym od 01.04.2017 do 31.05.2017. Przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego nie korzystał z urlopu wypoczynkowego. Wymiar jego urlopu ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu o okres niewykonywania pracy.
Jeżeli okresy nieobecności w pracy spowodowane urlopem bezpłatnym obejmują części miesięcy kalendarzowych, przy proporcjonalnym obniżeniu wymiaru urlopu wypoczynkowego, za miesiąc uważa się łącznie 30 dni. Zatem, długość urlopu bezpłatnego wpływa na wymiar urlopu wypoczynkowego. Urlop wypoczynkowy ulega skróceniu o 1/12 jego wymiaru za każdy miesiąc urlopu bezpłatnego, liczonego jako 30 dni kalendarzowych. Urlopy krótsze nie mają redukującego wpływu na wymiar wypoczynku. Jednak jeżeli pracownik w ciągu roku wnioskuje kilka razy o krótkie urlopy bezpłatne, to czas ich trwania należy zsumować i wtedy ustalić czy i o ile wymiar urlopu wypoczynkowego zostanie obniżony.
Podsumowanie
Podsumowując, urlop bezpłatny w większości przypadków nie jest wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym do stażu pracy czy wymiaru urlopu wypoczynkowego. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły, gdy urlop bezpłatny jest udzielany na podstawie przepisów szczególnych i ma na celu realizację konkretnych obowiązków lub praw pracownika. W takich sytuacjach czas urlopu bezpłatnego jest wliczany do stażu pracy.
Urlop bezpłatny
tags: #czy #urlop #bezplatny #przedluza #okres #rozliczeniowy