Wystawianie fałszywych zaświadczeń o zatrudnieniu i zarobkach, choć może wydawać się pokusą dla niektórych, niesie za sobą poważne konsekwencje prawne, zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika. W polskim prawie karnym istnieją przepisy chroniące wiarygodność dokumentów, a ich naruszenie może prowadzić do odpowiedzialności karnej i cywilnej.
Czym jest poświadczenie nieprawdy w dokumencie?
Zgodnie z art. 271 Kodeksu karnego, poświadczenie nieprawdy w dokumencie to przestępstwo polegające na umieszczeniu w dokumencie informacji niezgodnych z rzeczywistością przez osobę uprawnioną do jego wystawienia. Ważne jest, aby odróżnić poświadczenie nieprawdy od sfałszowania dokumentu (art. 270 k.k.), które polega na podrobieniu lub przerobieniu dokumentu w celu użycia go jako autentycznego. W przypadku poświadczenia nieprawdy, dokument jest autentyczny co do formy, ale jego treść jest fałszywa.
Sprawcą przestępstwa z art. 271 k.k. może być nie tylko urzędnik, ale każda osoba posiadająca formalne uprawnienia do wystawienia danego dokumentu. Może to być pracownik prywatnej firmy, który świadomie zamieszcza w zaświadczeniu nieprawdziwe informacje, mające znaczenie prawne.
Konsekwencje wystawienia fałszywego zaświadczenia o zarobkach
Pracodawca, który wystawia nieprawdziwe zaświadczenie o zarobkach pracownika, np. na potrzeby uzyskania przez niego kredytu bankowego, może ponieść odpowiedzialność karną na podstawie art. 297 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której ktoś w celu uzyskania dla siebie lub kogoś innego, od banku lub innej instytucji, kredytu, pożyczki lub podobnego świadczenia, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę lub nierzetelny dokument.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 25 października 2018 r. (sygn. akt II Aka 391/18) podkreślił, że przestępstwo z art. 297 § 1 k.k. jest przestępstwem formalnym. Oznacza to, że następuje ono niezależnie od tego, czy kredyt został udzielony, czy też bank został wprowadzony w błąd. Kluczowe jest samo przedłożenie nierzetelnego dokumentu lub oświadczenia zawierającego istotne okoliczności dla uzyskania finansowania.
Pracodawca, który wystawia fałszywe zaświadczenie, może być uznany za pomocnika w popełnieniu przestępstwa z art. 297 k.k., co jest karalne na równi z popełnieniem samego przestępstwa (art. 18 i 19 k.k.).
Przykłady z życia wzięte:
- Pracodawca zaniżył w zaświadczeniu wysokość zarobków pracownicy. Ubezpieczona przedłożyła je w ZUS-ie, który na tej podstawie wyliczył jej zbyt niską emeryturę. Po kilku miesiącach pracownica sama ustaliła prawidłową wysokość zarobków, ale firma odmawia wydania sprostowanego zaświadczenia.
- Właściciel małej firmy chciał uzyskać dotację z funduszy publicznych na rozwój przedsiębiorstwa i postanowił przedłożyć zaświadczenie, z którego wynikało, że zatrudniał 20 pracowników, mimo że faktycznie zatrudniał jedynie 5 osób. Dokument został wykorzystany w procesie oceny wniosku i miał kluczowe znaczenie dla przyznania środków finansowych. Po ujawnieniu nieprawdziwych informacji właściciel został pociągnięty do odpowiedzialności.
- Firma budowlana ubiegająca się o zamówienie publiczne na budowę szkoły przedłożyła dokumentację potwierdzającą, że w przeszłości zrealizowała projekt o podobnej wartości, mimo że tak nie było. Organ publiczny, który weryfikował dokumenty, przyznał kontrakt na podstawie nierzetelnych informacji. Po wykryciu fałszerstwa przedstawiciele firmy zostali pociągnięci do odpowiedzialności.
Odpowiedzialność pracownika za posługiwanie się fałszywymi dokumentami
Pracownik, który posługuje się fałszywym zaświadczeniem, również może ponieść konsekwencje prawne. Jeśli pracownik dostarcza pracodawcy fałszywy dokument, który może mieć wpływ na trwający stosunek pracy, pracodawca może rozwiązać z nim stosunek pracy, nawet w trybie dyscyplinarnym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2010 roku sygn. I PK 175/09 potwierdził, że posługiwanie się fałszywymi dokumentami uzasadnia rozwiązanie stosunku pracy w trybie dyscyplinarnym.
Pracownik, który świadomie używa fałszywego zaświadczenia w celu oszustwa lub uzyskania nienależnych korzyści, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
Roszczenia pracownika w przypadku błędnego zaświadczenia
W przypadku, gdy pracodawca wystawił pracownikowi błędne zaświadczenie o zarobkach, które doprowadziło do zaniżenia emerytury, pracownik ma prawo dochodzić swoich praw. Choć przepisy nie ustanawiają szczególnego roszczenia o sprostowanie zaświadczenia, pracownik może wystąpić z powództwem o ustalenie wysokości wypłaconego wynagrodzenia na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.
Wydanie przez pracodawcę obiektywnie nieprawidłowego zaświadczenia może prowadzić do powstania szkody u pracownika. Jej wysokość określa różnica pomiędzy emeryturą otrzymaną a taką, którą powinien otrzymać, gdyby pracodawca należycie wywiązał się ze swoich obowiązków. Pracownik, który otrzymuje wystawione przez firmę zaświadczenie, ma prawo uważać, że obejmuje ono wszystkie składniki wynagrodzenia oraz że zostało wydane zgodnie z prawem.
Kary za poświadczenie nieprawdy
Kary za poświadczenie nieprawdy w dokumencie są zróżnicowane:
- Typ podstawowy (art. 271 § 1 k.k.): Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Sąd może zamiast tego orzec grzywnę lub karę ograniczenia wolności.
- Typ uprzywilejowany (art. 271 § 2 k.k.): Kara grzywny lub kara ograniczenia wolności. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary lub warunkowo umorzyć postępowanie.
- Typ kwalifikowany (art. 271 § 3 k.k.): Kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
W przypadku przestępstwa z art. 297 k.k. (poświadczenie nieprawdy w celu uzyskania korzyści finansowej), kara pozbawienia wolności wynosi od trzech miesięcy do lat pięciu.
Podsumowanie
Wystawianie fałszywych zaświadczeń o zatrudnieniu i zarobkach jest poważnym naruszeniem prawa. Pracodawcy, którzy dopuszczają się takich praktyk, narażają się na odpowiedzialność karną i cywilną. Pracownicy, którzy posługują się fałszywymi dokumentami, również mogą ponieść surowe konsekwencje. Warto pamiętać, że wiarygodność dokumentów jest fundamentalnym elementem systemu prawnego, a jej ochrona leży w interesie nas wszystkich.
Konsekwencje fałszywego oświadczenia pracowników ochrony??
tags: #czy #pracodawca #moze #wystawic #sztuczne #zaswiadczenie