Dodatkowe wynagrodzenie roczne, powszechnie znane jako „trzynastka”, stanowi istotny element systemu wynagrodzeń w jednostkach budżetowych. Jest to forma rocznej premii, do której pracownicy tych jednostek nabywają prawo na mocy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Kluczowym kryterium uprawniającym do tego świadczenia jest przepracowanie w roku kalendarzowym, za który premia jest przyznawana, odpowiednio długiego okresu.
W tym artykule przyjrzymy się szczegółowo zasadom ustalania prawa do „trzynastki” oraz metodom jej obliczania, ze szczególnym uwzględnieniem praktycznych aspektów związanych z rokiem 2025.
Zasady nabywania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego
Podstawowym warunkiem nabycia prawa do „trzynastki” jest przepracowanie u danego pracodawcy (w konkretnej jednostce budżetowej) całego roku kalendarzowego, co odpowiada 365 dniom. Wymiar czasu pracy czy rodzaj umowy (na czas określony, na czas nieokreślony) nie mają w tym przypadku znaczenia. Istotna jest suma poszczególnych okresów zatrudnienia w danym roku, a niekoniecznie ciągłość zatrudnienia na podstawie jednej umowy.
W sytuacji, gdy pracownik nie przepracował całego roku kalendarzowego, do nabycia prawa do „trzynastki” wystarczy okres pracy wynoszący co najmniej 6 miesięcy, czyli 180 dni. Pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u pracodawcy całego roku kalendarzowego. Natomiast w przypadku przepracowania krótszego okresu, lecz nie krótszego niż 6 miesięcy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie roczne w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego czasu.
Należy podkreślić, że pojęcie „okresu przepracowanego” nie jest tożsame z „okresem zatrudnienia”. Oznacza ono faktyczne wykonywanie pracy, z wyłączeniem wszelkich okresów absencji, takich jak zwolnienia od pracy, płatne lub niepłatne, na przykład:
- Opieka nad dzieckiem w wieku do 14 lat.
- Udział w komisji wyborczej.
- Zwolnienie z tytułu siły wyższej.
Wyjątki od wymogu przepracowania 6 miesięcy
Istnieją jednak sytuacje, w których wymóg przepracowania co najmniej 6 miesięcy, warunkujący nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego, nie jest wymagany. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, z tego obowiązku zwolnieni są między innymi:
- Nauczyciele i nauczyciele akademiccy, z którymi nawiązano stosunek pracy w trakcie roku kalendarzowego zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej).
- Pracownicy zatrudnieni do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż 3 miesiące.
- Osoby korzystające z urlopów: wychowawczego, macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, dla poratowania zdrowia, do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego (dotyczy nauczycieli, w tym akademickich).
Przykładem może być sytuacja, gdy pracownica zachoruje w lutym, a w listopadzie urodzi dziecko i przejdzie na urlop macierzyński. Mimo nieprzepracowania minimum 180 dni w roku, nadal otrzyma „trzynastkę”, ponieważ urlop związany z rodzicielstwem nie wpływa na prawo do tego świadczenia.
Okoliczności pozbawiające prawa do wynagrodzenia rocznego
Pracownik może zostać pozbawiony prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w następujących przypadkach:
- Nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy trwająca dłużej niż 2 dni.
- Stawienie się do pracy lub przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości.
- Wymierzenie pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby.
- Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Jak ustalić wysokość dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2025 rok?
Wysokość „trzynastki” jest ustalana jako 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to świadczenie. Do obliczenia podstawy wymiaru wynagrodzenia rocznego uwzględnia się:
- Wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
- Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
- Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.
Z kolei przy ustalaniu ekwiwalentu urlopowego, z podstawy wymiaru wyłącza się pewne świadczenia, takie jak:
- Jednorazowe lub nieperiodyczne wypłaty za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie.
- Wynagrodzenie za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju.
- Gratyfikacje (nagrody) jubileuszowe.
- Wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
- Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.
- Dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego.
- Wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną.
- Kwotę wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.
- Nagrody z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne, należności przysługujące z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.
- Odprawy emerytalne lub rentowe albo inne odprawy pieniężne.
- Wynagrodzenie i odszkodowanie przysługujące w razie rozwiązania stosunku pracy.
Kwota należnej „trzynastki” za dany rok stanowi 8,5% sumy wypłaconych w ciągu roku kalendarzowego wynagrodzeń i jego składników, które są brane pod uwagę przy jej naliczaniu.
Przykład obliczenia podstawy wymiaru trzynastki:
Załóżmy, że pracownik w 2025 roku był zatrudniony w jednym urzędzie i otrzymywał:
- Wynagrodzenie zasadnicze.
- Premię regulaminową.
- Dodatek specjalny (przyznany na 2 miesiące, a następnie na 1 miesiąc).
- Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
- Wynagrodzenie za dwa dni urlopu okolicznościowego.
- Wynagrodzenie chorobowe.
- Dofinansowanie do wczasów z ZFŚS.
- Trzynastkę za 2024 r.
Do podstawy wymiaru „trzynastki” za 2025 rok należy wliczyć:
- Wynagrodzenie zasadnicze za okres pracy.
- Premię.
- Dodatek specjalny.
- Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
Należy pominąć:
- Wynagrodzenie za urlop okolicznościowy.
- Wynagrodzenie chorobowe.
- Dofinansowanie do wczasów.
- Trzynastkę za poprzedni rok.
Kiedy pracodawca powinien wypłacić trzynastkę?
Wynagrodzenie roczne wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to świadczenie. Oznacza to, że najpóźniejszy termin wypłaty „trzynastki” za rok 2025 to 31 marca 2026 roku.
W przypadku pracownika, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, dodatkowe wynagrodzenie roczne należy wypłacić w dniu rozwiązania stosunku pracy.
Warto pamiętać, że wypłacenie „trzynastki” z opóźnieniem zobowiązuje pracodawcę do naliczenia i wypłaty odsetek od należnej kwoty.
ZASADY WYPŁATY 13 I 14 EMERYTURY – WSZYSTKO, CO MUSISZ WIEDZIEĆ W 2026 ROKU
tags: #cwiczenia #rotacyjne #wynagrodzenie #roczne