Rozpoczynając pracę, mało kto myśli o jej zakończeniu. Niestety, czasami sytuacja życiowa lub zawodowa zmusza nas do podjęcia takich kroków. Pracownik, który traci zatrudnienie, powinien rozliczyć się z pracodawcą, pobrać należne świadczenia i zarejestrować się w urzędzie pracy jako bezrobotny. Zwolnionej z pracy osobie przysługują uprawnienia także już po rozwiązaniu stosunku pracy. Jednym z podstawowych i bardzo ważnych świadczeń, które mogą przysługiwać pracownikowi po zakończeniu stosunku pracy, jest odprawa pieniężna. Czym jest odprawa? Komu się należy takie świadczenie? Na jakich zasadach jest przyznawane? Sprawdź!
Czym jest odprawa pieniężna dla zwolnionego pracownika?
Odprawa to jednorazowe świadczenie pieniężne, które może przysługiwać pracownikowi w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. Jej podstawowym celem jest częściowe złagodzenie skutków utraty zatrudnienia. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy do zakończenia stosunku pracy dochodzi z przyczyn niedotyczących pracownika. Chodzi konkretnie o sytuacje, w których do utraty pracy nie dochodzi z winy pracownika - na przykład w związku z likwidacją stanowiska pracy, restrukturyzacją firmy czy w ramach zwolnień grupowych. Warto podkreślić, że przysługująca odprawa pieniężna nie wynika z dobrowolnej decyzji pracodawcy, ale z przepisów prawa.
Kodeks pracy nie przewiduje odprawy dla pracownika zwalnianego, a jedynie odprawy rentowo-emerytalne i pośmiertne. Odprawy z pracy związane ze zwolnieniem pracownika precyzuje ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników z marca 2003 roku. W firmach zatrudniających co najmniej 20 pracowników, zatrudnionym może przysługiwać odprawa przy zwolnieniu pracowników. Pełni ona rolę rekompensaty za brak możliwości zarobkowania. Oznacza to, że w przedsiębiorstwach gdzie pracuje mniej osób, pracownicy nie mogą liczyć na taki przywilej.
Kiedy pracownikowi należy się odprawa?
Odprawa przysługuje wtedy, gdy stosunek pracy ustał z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, a konkretnie z przyczyn zupełnie niezależnych od pracownika. Co to oznacza w praktyce? Otóż, jeśli rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na przykład z powodu likwidacji stanowiska, reorganizacji zakładu pracy lub spadku zamówień, a w konsekwencji zwolnienia - pracownikowi należy się odprawa. Spore znaczenie ma także liczba zatrudnionych osób w danym przedsiębiorstwie. Jeśli dany pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a zwolnienia mają charakter grupowy, wówczas zastosowanie znajdują przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych. Warto podkreślić, że odprawa należy się zarówno w przypadku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę, jak i rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron. Oczywiście pod warunkiem, że przyczyna rozwiązania umowy leży wyłącznie po stronie pracodawcy i jest zupełnie niezależna od pracownika.
Ustawa o zwolnieniach grupowych przewiduje, że warunkiem nabycia odprawy pieniężnej jest posiadanie statusu pracownika u pracodawcy, który zatrudnia co najmniej 20 pracowników oraz utracenie zatrudnienia z winy pracodawcy. Przysługuje ona pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie ma przy tym znaczenia, czy jest to umowa na czas określony, czy nieokreślony. Odprawa pieniężna dla zwolnionych pracowników przysługuje jedynie wtedy, kiedy ustanie stosunku pracy nastąpiło na mocy wypowiedzenia wręczonego pracownikowi przez pracodawcę lub porozumienia stron, gdy przyczyna zwolnienia leży po stronie pracodawcy. Odprawa pieniężna dla zwolnionych pracowników, może przysługiwać również pracownikowi, któremu pracodawca wypowiedział warunki pracy lub płacy, a pracownik nie przyjął nowych warunków. Oznacza to, że odprawa przy zwolnieniu pracowników nie należy się osobom, których stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy z upływem czasu, na jaki była ona zawarta.
Zwolnienia grupowe a odprawa
Odprawa pieniężna dla zwolnionych pracowników przysługuje, gdy zwolnienia następują z przyczyn niedotyczących pracowników w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę lub na mocy porozumienia stron z określoną liczbą pracowników w okresie nieprzekraczającym 30 dni. Do zwolnień grupowych zaliczamy sytuację, w której pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników zwalnia w wymienionym okresie:
- 10 pracowników, gdy zatrudnia mniej niż 100 osób,
- 10% załogi, gdy w firmie pracuje co najmniej 100 osób, ale mniej niż 300,
- 30 pracowników, gdy zakład zatrudnia co najmniej 300 osób.
Indywidualne zwolnienie a odprawa
Choć najczęściej uważa się, że odprawa pieniężna dla zwolnionych pracowników, przysługuje jedynie pracownikom zwalnianym grupowo, nie jest to prawdą. Do otrzymania odprawy uprawnieni są nie tylko pracownicy zwalniani grupowo, lecz także ci zwalniani indywidualnie, pod warunkiem, że przyczyny istniejące po stronie pracodawcy są wyłączną podstawą rozwiązania umowy o pracę, np. likwidacja określonych stanowisk bądź ogłoszenie upadłości czy likwidacji firmy. Oznacza to, że jeżeli na decyzję o zwolnieniu pracownika miały wpływ też inne okoliczności, odprawa nie należy się pracownikowi.
Jak obliczyć wysokość odprawy przy zwolnieniu?
Wysokość odprawy pieniężnej zależy przede wszystkim od stażu pracy u danego pracodawcy. Zgodnie z ustawą, jeśli pracownik był zatrudniony:
- krócej niż 2 lata - przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia,
- od 2 do 8 lat - przysługuje odprawa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia,
- powyżej 8 lat - przysługuje odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.
Pracownikowi, któremu rozwiązano stosunek pracy w ramach grupowego zwolnienia, przysługuje odprawa pieniężna, która uzależniona jest od stażu pracy u danego pracodawcy oraz wysokości jego wynagrodzenia. Wysokość odprawy pieniężnej przysługującej pracownikom zwalnianym w trybie ustawy o zwolnieniach grupowych nie może przekraczać 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Od 1 stycznia 2025 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4 666,0 zł. W związku z tym, maksymalna wysokość odprawy pieniężnej wynosi 69 990,00 zł (15 x 4 666,00 zł).
Do stażu zakładowego pracownika wlicza się wszystkie okresy przepracowane u tego pracodawcy, choćby pomiędzy nimi występowały przerwy. Ponadto zalicza się okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach wskazanych w art. 231 kp lub gdy nowy pracodawca na mocy odrębnych przepisów jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego tego pracownika. Staż pracy oblicza się na podstawie daty zawarcia umowy o pracę - nie ma przy tym znaczenia, czy pracownik pracował na pełny etat, czy jego część.
Odprawa pieniężna dla zwolnionych pracowników wyliczana jest według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Nie stosuje się jednak współczynnika urlopowego, gdyż odprawę ustala się w wysokości wynagrodzenia miesięcznego.
Przy obliczaniu odprawy bierze się pod uwagę średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy przed rozwiązaniem umowy. Uwzględnia się nie tylko podstawę, ale także składniki zmienne, czyli premie, dodatki i prowizje. W praktyce stosuje się zasady analogiczne do tych obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Zwolnili Cię z pracy? Sprawdź, kiedy należy Ci się odprawa!
Zasiłek chorobowy a odprawa - czy pracodawca ma rację?
Pracodawca nie ma prawa odmówić wypłaty odprawy z powodu przebywania pracownika na zwolnieniu lekarskim. Pracownik przechodzący na zwolnienie lekarskie w końcowym okresie wypowiedzenia zachowuje pełne prawo do odszkodowania, odprawy, premii oraz ekwiwalentu za urlop. Pracodawca nie może odmówić wypłaty tych świadczeń.
Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, pracownikowi przysługuje odprawa w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Jej przyznanie nie zależy od obecności w pracy czy stanu zdrowia w momencie wypłaty.
Premia przewidziana w regulaminie zwolnień grupowych obowiązuje wszystkich pracowników spełniających określone warunki (np. odpowiednią ocenę za poprzedni rok). Jeżeli regulamin nie wprowadza dodatkowych ograniczeń, to prawo do premii nie może być wyłączone tylko dlatego, że pracownik przejdzie na zwolnienie lekarskie.
Zwolnienie lekarskie może jedynie przesunąć w czasie możliwość rejestracji w urzędzie pracy i pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie może być zarejestrowana w urzędzie pracy.
Kiedy odprawa się nie należy?
Przede wszystkim oczywisty powinien być fakt, że odprawa nie przysługuje, gdy rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z winy pracownika. Taka sytuacja ma miejsce na przykład, gdy pracownik zostaje zwolniony dyscyplinarnie. To jednak nie wszystko - jeśli to pracownik złożył wypowiedzenie lub doszło do porozumienia stron z inicjatywy pracownika, prawo do odprawy również nie powstaje. Podobna sytuacja ma miejsce, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób. Wtedy przepisy o zwolnieniach grupowych nie mają zastosowania, chyba że wewnętrzne regulacje firmy stanowią inaczej. Odprawa nie przysługuje też w sytuacjach, gdy stosunek pracy kończy się w wyniku wygaśnięcia umowy na czas określony.
Odprawa a inne świadczenia
Otrzymanie odprawy nie wyklucza prawa do innych świadczeń przysługujących pracownikowi. Zalicza się do nich między innymi ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, ale także na przykład odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy niezgodnie z prawem. Każdy pracownik powinien znać swoje prawa i korzystać z przysługujących mu świadczeń, a pracodawca powinien przestrzegać obowiązujących przepisów w tym zakresie.
W dniu rozwiązania stosunku pracy pracodawca musi wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Pracodawca nie ma prawa wstrzymać wypłaty należnych świadczeń z powodu przejścia pracownika na zwolnienie lekarskie w końcowym okresie wypowiedzenia.
Zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu pracy, skrócenie okresu wypowiedzenia w przypadku wypowiedzenia umowy z przyczyn niedotyczących pracownika obliguje pracodawcę do wypłaty odszkodowania za okres, o który wypowiedzenie zostało skrócone. Świadczenie to przysługuje niezależnie od faktycznego świadczenia pracy i powstaje z mocy prawa z chwilą wypowiedzenia.
Przedawnienie roszczeń o odprawę
Warto dodać, że nawet jeżeli pracownik nie wiedział, że należała mu się odprawa przy zwolnieniu i jeśli od ustania stosunku pracy nie minęły trzy lata, może się jeszcze o nią starać. Przedawnieniu odprawa z pracy ulega bowiem dopiero po trzech latach.
tags: #czy #odprawa #dla #zwolnionego #pracownika #wlicza